DNA και απώλεια βάρους: Πώς η διατροφογενετική βάζει τέλος στις δίαιτες «μαζικής παραγωγής»

Η εποχή που η διαχείριση του σωματικού βάρους βασιζόταν σε γενικούς κανόνες και στερεότυπα προγράμματα διατροφής ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Η σύγχρονη επιστήμη στρέφει το βλέμμα της στην απόλυτη εξατομίκευση, αναγνωρίζοντας ότι ο κάθε οργανισμός είναι ένα μοναδικό βιολογικό σύμπαν. Στο επίκεντρο αυτής της επανάστασης βρίσκεται η Διατροφογενετική, ένας κλάδος που μας επιτρέπει να «διαβάσουμε» το DNA μας και να κατανοήσουμε πώς οι γενετικές μας προδιαθέσεις επηρεάζουν τον μεταβολισμό, τις ελλείψεις και τις διατροφικές μας ανάγκες. 

Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη

Για να ρίξουμε φως σε αυτή την πρωτοποριακή προσέγγιση, το DailyPharmaNews μίλησε με τον κύριο Παναγιώτη Ρετζέπη, Σύμβουλο Διατροφής (Nutrition Consultant & Coach), με εξειδίκευση στη Συνταγογράφηση Άσκησης για τη Διαχείριση Βάρους και στην Αθλητική Ψυχολογία. ο οποίος μας εξηγεί πώς τα γονίδια, η μεταβολική λειτουργία και η ψυχολογία συνδέονται για να δώσουν οριστική λύση στο πρόβλημα της παχυσαρκίας.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο κ. Ρετζέπης αναλύει τη διαδικασία ενός διατροφογενετικού τεστ, καταρρίπτει τους μύθους γύρω από το «γονίδιο της παχυσαρκίας» και προτείνει ένα ολιστικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο μοντέλο υγείας, όπου η απώλεια κιλών δεν είναι ο αυτοσκοπός, αλλά το φυσικό αποτέλεσμα ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής.

Τι είναι η διατροφογενετική και πώς μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που τρεφόμαστε;

Η Διατροφογενετική είναι η επιστήμη που μας βοηθά να κατανοήσουμε ποιες γενετικές προδιαθέσεις έχει κάθε άνθρωπος σε σχέση με τη διατροφή και τον μεταβολισμό του. Μέσα από την ανάλυση συγκεκριμένων γονιδιακών παραλλαγών μπορούμε να εντοπίσουμε προδιαθέσεις, όπως αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, δυσκολία στον έλεγχο του σωματικού βάρους, διαφορετική ανταπόκριση σε υδατάνθρακες ή λιπαρά, ευαισθησίες σε ορισμένα τρόφιμα, καθώς και την προδιάθεση για ορισμένες μεταβολικές διαταραχές. Στόχος της είναι να εξατομικεύσει τις διατροφικές συστάσεις, ώστε αυτές να είναι πιο αποτελεσματικές και πιο συμβατές με τη βιολογία κάθε ανθρώπου.

Ποια είναι η πραγματική επίδραση του DNA στον μεταβολισμό μας; Είναι τελικά το γονιδίωμά μας το πεπρωμένο μας;

Το DNA δεν καθορίζει από μόνο του τον μεταβολισμό μας, αλλά επηρεάζει σημαντικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με αυτόν. Για παράδειγμα, μπορεί να επηρεάζει το αίσθημα της πείνας και του κορεσμού, την τάση για αποθήκευση λίπους, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αξιοποιεί τους υδατάνθρακες και τα λιπαρά, ακόμη και την ανταπόκριση στην άσκηση.

Αυτό σημαίνει ότι δύο άνθρωποι που ακολουθούν ακριβώς την ίδια διατροφή και το ίδιο πρόγραμμα άσκησης δεν θα έχουν απαραίτητα το ίδιο αποτέλεσμα.

Παρόλα αυτά, το DNA αποτελεί μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Ο μεταβολισμός επηρεάζεται επίσης από τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, τις ορμόνες, την ηλικία, τον ύπνο, το στρες, τη φαρμακευτική αγωγή και γενικότερα τον τρόπο ζωής. Η γνώση του γενετικού μας προφίλ δεν προβλέπει το μέλλον, αλλά μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες ώστε να κάνουμε πιο στοχευμένες επιλογές και να προσαρμόσουμε τον τρόπο ζωής μας στις ανάγκες του οργανισμού μας.

Πώς πραγματοποιείται ένα διατροφογενετικό τεστ στην πράξη και με ποια κριτήρια αξιολογούνται οι δείκτες;

Η διαδικασία ξεκινά με τη λήψη γενετικού υλικού, η οποία γίνεται εύκολα, γρήγορα και ανώδυνα με ειδικό στυλεό από το εσωτερικό του μάγουλου, χωρίς αιμοληψία ή άλλη επεμβατική διαδικασία.

Στην UNDIET, η ανάλυση του DNA πραγματοποιείται σε συνεργασία με τα εργαστήρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μέσα από μια διαδικασία που ακολουθεί υψηλά πρότυπα ποιότητας και προστασίας προσωπικών δεδομένων, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του GDPR και τα ισχύοντα πρότυπα πιστοποίησης του εργαστηρίου.

Η ανάλυση βασίζεται σε σύγχρονη τεχνολογία γονοτύπησης (genotyping) με μικροσυστοιχίες (microarrays), η οποία επιτρέπει την αξιολόγηση χιλιάδων γενετικών πολυμορφισμών (SNPs) που σχετίζονται με τη διατροφή, τον μεταβολισμό και την υγεία. Ωστόσο, αυτό που έχει πραγματική σημασία δεν είναι ο αριθμός των δεικτών που αναλύονται, αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιλέγονται και αξιολογούνται.

Για κάθε χαρακτηριστικό δεν βασιζόμαστε σε ένα μόνο γονίδιο. Η επιστημονική ομάδα αξιολογεί δεδομένα από πολλαπλούς γενετικούς δείκτες, οι οποίοι έχουν επιβεβαιωθεί μέσα από έγκυρες επιστημονικές μελέτες και διαθέτουν ισχυρή βιολογική και στατιστική τεκμηρίωση. Η πολύπλοκη αυτή γενετική πληροφορία μεταφράζεται σε απλά, κατανοητά και κυρίως αξιοποιήσιμα αποτελέσματα.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι το γενετικό τεστ δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Η πραγματική του αξία βρίσκεται στη σωστή επιστημονική ερμηνεία των αποτελεσμάτων και στην ενσωμάτωσή τους σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής και τρόπου ζωής. Στόχος μας δεν είναι να εντυπωσιάσουμε με χιλιάδες γενετικούς δείκτες, αλλά να μετατρέψουμε σύνθετες γενετικές πληροφορίες σε πρακτικές και τεκμηριωμένες οδηγίες που μπορούν να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα.

Ποια συγκεκριμένα γονίδια εξετάζονται και πώς μεταφράζονται αυτά σε εφαρμόσιμες οδηγίες;

Δεν υπάρχει ένα ή δύο «γονίδια της διατροφής». Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεκάδες γονίδια και εκατοντάδες γενετικές παραλλαγές συνεργάζονται και επηρεάζουν διαφορετικές πτυχές του μεταβολισμού και της διατροφικής συμπεριφοράς.

Ως σύμβουλοι διατροφής αξιοποιούμε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο διατροφογενετικό τεστ, το οποίο αναλύει γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με έξι βασικούς άξονες: την απορρόφηση και τον μεταβολισμό βιταμινών και μετάλλων, τις διατροφικές προτιμήσεις και τη γευστική αντίληψη, την όρεξη και τον κορεσμό, τις τροφικές ευαισθησίες και τη δυσανεξία στη λακτόζη, τον μεταβολισμό και τη διαχείριση του σωματικού βάρους, καθώς και την καρδιομεταβολική υγεία και τη γλυκαιμική ρύθμιση.

Ενδεικτικά, αναλύονται γονίδια όπως τα FTO, MC4R, TCF7L2, MTHFR, CYP1A2, FADS1, ADIPOQ, GC, MCM6 και πολλά ακόμη, τα οποία έχουν μελετηθεί εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία για τη σχέση τους με τη διατροφή, τον μεταβολισμό και την υγεία.

Ωστόσο, η πραγματική αξία δεν βρίσκεται στα ονόματα των γονιδίων. Βρίσκεται στη σωστή επιστημονική ερμηνεία του συνόλου των γενετικών πληροφοριών. Στόχος μας δεν είναι να παρουσιάσουμε έναν πολύπλοκο γενετικό χάρτη, αλλά να μετατρέψουμε πολύπλοκα επιστημονικά δεδομένα σε απλές, εξατομικευμένες και εφαρμόσιμες διατροφικές οδηγίες. Έτσι, ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να σχεδιάσει μια πιο στοχευμένη παρέμβαση και ο άνθρωπος που κάνει το τεστ να κατανοήσει καλύτερα τον οργανισμό του, να βελτιώσει τις καθημερινές του επιλογές και να επενδύσει ουσιαστικά στην πρόληψη και τη μακροχρόνια υγεία του.

Διατροφογενετική και διατροφογενομική: Ποια είναι η βασική διαφορά μεταξύ των δύο όρων;

Οι δύο όροι συχνά συγχέονται, όμως αναφέρονται σε διαφορετικούς κλάδους της επιστήμης. Η Διατροφογενετική μελετά πώς οι γενετικές παραλλαγές κάθε ανθρώπου επηρεάζουν την ανταπόκρισή του στη διατροφή. Με απλά λόγια, εξετάζει πώς το DNA μας επηρεάζει τις διατροφικές μας ανάγκες και τον μεταβολισμό μας.

Αντίθετα, η Διατροφογονιδιωματική (ή Διατροφογενομική) μελετά το αντίστροφο: πώς τα θρεπτικά συστατικά και η διατροφή μπορούν να επηρεάσουν την έκφραση των γονιδίων, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο αυτά «λειτουργούν», χωρίς να αλλάζει η γενετική μας πληροφορία.

Με λίγα λόγια, η Διατροφογενετική απαντά στο ερώτημα «πώς τα γονίδιά μου επηρεάζουν τη διατροφή μου;», ενώ η Διατροφογονιδιωματική στο «πώς η διατροφή μου επηρεάζει τη λειτουργία των γονιδίων μου;». Οι δύο επιστήμες είναι συμπληρωματικές και μαζί αποτελούν τη βάση της σύγχρονης εξατομικευμένης διατροφής.

Πώς συνδυάζεται το γενετικό προφίλ με την ψυχολογία και τον τρόπο ζωής για ένα βιώσιμο αποτέλεσμα;

Ως σύμβουλοι διατροφής προσεγγίζουμε τη ρύθμιση του σωματικού βάρους ολιστικά και εξατομικευμένα. Πιστεύουμε ότι η απώλεια κιλών είναι το αποτέλεσμα και όχι ο πραγματικός στόχος. Στόχος μας είναι να εντοπίσουμε και να αντιμετωπίσουμε τους παράγοντες που οδήγησαν τον άνθρωπο στην αύξηση του βάρους, ώστε το αποτέλεσμα να είναι ουσιαστικό, βιώσιμο και μακροχρόνιο.

Το διατροφογενετικό τεστ αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά είναι μόνο ένα κομμάτι της συνολικής αξιολόγησης. Σε κάθε περίπτωση, εξετάζουμε παράλληλα την ψυχολογία και τη συμπεριφορά του ανθρώπου, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την ανίχνευση παραγόντων που μπορεί να επηρεάζουν τη σχέση του με το φαγητό, όπως το χρόνιο στρες, η συναισθηματική υπερφαγία, οι δυσλειτουργικές διατροφικές συμπεριφορές και άλλοι ψυχολογικοί παράγοντες που συχνά λειτουργούν ως εμπόδιο στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Παράλληλα, αξιολογούμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί στην πράξη ο μεταβολισμός του, μέσα από συστηματική καταγραφή της καθημερινότητάς του, των διατροφικών συνηθειών, της φυσικής δραστηριότητας, του ύπνου, του στρες, αλλά και των περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν την προσπάθειά του. Πολλές φορές, μικρά καθημερινά εμπόδια ή ακόμη και το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες που δυσκολεύουν ή υπονομεύουν τη διατήρηση του αποτελέσματος.

Η παχυσαρκία αποτελεί μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσο και συχνά συνυπάρχει με μεταβολικές αλλά και ψυχολογικές συνοσηρότητες. Καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, το χρόνιο στρες, οι αγχώδεις διαταραχές ή οι διαταραχές της συναισθηματικής ρύθμισης μπορούν να επηρεάσουν τη διατροφική συμπεριφορά και να δυσκολέψουν σημαντικά τόσο την απώλεια όσο και τη διατήρηση του σωματικού βάρους. Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι η αντιμετώπιση του βάρους δεν μπορεί να περιορίζεται σε ένα διατροφικό πρόγραμμα, αλλά απαιτεί κατανόηση του ανθρώπου στο σύνολό του.

Γι’ αυτό απευθυνόμαστε τόσο σε ανθρώπους που επιθυμούν να χάσουν βάρος με έναν ασφαλή, εξατομικευμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο, όσο και σε άτομα με πιο σύνθετα προβλήματα υγείας, όπου πλέον δεν μιλάμε απλώς για έναν «διαιτώμενο», αλλά για έναν ασθενή που χρειάζεται μια διαφορετική, διεπιστημονική προσέγγιση. Θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικό να αναγνωρίζουμε αυτή τη διαφορά και να ενημερώνουμε υπεύθυνα τον άνθρωπο που ζητά τη βοήθειά μας, ώστε να λάβει τη φροντίδα που πραγματικά χρειάζεται.