Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό βρίσκεται για ακόμη μια φορά αντιμέτωπη με έναν από τους πιο επικίνδυνους υγειονομικούς της εφιάλτες.
Η τρέχουσα έξαρση του ιού Έμπολα, η οποία προκαλείται από το σπάνιο στέλεχος Μπουντιμπούγκιο (Bundibugyo), εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί ιστορικά για το συγκεκριμένο στέλεχος. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας της χώρας, τα επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουν πλέον ανέλθει στα 782, ενώ οι θάνατοι έχουν φτάσει τους 178. Η κατάσταση περιπλέκεται δραματικά καθώς ο ιός συνεχίζει να επεκτείνεται γεωγραφικά, επηρεάζοντας δύο νέες υγειονομικές ζώνες, τη στιγμή που οι προσπάθειες περιορισμού του προσκρούουν σε ένα τείχος τοπικής καχυποψίας και ένοπλων συγκρούσεων.
Απο τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η γεωγραφική εξάπλωση και η απειλή των καταυλισμών
Η ανησυχία των διεθνών οργανισμών υγείας εντείνεται καθώς ο ιός δεν δείχνει σημάδια ανάσχεσης. Οι αρχές επιβεβαίωσαν ότι η επιδημία έχει πλέον εξαπλωθεί σε νέες περιοχές, γεγονός που αυξάνει την πίεση σε ένα ήδη εξαντλημένο σύστημα υγείας. Το πιο ανησυχητικό μέτωπο, ωστόσο, έχει ανοίξει στον καταυλισμό εκτοπισμένων Κπάνγκμπα (Kpangba), στην επαρχία Ιτούρι, ο οποίος φιλοξενεί περίπου 30.000 ανθρώπους που έχουν ξεριζωθεί από τις εθνοτικές συγκρούσεις.
Η επιβεβαίωση των πρώτων θανάτων μέσα στον καταυλισμό —μιας μητέρας και της κόρης της— σήμανε συναγερμό. Σε περιβάλλοντα όπου εκατοντάδες άνθρωποι αναγκάζονται να μοιράζονται μία και μόνο τουαλέτα και οι συνθήκες υγιεινής είναι υποτυπώδεις, ο περιορισμός ενός τόσο μεταδοτικού ιού φαντάζει σχεδόν αδύνατος. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι αν ο Έμπολα εδραιωθεί στους πυκνοκατοικημένους αυτούς χώρους, η διασπορά θα είναι ραγδαία, προκαλώντας μαζικό πανικό και ανεξέλεγκτες μετακινήσεις πληθυσμών.
Το τείχος της καχυποψίας και οι επιθέσεις στις δομές υγείας
Πέρα από τις υλικοτεχνικές ελλείψεις και το εμπόλεμο σκηνικό που επικρατεί στο ανατολικό Κονγκό, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έρχονται αντιμέτωποι με έναν εξίσου μεγάλο εχθρό: τη βαθιά δυσπιστία του πληθυσμού απέναντι στις αρχές και τους ξένους οργανισμούς. Στον καταυλισμό Κπάνγκμπα, οι ομάδες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Υπουργείου Υγείας που έσπευσαν να ιχνηλατήσουν τις επαφές των θυμάτων εξαναγκάστηκαν σε αποχώρηση από οργισμένους κατοίκους, οι οποίοι αρνούνταν ότι οι δύο γυναίκες πέθαναν από Έμπολα.
Η άρνηση αυτή δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Από την επίσημη κήρυξη της επιδημίας, αρκετά κέντρα θεραπείας έχουν δεχθεί επιθέσεις από πολίτες που εξοργίζονται επειδή δεν τους επιτρέπεται να θάψουν τους συγγενείς τους σύμφωνα με τα παραδοσιακά έθιμα (τα οποία περιλαμβάνουν πλύσιμο του νεκρού σώματος, μια διαδικασία εξαιρετικά επικίνδυνη για τη μετάδοση του ιού). Πολλοί μάλιστα είναι πεπεισμένοι ότι ο Έμπολα αποτελεί απάτη ή συνωμοσία. Η κατάσταση θυμίζει έντονα τη φονική επιδημία της περιόδου 2018-2020 στην ίδια περιοχή, κατά την οποία δεκάδες υγειονομικοί έχασαν τη ζωή τους σε παρόμοιες επιθέσεις.
Ιχνηλατώντας στο σκοτάδι
Η έλλειψη εμπιστοσύνης αφήνει τις υγειονομικές αρχές να επιχειρούν «στα τυφλά». Σύμφωνα με εσωτερική έκθεση του Υπουργείου Υγείας, το πρώτο θύμα στον καταυλισμό, μια 60χρονη γυναίκα, είχε βρεθεί θετική στον ιό από τα τέλη Μαΐου, αλλά κατάφερε να αποδράσει από την καραντίνα και χάθηκε πριν προλάβει να απομονωθεί.
Η αδυναμία παρακολούθησης των στενών επαφών των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων σημαίνει ότι οι αλυσίδες μετάδοσης παραμένουν ενεργές και αόρατες. Οι γιατροί στις τοπικές υγειονομικές ζώνες δηλώνουν ανήμποροι να ελέγξουν την κατάσταση, καθώς ο φόβος και η παραπληροφόρηση κρατούν τους ασθενείς μακριά από τις δομές φροντίδας, οδηγώντας τους στο να κρύβουν τα συμπτώματά τους μέσα στις Tarpaulin (μουσαμαδένιες) σκηνές των προσφύγων.
Η επιστημονική πρόκληση του στελέχους Μπουντιμπούγκιο
Αυτό που καθιστά τη συγκεκριμένη έξαρση ακόμη πιο κρίσιμη για την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα είναι η φύση του ίδιου του ιού. Σε αντίθεση με το στέλεχος του Ζαΐρ (Zaire ebolavirus), για το οποίο αναπτύχθηκαν επιτυχώς εμβόλια και θεραπείες τα προηγούμενα χρόνια, για το στέλεχος Μπουντιμπούγκιο δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδική θεραπευτική αγωγή.
Οι γιατροί στο πεδίο βασίζονται αποκλειστικά στην υποστηρικτική φροντίδα και την άμεση απομόνωση των ασθενών για να μειώσουν τη θνητότητα, η οποία ιστορικά κυμαίνεται από 32% έως 55% για το συγκεκριμένο στέλεχος. Με τον ιό να έχει ήδη περάσει τα σύνορα και προς τη γειτονική Ουγκάντα, η αντιμετώπιση της κρίσης απαιτεί όχι μόνο ιατρικά εφόδια, αλλά κυρίως μια συντονισμένη προσπάθεια για την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης με τις τοπικές κοινότητες, προτού η κατάσταση ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
