Πάνος Καπώνης, Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω

1. Είναι πλέον γνωστό σε όλους ότι, η Ελληνική Οικονομία βρέθηκε ξανά σε ύφεση τα τελευταία χρόνια, επιβεβαιώνοντας ότι λόγω της έκθεσης της οικονομίας σε έντονη αβεβαιότητα, τόσο από εξωτερικούς αλλά και εσωτερικούς (πολιτικούς, κοινωνικούς & οικονομικούς) παράγοντες, η ανάκαμψη ήταν εύθραυστη. Η επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων μετά τον Ιούλιο του έτους 2015, επιβάρυναν το εμπόριο και την εν γένει οικονομική δραστηριότητα. Η πορεία της Δημόσιας Φαρμακευτικής Δαπάνης στην Ελλάδα, κατά τα έτη 2009-2016 ήταν πτωτική, όπου από 640,00 ευρώ ανά κάτοικο το 2009, μειώθηκε στα 180,00 το 2016, μία εξέλιξη που έφερε την χώρα μας στις τελευταίες θέσεις των χωρών – μελών της ΕΕ. η εφαρμογή των αυστηρών δημοσιονομικών μέτρων που υιοθέτησαν οι αμέσως προηγούμενες κυβερνήσεις, (μηχανισμοί επιστροφών – rebates & clawback) κρίθηκε αναποτελεσματική (1).
2. Ένας άλλος παράγων ή ταν η αύξηση κατά τη «μνημονιακή» περίοδο του αριθμού των ανασφάλιστων πολιτών που ανήκθε κατά το 2016 στα 2,5 εκατομμύρια περίπου. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού, ήταν να ψηφισθεί ο νόμος 4368/2016 και η ΚΥΑ 25132/2016, νομοθετήματα με τα οποία θεσπίσθηκε η ελεύθερη παροχή νοσηλευτικής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε ανασφάλιστους.
3. Μέσα σ’ αυτό το δυσμενές οικονομικό και κοινωνικό κλίματα ιδιωτικά φαρμακεία στην Ελλάδα προσπάθησαν να επιβιώσουν, όταν το –πολλές φορές πρόχειρο και αντισυνταγματικό- νομοθετικό τοπίο των «μνημονιακών» χρόνων τα ανάγκασε να υποστούν –την, ας την πούμε, συρρίκνωση- των δραστηριοτήτων τους, όχι μόνο στο επίπεδο διαθέσεως φαρμάκων και φαρμακευτικών προϊόντων, αλλά και σε επίπεδο υπηρεσιών. Με δεδομένο τις προηγούμενες ανύπαρκτες πολιτικές για το φάρμακο και τα φαρμακεία, οι Έλληνες φαρμακοποιοί, βρέθηκαν μπροστά σε μια σειρά νομοθετικών εξελίξεων, που μόνο «φαρμακοκεντρικές» δεν ήταν, αλλά υπηρετούσαν τα συμφέροντα των «δανειστών» και τις υποδείξεις του ΟΟΣΑ. Εδώ πρέπει να τονισθεί ότι οι δαπάνες για τα φάρμακα και τα υγειονομικά αναλώσιμα παρουσίασαν σημαντική μείωση κατά 57,4% (3) σε σχέση με το έτος 2009 πριν την κρίση. Ως γνωστόν η πυκνότητα των φαρμακείων στη χώρα μας είναι η υψηλότερη μεταξύ των 28 κρατών – μελών στην ΕΕ. αντιστοιχούν δηλαδή σε κάθε 100.000 κατοίκους 95 φαρμακεία, ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες της ΕΕ είναι 31 φαρμακεία ανά 100.000 κατοίκους.
4. Η «πλούσια» νομοθετική παραγωγή των τελευταίων ετών (2010 – 2019) (4) στον τομέα του φαρμακευτικού δικαίου, ούτε δημιουργική ήταν, ούτε νομοτεχνικά ασφαλής, ούτε πρόσθεσε κάτι σημαντικό σε ένα τοπίο που σηματοδότησε από το 1834 μια ασφαλή παράμετρο στην φαρμακευτική περίθαλψη στην Ελλάδα. Αντίθετα, (ενδεικτικές περιπτώσεις):
   • Διέρρηξε τον κανόνα φαρμακείο ίσον φαρμακοποιός που ίσχυε στην Ελλάδα από την 5^η Σεπτεμβρίου 1861, (κανόνα που ούτε ο νομοθετήσας τους αναγκαστικούς νόμους της δικτατορίας του 1967 δεν τόλμησε να θίξει), επιτρέποντας να ιδρύουν φαρμακεία και ιδιώτες (5) μη φαρμακοποιοί. Και ναι μεν ως «απελευθέρωση» στον κλάδο των φαρμακείων ορίζεται η απλούστευση ή κατάργηση νομοθετικών διατάξεων που σχετίζονται με την ιδιοκτησία, την ίδρυση και τη λειτουργία των φαρμακείων όπως και με την ελεύθερη διάθεση ΜΥΣΥΦΑ εκτός φαρμακείου (6), αλλά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η «απελευθέρωση» των φαρμακείων να οδηγήσει σε μειούμενο ή και αθέμιτο ανταγωνισμό, καθώς φαρμακαποθήκες και φαρμακευτικές εταιρείες αποκτούν το δικαίωμα λειτουργίας φαρμακείων, όπως οι εταιρείες Phoenix, Celesio και Alliance που κυριαρχούν στις αγορές των λεγόμενων «απελευθερωμένων χωρών». Οι χώρες που παραδοσιακά μόνο φαρμακοποιοί μπορούν να είναι ιδιοκτήτες φαρμακείου –όπως η Ελλάδα πριν την κρίση- είναι: Αυστρία, Κύπρος, Δανία, Φιλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Λετονία, Σλοβενία, Ισπανία, Ιταλία, Λιθουανία.
   • Διεύρυνε το ωράριο λειτουργία των φαρμακείων από το 2011 με αλλεπάλληλες τροποποιήσεις και αντικαταστάσεις νόμων και αποφάσεων μέχρι και το 2019, οπότε οριστικοποιήθηκε με τον νόμο 4613/2019 (7) που, από τον Μάρτιο του 2019, καθορίστηκε το νέο ωράριο λειτουργίας Φαρμακείων.
   • Κατήργησε τις υποχρεωτικές αποστάσεις μεταξύ των φαρμακείων.
   • Εισήγαγε ανεφάρμοστες διατάξεις όπως π.χ. του άρθρου 92 Ν4600/2019 «Δείκτες Ελέγχου Συνταγογράφησης Ε.Ο.Π.Υ.Υ.».
   • Επέτρεψε τη δυνατότητα ιδρύσεως μέχρι και 10 φαρμακεία σε όλη την επικράτεια ανά φαρμακοποιό ή ιδιώτη, ενώ στην Γερμανία π.χ. επιτρέπονται μέχρι 3 υποκαταστήματα του φαρμακείου, τα οποία πρέπει να είναι στην ίδια περιοχή.
   • Αύξησε τον αριθμό των κρατικών φαρμακείων από 6 σε 29 (φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ) για την χορήγηση φαρμάκων υψηλού κόστους (ΦΥΚ) σε βάρος των ιδιωτικών φαρμακείων, μέχρι που ο νόμος 4623/2019 (8) (άρθρο 74 παρ. 2) έδωσε τη δυνατότητα διακινήσεως των ΦΥΚ και από τα ιδιωτικά φαρμακεία.

1. Στοιχεία από τη μελέτη «Φαρμακευτική Αγορά στην Ελλάδα: Γεγονότα και Στοιχεία 2015-2016» ΣΦΕΕ & ΙΟΒΕ
2. Πηγή: ΕΟΠΥΥ 2016
3. Το 2016
4. Βλ. αναλυτικά στο σύγγραμμα του συγγραφέα «Νέο Φαρμακευτικό Δίκαιο», εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2019.
5. Διατηρήθηκε με την ΚΥΑ 82829/2015, αλλά και μετέπειτα η πρόταση του συγγραφέα για τη δημιουργία ΕΠΕ στα φαρμακεία των ιδιωτών με την υποχρεωτική συμμετοχή ως εταίρων των υπευθύνων φαρμακοποιών.
6. Βλ. άρθρο των Γιάτσου Ι, Τσαντίλη – Κακουλίδου Α, Αρχεία Φαρμακευτικής, 3^η περίοδος, τεύχος 5, Ιούνιος – Οκτώβριος 2015
7. ΦΕΚ Α’ 78/24.5.2019
8. ΦΕΚ Α’ 134/9.8.2019 όπως ενημερώθηκε με τον Ν 4625/2019 (ΦΕΚ Α’ 139/31.8.2019)

*αναδημοσίευση από το Περιοδικό Νομικός Σύμβουλος, Τεύχος 106 Ιούλιος-Αύγουστος- Σεπτέμβριος 2019