Το «One Health» («Ενιαία Υγεία») αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο κρίσιμους και ολοκληρωμένους τρόπους αντιμετώπισης των σύγχρονων προκλήσεων στον τομέα της Υγείας. Δεν πρόκειται, απλώς, για ένα νέο σύνθημα. Είναι μια ολιστική προσέγγιση που αναγνωρίζει ότι η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και ότι οι δυσκολίες σε ένα από αυτά τα πεδία επηρεάζουν αναπόφευκτα και τα άλλα. Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει κρίσεις, όπως η πανδημία της COVID-19, η αντοχή στα αντιβιοτικά, η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή των οικοσυστημάτων, η προσέγγιση «One Health» αναδεικνύεται ως αναγκαίο εργαλείο πρόληψης, ανίχνευσης και διαχείρισης κινδύνων για τη δημόσια υγεία.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το «One Health» είναι μονόδρομος για έναν κόσμο όπου οι υγειονομικές απειλές δεν περιορίζονται στα ανθρώπινα νοσήματα, ούτε αγνοούν τον περιβαλλοντικό και ζωικό κόσμο. Η πρόκληση τώρα είναι να γίνει πράξη, μέσα από συντονισμένες πολιτικές, επαρκή χρηματοδότηση, εγρήγορση των ερευνητικών φορέων, και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας.
Στην Ελλάδα, τα πρώτα βήματα έχουν ήδη ξεκινήσει. Παρόλα αυτά, απαιτείται ενίσχυση της υποδομής, δημιουργία συστημάτων επιτήρησης ζωονόσων και περιβάλλοντος και ενσωμάτωση της προσέγγισης «One Health» στην εθνική πολιτική υγείας, για να αποφύγουμε ό,τι έκανε τον κύκλο του παγκόσμιου κινδύνου την τελευταία δεκαετία.
Συζήτηση για το «One Health» στο Inno Health Forum 2025
Μια ανάλυση του τι σημαίνει «One Health», ποιες είναι οι βασικές του διαστάσεις, ποια είναι τα οφέλη και ποιες οι προκλήσεις στην εφαρμογή του, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και στην Ελλάδα, παρουσιάστηκε σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης στο πλαίσιο του Inno Health Forum 2025, στο πάρκο καινοτομίας Joist, στη Λάρισα, το διήμερο 26 και 27 Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για μία κορυφαία υβριδική (δια ζώσης και διαδικτυακή) διοργάνωσηγια την υγεία, την καινοτομία και το φάρμακοπου ενώνει, τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες, επιχειρηματίες και φορείς καινοτομίας με πλήθος παράλληλων δράσεων.
Στη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα: «Δημόσια Υγεία και One Health σε Μετάβαση: Ευρωπαϊκές Πολιτικές, Καινοτομία και Ανθεκτικότητα», συμμετείχαν ως ομιλητές οι:
Χαράλαμπος Μπιλλίνης, Πρύτανης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας & Καθηγητής Ιολογίας & Ιογενών Νοσημάτων στη Σχολή Κτηνιατρικής, Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Παρασιτολογίας,
Δημήτριος Τσιόδρας, Ευρωβουλευτής, Eκπρόσωπος τύπου Ευρωομάδας ΝΔ,
Εύη Δραμαλιώτη, Γενική Γραμματέας Συντονισμού στην Προεδρία της Κυβέρνησης,
Αριστείδης Ζιμπής,Καθηγητής, Πρόεδρος Τμήματος Ιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και
Ελένη Λαχανά, Καθηγήτρια, Πρόεδρος Τμήματος Δημόσιας και Ενιαίας Υγείας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Σε αυτή τη συζήτηση, οι ομιλητές ανέπτυξαν θέματα που αφορούν:
- Τις Ευρωπαϊκές Πολιτικές στον τομέα της υγείας.
- Τον ρόλο της Καινοτομίας και της στρατηγικής «Μία Υγεία» (One Health).
- Την ανάγκη για Ανθεκτικότητα των συστημάτων δημόσιας υγείας απέναντι σε μελλοντικές προκλήσεις.
Όπως επεσήμανε οΠρύτανης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χαράλαμπος Μπιλλίνης, το Τμήμα Δημόσιας & One Health του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (το πρώτο ανάλογο τμήμα που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα) προσφέρει εκπαιδευτικό πρόγραμμα που ενσωματώνει την προσέγγιση One Health, συνδέοντας ανθρώπινη υγεία, υγεία ζώων και περιβάλλοντος.
Αναφερόμενος ο Ευρωβουλευτής της ΝΔ, Δημήτρης Τσιόδρας στις βασικές αρχές του One Health, εξήγησε πως η υγεία ανθρώπων, ζώων (είτε ήμερων είτε άγριων) και φυτών και η ακεραιότητα των οικοσυστημάτων θεωρούνται ως ένα ενιαίο πλαίσιο, δεν είναι ανεξάρτητα πεδία. Τόνισε πως η συνεργασία απαιτεί διατομεακή και διακλαδική συνεργασία: δημόσια υγεία, κτηνιατρική, περιβαλλοντική υγεία, γεωργία, επιστήμες τροφίμων, πολιτική διαχείρισης οικοσυστημάτων κ.ά.
Επίσης, υπογράμμισε πως χρειάζεται ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης παρατήρησης (surveillance), ανίχνευσης νέων απειλών, προετοιμασίας και άμεσης αντίδρασης σε επιδημίες, καθώς και πρόληψης, ειδικά σε περιπτώσεις ζωονοσογόνων νόσων, ευτροφισμού, περιβαλλοντικής ρύπανσης και διασποράς μικροβίων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά.
Ευρωπαϊκή δράση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εντάξει το One Health στις προτεραιότητές της, με πολιτικές για την αντιμετώπιση της αντοχής στα αντιβιοτικά (AMR), των ζωονοσογόνων απειλών, της ασφάλειας των τροφίμων, αλλά και της επίδρασης της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.
Προγράμματα όπως το EU4Health, που χρηματοδοτεί δράσεις στις χώρες της ΕΕ για την ενίσχυση συστημάτων υγείας πολύπλευρα και την αντιμετώπιση διασυνοριακών προκλήσεων, είναι στενά συνδεδεμένα με την προσέγγιση One Health.
Έρευνες όπως το πρόγραμμα OH-SURVECTOR στην Ελλάδα (με συμμετοχή του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας) εστιάζουν στην επιτήρηση πληθυσμών τσιμπουριών και νόσων μεταδιδόμενων από αυτά (π.χ. Κριμαϊκή-Κοκκινουπόλεμος πυρετός) εντός του πλαισίου δράσεων One Health.
Οφέλη από την εφαρμογή του One Health
1. Πρόληψη και μείωση κινδύνου για νέες πανδημίες: Η έγκαιρη ανίχνευση ζωονοσογόνων νοσημάτων και η δυνατότητα επέμβασης πριν η επιδημία πάρει εκτεταμένες διαστάσεις.
2. Αντιμετώπιση της αντοχής στα αντιβιοτικά: Μέσα από τη συντονισμένη χρήση φαρμάκων στα ζώα και στους ανθρώπους, με ελεγχόμενα πρότυπα, επιτήρηση και ελαχιστοποίηση της εκτεταμένης χρήσης που οδηγεί σε ανθεκτικότητα.
3. Ασφάλεια των τροφίμων & διασφάλιση της υγιεινής σε όλη την αλυσίδα παραγωγής: Η ποιότητα τροφίμων, η αποφυγή μικροβίων μέσω της παραγωγής και μεταποίησης και η διασφάλιση καθαρού νερού και αέρα.
4. Κλιματική αλλαγή και προστασία του περιβάλλοντος: Αναγνώριση ότι η υποβάθμιση οικοσυστημάτων, η απώλεια βιοποικιλότητας, η δασική υποχώρηση και η μόλυνση συνδέονται με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης νέων νοσημάτων.
Προκλήσεις και σημεία προσοχής
· Πολυπλοκότητα και διασυνοριακή συνεργασία: Η εφαρμογή του One Health απαιτεί στενή συνεργασία ανάμεσα σε πολλούς φορείς και κλάδους — μεταξύ υγείας ανθρώπων, κτηνιατρικής, περιβάλλοντος, γεωργίας — κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο να πραγματοποιηθεί λόγω θεσμικών, διοικητικών και οικονομικών εμποδίων.
· Χρηματοδότηση: Αν και οι θεωρητικές βάσεις υπάρχουν, απαιτείται διαρκής χρηματοδότηση και υποδομές για επιτήρηση ασθενειών, ερευνητικά εργαστήρια και εκπαίδευση.
· Ελλείψεις σε δεδομένα και τεχνογνωσία: Πολλές χώρες, ειδικά αναπτυσσόμενες, δεν διαθέτουν επαρκή δεδομένα για ζώα, άγρια ζωή ή περιβάλλον, ούτε εκπαιδευμένο προσωπικό σε διατομεακά θέματα.
· Κανονιστικό πλαίσιο και πολιτικές: Χρειάζονται νόμοι, κανονισμοί και πολιτικές που να αναγνωρίζουν και να υποστηρίζουν το μοντέλο One Health· αυτό σημαίνει αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο, συνεργασία μεταξύ υπουργείων (Υγείας, Περιβάλλοντος, Αγροτικής Ανάπτυξης κτλ.), και συμμετοχή της κοινωνίας.
Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντοχή στα Αντιβιοτικά
Η Ελλάδα έχει υιοθετήσει Εθνικό Σχέδιο Δράσης One Health για την Αντοχή στα Αντιβιοτικά (2019–2023), το οποίο στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ τομέων υγείας, κτηνιατρικής και περιβάλλοντος για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής.