Η ΕΣΑμεΑ καταγγέλλει: Τελευταία στην Ευρώπη η χώρα στις δαπάνες για την αναπηρία – ανύπαρκτη η μέριμνα για τις παραγωγικές ηλικίες
Σοβαρές ελλείψεις και ανεπάρκειες στο ελληνικό σύστημα κοινωνικής προστασίας για τα άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις καταγράφει το νέο δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της ΕΣΑμεΑ, αποκαλύπτοντας μια θλιβερή ευρωπαϊκή πρωτιά: η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις των κρατών-μελών της Ε.Ε. σε ό,τι αφορά τις παροχές για την αναπηρία.
Με βάση τα πλέον πρόσφατα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ολοκληρωμένων Στατιστικών Κοινωνικής Προστασίας (ESSPROS), οι κοινωνικές δαπάνες για την αναπηρία στη χώρα μας παραμένουν εξαιρετικά χαμηλές τόσο σε απόλυτα νούμερα όσο και ως ποσοστό του συνόλου των κοινωνικών παροχών, ενώ η αποτελεσματικότητά τους στην καταπολέμηση της φτώχειας χαρακτηρίζεται σχεδόν μηδενική.
Στερεότυπα και περικοπές: Πώς φτάσαμε στην κατάρρευση του κοινωνικού κράτους
Όπως σημειώνει η ΕΣΑμεΑ, η υποχρηματοδότηση της κοινωνικής προστασίας για την αναπηρία δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών της τελευταίας 15ετίας. Κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων, οι κοινωνικές δαπάνες αντιμετωπίστηκαν ως «βαρίδι» για την οικονομία και όχι ως εργαλείο ανάκαμψης. Έτσι, μεταξύ 2009 και 2017, το ¼ των συνολικών δαπανών κοινωνικής προστασίας περικόπηκε, με την αναπηρία να δέχεται το μεγαλύτερο πλήγμα.
Παρά τη μικρή ανάκαμψη μετά το 2017, οι δαπάνες για την αναπηρία παρέμειναν στάσιμες, χωρίς να ακολουθήσουν την (έστω υποτονική) συνολική αύξηση των κοινωνικών δαπανών.
Έσχατοι στην Ευρώπη στις δαπάνες για την αναπηρία
Τα αριθμητικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:
· Το 2022, οι παροχές για την αναπηρία αντιστοιχούσαν μόλις στο 3,8% των συνολικών δαπανών κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα – το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε.-27 (μέσος όρος: 7%).
· Η κατά κεφαλήν δαπάνη για κοινωνική προστασία αναπηρίας ανήλθε σε 215,81 μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ), λιγότερη από το 1/3 του ευρωπαϊκού μέσου όρου (672,44 ΜΑΔ). Η Ελλάδα κατατάσσεται προτελευταία, μόλις πάνω από τη Μάλτα.
· Οι δαπάνες για την αναπηρία παραμένουν προσανατολισμένες σχεδόν αποκλειστικά σε χρηματικά επιδόματα, κυρίως συντάξεις (47%) και προνοιακά επιδόματα (48,7%), ενώ υπηρεσίες φροντίδας, αποκατάστασης ή στέγασης είναι σχεδόν ανύπαρκτες.
· Κατά την περίοδο 2012-2015, οι δαπάνες για την αναπηρία περικόπηκαν κατά 42% και έκτοτε δεν έχουν επανέλθει σε αξιοπρεπή επίπεδα.
Ραγδαία μείωση των δικαιούχων – Χωρίς στήριξη οι παραγωγικές ηλικίες
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ο αριθμός των δικαιούχων αναπηρικής σύνταξης μειώθηκε δραματικά, με 26.870 λιγότερους συνταξιούχους την περίοδο 2015–2022 – δηλαδή μείωση 20%.
Ειδικά για τα άτομα με αναπηρία ηλικίας 16 έως 64 ετών, τα ευρήματα δείχνουν απόλυτη αποτυχία του κράτους να τα προστατεύσει από τη φτώχεια:
· Το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας ή/και κοινωνικού αποκλεισμού σε αυτή την ομάδα ανέρχεται στο 48,3% — ένα από τα δύο υψηλότερα στην Ευρώπη, μαζί με τη Ρουμανία.
· Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το ότι οι κοινωνικές μεταβιβάσεις (επιδόματα, συντάξεις κ.λπ.) μειώνουν τη φτώχεια μόλις κατά 5,3 ποσοστιαίες μονάδες για αυτή την κατηγορία – επίδοση που κατατάσσει την Ελλάδα τελευταία ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε.
Η κοινωνική προστασία δεν αγγίζει καν τους πιο ευάλωτους
Ένα επιπλέον κρίσιμο εύρημα του Παρατηρητηρίου της ΕΣΑμεΑ είναι ότι οι κοινωνικές μεταβιβάσεις στην Ελλάδα δεν επαρκούν για να προστατεύσουν ούτε τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Συγκεκριμένα, το 2024 η Ελλάδα καταγράφει την χαμηλότερη τιμή στην Ευρώπη στον δείκτη που μετρά την επίδραση των κοινωνικών μεταβιβάσεων (πλην συντάξεων) στη μείωση της φτώχειας, με 16,6 μονάδες, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 34,4.
Η ελλιπής και αποσπασματική προσέγγιση της κοινωνικής πολιτικής οδηγεί σε έλλειψη δομών υποστήριξης, σε ανεπαρκείς οικονομικές ενισχύσεις και σε αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών διαβίωσης για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους.
Ηχηρό μήνυμα από την ΕΣΑμεΑ: Ώρα για ριζική αλλαγή πολιτικής!
Η ΕΣΑμεΑ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των χρονίων παθήσεων καθιστούν επιτακτική την επανεξέταση και ενίσχυση του συστήματος κοινωνικής προστασίας, με έμφαση στην αναπηρία.
Τα άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα βιώνουν πολλαπλές κρίσεις χωρίς καμία επαρκή στήριξη, αδυνατώντας πλέον σε μεγάλο ποσοστό να καλύψουν ακόμη και βασικές ανάγκες. Η ανάγκη για ολοκληρωμένες πολιτικές κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, με έμφαση στην ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη, αποτελεί – όπως δηλώνει η ΕΣΑμεΑ – ζήτημα άμεσης πολιτικής προτεραιότητας.