Η πρόσφατη απώλεια των δύο έφηβων κοριτσιών στην Ηλιούπολη έχει βυθίσει τη χώρα σε βαρύ πένθος, φέρνοντας με τον πιο σκληρό τρόπο στο προσκήνιο τα κρίσιμα ζητήματα της εφηβικής ψυχικής υγείας και της διαχείρισης παρόμοιων κρίσεων από την κοινωνία και τα μέσα ενημέρωσης.
Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία (ΕΨΕ) και η Ένωση Ψυχιάτρων Παιδιών και Εφήβων – Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος (ΠΕΕ-ΕΝΩΨΥΠΕ) εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, εκφράζοντας τη βαθύτατη οδύνη τους για τον τραγικό θάνατο των δύο κοριτσιών. Οι δύο επιστημονικοί φορείς στέκονται με απόλυτο σεβασμό μπροστά στη μνήμη τους και απευθύνουν την αμέριστη συμπαράστασή τους στις οικογένειες και τους οικείους τους, οι οποίοι βιώνουν ένα ασήκωτο βάρος θλίψης. Σε αυτές τις κρίσιμες ώρες, η κοινωνική αλληλεγγύη και η εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη δεν αποτελούν απλώς μια ηθική υποχρέωση, αλλά μια άμεση, ζωτική ανάγκη.
Ο κίνδυνος της ανεξέλεγκτης δημοσιότητας και το φαινόμενο της μίμησης
Με αφορμή το τραγικό αυτό γεγονός, η επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με τον τρόπο αναπαραγωγής της είδησης. Η εκτεταμένη, λεπτομερής και ανεξέλεγκτη δημοσιοποίηση στοιχείων γύρω από περιστατικά αυτοκτονίας —αντί να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση— ενδέχεται να επιφέρει τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα.
Στη διεθνή βιβλιογραφία είναι επαρκώς τεκμηριωμένος ο σοβαρός κίνδυνος αύξησης των αυτοκτονικών συμπεριφορών (φαινόμενο της μίμησης ή «φαινόμενο Werther») που ακολουθεί μια αδιάκριτη ή εντυπωσιοθηρική δημοσιογραφική κάλυψη τέτοιων γεγονότων, με τους εφήβους να αποτελούν την πιο ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), μέσα από τις επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες του για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τονίζει ότι η υπεύθυνη αναφορά είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική πρόληψη. Αυτό σημαίνει ενημέρωση:
- Χωρίς αναλυτικές περιγραφές των μεθόδων.
- Χωρίς εξιδανίκευση ή δραματοποίηση των συνθηκών.
- Χωρίς υπερβολική και επαναλαμβανόμενη προβολή.
Στη σύγχρονη εποχή, η επιλογή του τρόπου, του ύφους και της έκτασης της ενημέρωσης από τα ΜΜΕ δεν είναι μια απλή δημοσιογραφική καταγραφή, αλλά συνιστά μια ξεκάθαρη πράξη δημόσιας υγείας.
Οι νέες προκλήσεις στο ψηφιακό περιβάλλον των εφήβων
Η ΕΨΕ και η ΠΕΕ-ΕΝΩΨΥΠΕ απευθύνουν ανοιχτό κάλεσμα για άμεση και συντονισμένη δράση προς όλους τους εμπλεκόμενους φορείς: ψυχιάτρους, παιδοψυχιάτρους, ψυχολόγους, εκπαιδευτικούς, γονείς, την Πολιτεία και τους εκπροσώπους των ΜΜΕ.
Το σημερινό, ραγδαία μεταβαλλόμενο κοινωνικό και ψηφιακό περιβάλλον δημιουργεί πρωτόγνωρες και σύνθετες προκλήσεις για την ψυχική ισορροπία των νέων. Παράγοντες όπως:
- Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά,
- Ο ψηφιακός εκφοβισμός (cyber-bullying),
- Τα έντονα αισθήματα αδιεξόδου, ματαιότητας και απελπισίας,
συνθέτουν ένα σκηνικό που απαιτεί συστηματική, διεπιστημονική και πολυεπίπεδη ανταπόκριση από την κοινότητα.
Προς ένα εθνικό σχέδιο δράσης για την πρόληψη
Οι δύο επιστημονικές εταιρείες επισημαίνουν ότι, πέρα από την άμεση διαχείριση της κρίσης, είναι επιτακτική η έναρξη ενός ουσιαστικού εθνικού διαλόγου. Στόχος αυτού του διαλόγου πρέπει να είναι η θωράκιση της νέας γενιάς μέσα από συγκεκριμένους άξονες:
- Ενίσχυση στα σχολεία: Αναβάθμιση των δομών ψυχολογικής υποστήριξης εντός του εκπαιδευτικού συστήματος.
- Επιμόρφωση εκπαιδευτικών: Κατάρτιση των δασκάλων και καθηγητών για την έγκαιρη αναγνώριση των σημαδιών κινδύνου και της συναισθηματικής δυσφορίας των μαθητών.
- Ευαισθητοποίηση της οικογένειας: Παροχή εργαλείων και συμβουλευτικής στους γονείς για την ανοιχτή επικοινωνία με τα παιδιά τους.
- Ανάπτυξη δομών υγείας: Σημαντική ενίσχυση και στελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.
- Θέσπιση κανόνων στα ΜΜΕ: Διαμόρφωση σαφών, δεσμευτικών κατευθυντήριων γραμμών για τα μέσα ενημέρωσης, εναρμονισμένων με τα διεθνή πρότυπα, σχετικά με τη δημοσιοποίηση αυτοκτονικών περιστατικών.
Η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τους ειδικούς ή τις επηρεαζόμενες οικογένειες. Αποτελεί μια κορυφαία συλλογική ευθύνη και μια κοινή υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.