Η διατήρηση της πνευματικής μας διαύγειας καθώς μεγαλώνουμε αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ζητούμενα της σύγχρονης ιατρικής και της προσωπικής μας ευεξίας. Σε μια εποχή που ο πληθυσμός της γης γερνάει, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εξέδωσε τις νέες, επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες του για τη μείωση του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το βασικό μήνυμα της επιστημονικής κοινότητας είναι εξαιρετικά ελπιδοφόρο: η άνοια δεν είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια των γηρατειών, καθώς ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των περιπτώσεων μπορεί να προληφθεί ή να καθυστερήσει σημαντικά μέσα από καθημερινές, συνειδητές επιλογές ζωής.
Η παγκόσμια απειλή της άνοιας σε αριθμούς
Η άνοια είναι ένα σύνδρομο που προκαλείται από διάφορες ασθένειες του εγκεφάλου και σταδιακά επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη, τη συμπεριφορά και την ικανότητα του ατόμου να εκτελεί καθημερινές δραστηριότητες. Σήμερα, περισσότερα από 57 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με άνοια, ενώ σχεδόν 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο. Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί την πιο κοινή μορφή της, καθώς ευθύνεται για το 60% έως 70% του συνόλου των περιπτώσεων.
Παρόλο που δεν υπάρχει ακόμη οριστική θεραπεία, τα επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι έως και το 45% των παραγόντων κινδύνου συνδέεται άμεσα με παραμέτρους που μπορούμε να τροποποιήσουμε. Στο επίκεντρο αυτών των παραγόντων βρίσκονται το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η κοινωνική απομόνωση, η καθιστική ζωή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, καθώς και μη μεταδιδόμενα νοσήματα όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης. Πέρα όμως από το καθαρά ιατρικό κομμάτι, η άνοια πλήττει βαθιά την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια του ίδιου του ασθενούς.
Η γνώση γίνεται πράξη για την προστασία του εγκεφάλου
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για τα αίτια που πυροδοτούν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Οι νέες οδηγίες μετατρέπουν αυτή την επιστημονική γνώση σε άμεση δράση, προσφέροντας στις χώρες ξεκάθαρες και τεκμηριωμένες συστάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα για την προστασία της γνωστικής υγείας των πολιτών.
Οι κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ ενσωματώνουν τις τελευταίες επιστημονικές ανακαλύψεις και καινοτομίες, προσφέροντας δοκιμασμένες παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο μέσω της έγκαιρης ευαισθητοποίησης. Παράλληλα, αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία για τη μείωση του βάρους της άνοιας τις επόμενες δεκαετίες, συνδέοντας πιο στενά τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, τη φροντίδα του εγκεφάλου και την αντιμετώπιση των χρόνιων παθήσεων.
Οι καθημερινές συνήθειες που θωρακίζουν τη μνήμη
Οι νέες οδηγίες παρουσιάζουν μια σημαντική εξέλιξη στα επιστημονικά δεδομένα σε σχέση με την πρώτη έκδοση του 2019. Προτείνουν συγκεκριμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη διαχείριση ιατρικών καταστάσεων που μπορούν να κρατήσουν τον εγκέφαλο νεότερο:
- Γνωστική εξάσκηση και κοινωνικοποίηση: Για τους ενήλικες με φυσιολογική γνωστική λειτουργία ή με ήπια γνωστική διαταραχή, συνιστάται η πνευματική προπόνηση (cognitive training), η νοητική διέγερση και η ενεργός συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες.
- Υγιεινές συνήθειες: Η συστηματική φυσική δραστηριότητα, η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής αποτελούν βασικά όπλα άμυνας.
- Περιβαλλοντική μέριμνα: Για πρώτη φορά, ο ΠΟΥ εισάγει μια νέα σύσταση για τη μείωση της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση ως μέτρο προστασίας του εγκεφάλου.
- Ρύθμιση της υγείας: Η σωστή διαχείριση καρδιομεταβολικών παραγόντων, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης και η υψηλή χοληστερόλη, παίζει καθοριστικό ρόλο. Επιπλέον, η χρήση ακουστικών βαρηκοΐας για όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα ακοής μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά.
Στον αντίποδα, ο ΠΟΥ ξεκαθαρίζει ότι δεν συνιστάται η λήψη συμπληρωμάτων διατροφής με βιταμίνες Β και Ε, πολυακόρεστα λιπαρά οξέα ωμέγα-3 ή πολυβιταμίνες με σκοπό τη μείωση του κινδύνου άνοιας, εκτός εάν υπάρχει διαγνωσμένη έλλειψη. Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα οφέλη αυτών των σκευασμάτων υπερτερούν των πιθανών ανεπιθύμητων παρενεργειών.
Το τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος
Η άνοια δεν δοκιμάζει μόνο τον ίδιο τον ασθενή, στερώντας του την αυτονομία και την εργασία, αλλά λυγίζει συναισθηματικά και σωματικά τις οικογένειες και τους φροντιστές τους. Πέρα από το βαθύ ανθρώπινο αποτύπωμα, η νόσος προκαλεί και μια τεράστια οικονομική αιμορραγία, με το ετήσιο κόστος για την παγκόσμια οικονομία να αγγίζει το αστρονομικό ποσό του 1,3 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Σχεδόν το μισό από αυτό το κόστος αφορά την απλήρωτη φροντίδα που προσφέρουν με προσωπικό κόπο συγγενείς και φίλοι.
Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου και η ανάληψη δράσης για την πρόληψη της άνοιας δεν είναι απλώς μια υγειονομική πολιτική. Είναι το κλειδί για να βελτιώσουμε την ποιότητα της καθημερινότητάς μας, βοηθώντας τους ανθρώπους γύρω μας να ζήσουν περισσότερα χρόνια με υγεία, αξιοπρέπεια και πραγματική ανεξαρτησία.