Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το μέλλον της υγείας θα κριθεί από την τεχνητή νοημοσύνη, τη γονιδιακή θεραπεία ή τα νέα φάρμακα. Ίσως όμως η σημαντικότερη αλλαγή της επόμενης δεκαετίας να είναι πολύ πιο απλή. Να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε σωστά τον ηλικιωμένο ασθενή από τη στιγμή που περνά την πόρτα των Επειγόντων.
Του Τάκη Μαραλέτου
Η πρώτη εικόνα που έρχεται στο μυαλό όταν ακούμε τη λέξη «Επείγοντα» είναι σχεδόν πάντα η ίδια. Φορεία στους διαδρόμους. Έντονος φωτισμός. Συνεχής θόρυβος. Γιατροί και νοσηλευτές που κινούνται με ταχύτητα από περιστατικό σε περιστατικό. Συγγενείς που περιμένουν με αγωνία. Ένας χώρος σχεδιασμένος για να κερδίζει χρόνο απέναντι στο έμφραγμα, στο εγκεφαλικό, στο σοβαρό τραύμα.
Το μοντέλο αυτό έσωσε και συνεχίζει να σώζει αμέτρητες ζωές.
Όμως η δημογραφία αλλάζει πιο γρήγορα από την διαδικασία αντιμετώπισης περιστατικών στα νοσοκομεία.
Σήμερα, ο άνθρωπος που περνά συχνότερα την πόρτα ενός Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών δεν είναι ο νεαρός τραυματίας ούτε ο μεσήλικας με ένα οξύ επεισόδιο. Είναι ένας 82χρονος με καρδιακή ανεπάρκεια, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο, δώδεκα διαφορετικά φάρμακα, μειωμένη όραση και ένα ιστορικό δύο πτώσεων τους τελευταίους έξι μήνες.
Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο αρχίζει το πρόβλημα.
Τα περισσότερα Τμήματα Επειγόντων στον κόσμο – και φυσικά στην Ελλάδα – σχεδιάστηκαν για να αντιμετωπίζουν ασθένειες. Όχι για να διαχειρίζονται την πολυπλοκότητα της γήρανσης.
Αυτή η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή αλλά στην πραγματικότητα, είναι τεράστια.
Η ιστορία μιας ασθενούς που άλλαξε τον τρόπο σκέψης
Πριν από λίγους μήνες, οι New York Times φιλοξένησαν την ιστορία μιας 75χρονης γυναίκας, της Cynthia Tompkins, η οποία μεταφέρθηκε στα Επείγοντα ενός πανεπιστημιακού νοσοκομείου στην Καλιφόρνια λόγω αφυδάτωσης και επίμονων εμέτων.
Είχε ήδη περάσει μια δύσκολη χρονιά. Μια σοβαρή οστική λοίμωξη, εβδομάδες νοσηλείας, διαβήτη, αντιπηκτική αγωγή, χρόνιο πόνο και την απώλεια δύο ανθρώπων που καθόρισαν τη ζωή της.
Πίστευε ότι θα ζούσε τη γνώριμη εμπειρία των Επειγόντων.
Αντ’ αυτού βρέθηκε σε έναν διαφορετικό κόσμο.
Το δωμάτιο ήταν ήσυχο. Ο φωτισμός ήταν φυσικός. Η νοσηλεύτρια δεν ενδιαφέρθηκε μόνο για τις εξετάσεις αίματος αλλά για το αν είχε πέσει πρόσφατα, αν έτρωγε σωστά, αν θυμόταν να παίρνει τα φάρμακά της, αν μπορούσε να περπατήσει με ασφάλεια και αν είχε κάποιον να τη βοηθήσει όταν θα επέστρεφε σπίτι.
Δεν αντιμετώπισαν μόνο την αφυδάτωση, αντιμετώπισαν τον άνθρωπο.
Το νοσοκομείο λειτουργούσε ως Geriatric Emergency Department (GED), δηλαδή ως Τμήμα Επειγόντων ειδικά οργανωμένο για ηλικιωμένους ασθενείς.
Η ιστορία αυτή ίσως μας φαίνεται αμερικανική, αλλά το ερώτημα όμως είναι απολύτως αληθινό και αφορά εξαιρετικά την ελληνική πραγματικότητα.
Είμαστε προετοιμασμένοι για την κοινωνία που γινόμαστε;
Η Ελλάδα γερνά ταχύτερα από όσο αλλάζει το σύστημα υγείας
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται ήδη στις πιο γηρασμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τις δημογραφικές προβολές της Eurostat, μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες το ποσοστό των πολιτών άνω των 65 ετών θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο, ενώ ο πληθυσμός άνω των 80 ετών θα είναι από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους στην Ευρώπη.
Η εικόνα αυτή ήδη έχει αρχίσει να αποτυπώνεται στα δημόσια νοσοκομεία.
Οι ηλικιωμένοι αποτελούν δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των επισκέψεων στα Τμήματα Επειγόντων και ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό των εισαγωγών. Δεν προσέρχονται επειδή πάσχουν από μία μόνο νόσο. Προσέρχονται επειδή συνυπάρχουν πολλές καταστάσεις που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Ένα κάταγμα μπορεί να οφείλεται σε υπόταση από φάρμακα.
Μια σύγχυση μπορεί να είναι το μοναδικό σύμπτωμα μιας λοίμωξης.
Μια πτώση μπορεί να κρύβει μια καρδιακή αρρυθμία.
Ένας ηλικιωμένος μπορεί να φαίνεται «καλά» και λίγες ώρες αργότερα να εμφανίσει παραλήρημα, το οποίο αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο επιπλοκών.
Αυτός είναι ο λόγος που η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί πλέον το βασικό κριτήριο.
Η σύγχρονη γηριατρική μιλά για την ευπάθεια (frailty), δηλαδή για τη μειωμένη βιολογική εφεδρεία του οργανισμού. Ένας εύθραυστος ηλικιωμένος μπορεί να απορρυθμιστεί από μια λοίμωξη που σε έναν νεότερο άνθρωπο θα περνούσε σχεδόν απαρατήρητη.
Στα προηγμένα κράτη αλλάζει η φιλοσοφία αντιμετώπισης
Τα Geriatric Emergency Departments δεν διαθέτουν απαραίτητα ακριβότερα μηχανήματα ούτε περισσότερους αξονικούς τομογράφους.
Η καινοτομία τους βρίσκεται αλλού.
Αλλάζουν τη βασική ερώτηση.
Στα συμβατικά Τμήματα Επειγόντων η ερώτηση είναι:
«Ποια είναι η διάγνωση;»
Στα γηριατρικά ΤΕΠ η ερώτηση γίνεται:
«Τι χρειάζεται αυτός ο άνθρωπος για να συνεχίσει να ζει ανεξάρτητα;»
Γι’ αυτό και η αξιολόγηση ξεκινά πολύ πριν ολοκληρωθούν οι εργαστηριακές εξετάσεις.
Ελέγχεται η γνωστική κατάσταση, αξιολογείται ο κίνδυνος παραληρήματος, γίνεται ανασκόπηση της φαρμακευτικής αγωγής, εκτιμάται η κινητικότητα, εξετάζεται αν υπάρχει οικογενειακή υποστήριξη.
Συμμετέχουν, όπου χρειάζεται, φυσικοθεραπευτές, κοινωνικοί λειτουργοί και κλινικοί φαρμακοποιοί.
Ακόμη και το περιβάλλον είναι διαφορετικό.
Ηπιότερος φωτισμός, λιγότερος θόρυβος, αντιολισθητικά δάπεδα, μεγάλες – ευανάγνωστες πινακίδες, ρολόγια και ημερολόγια που βοηθούν τον ασθενή να διατηρεί τον προσανατολισμό του.
Αυτά δεν αποτελούν λεπτομέρειες φιλοξενίας.
Είναι βασικές παρεμβάσεις που μειώνουν αποδεδειγμένα τον κίνδυνο παραληρήματος, πτώσεων και λειτουργικής έκπτωσης.
Τα στοιχεία πλέον δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αμφισβήτησης
Για αρκετά χρόνια, αρκετοί αντιμετώπιζαν τα Geriatric Emergency Departments ως μια ενδιαφέρουσα οργανωτική καινοτομία.
Σήμερα όμως η συζήτηση βασίζεται πλέον σε δεδομένα.
Μεγάλη αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 και αξιολόγησε χιλιάδες ηλικιωμένους ασθενείς έδειξε ότι όσοι αντιμετωπίστηκαν σε πιστοποιημένα Geriatric Emergency Departments είχαν περίπου 39% μικρότερη πιθανότητα να εισαχθούν στο νοσοκομείο, ενώ η θνητότητα μέσα στις επόμενες 30 ημέρες ήταν περίπου 38% χαμηλότερη σε σχέση με αντίστοιχους ασθενείς που εξετάστηκαν σε συμβατικά Τμήματα Επειγόντων.
Ίσως ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι τα καλύτερα κλινικά αποτελέσματα συνοδεύτηκαν και από χαμηλότερο κόστος για το σύστημα υγείας, κυρίως επειδή αποφεύχθηκαν σωρεία μη αναγκαίων νοσηλειών και επανεισαγωγών.
Το μήνυμα που προκύπτει είναι σαφές. Η καλύτερη φροντίδα δεν είναι απαραίτητα η ακριβότερη, είναι η σωστότερα οργανωμένη.
Η ευκαιρία που έχουμε στη Ελλάδα
Η χώρα μας δεν χρειάζεται να αντιγράψει το αμερικανικό μοντέλο.
Χρειάζεται απλά να διδαχθεί από αυτό.
Η δημιουργία πιλοτικών γηριατρικών μονάδων μέσα στα μεγάλα Τμήματα Επειγόντων, η εκπαίδευση του προσωπικού στην αναγνώριση της ευπάθειας και του παραληρήματος, η ενσωμάτωση κλινικών φαρμακοποιών στις σύνθετες περιπτώσεις και η καλύτερη διασύνδεση με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας θα μπορούσαν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία χιλιάδων ασθενών.
Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος σύμμαχος. Οι αλγόριθμοι που αναγνωρίζουν ασθενείς υψηλού κινδύνου σε συνδυασμό με αυτοματοποιημένο έλεγχο πολυφαρμακίας και ψηφιακή παρακολούθηση μετά το εξιτήριο μπορούν να βοηθήσουν τους επαγγελματίες υγείας να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις.
Καμία όμως τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη βασική αρχή της γηριατρικής.
Να βλέπεις πρώτα τον άνθρωπο και μετά τη νόσο.
Η επόμενη μεγάλη μεταρρύθμιση
Συχνά μιλάμε για μεταρρυθμίσεις στην υγεία με όρους νέων νοσοκομείων, νέων φαρμάκων ή αυξημένων προϋπολογισμών.
Η πραγματικότητα είναι πιο απλή.
Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση της επόμενης δεκαετίας μπορεί να είναι η αναγνώριση ότι ένας ηλικιωμένος ασθενής δεν χρειάζεται απλώς γρήγορη φροντίδα. Χρειάζεται διαφορετική φροντίδα.
Η Ελλάδα δεν θα αποφύγει τη δημογραφική γήρανση.
Έχει τη δυνατότητα όμως να επιλέξει αν θα την αντιμετωπίσει παθητικά ή αν θα ανασχεδιάσει εγκαίρως το σύστημα υγείας της.
Γιατί, τελικά, ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία υποδέχεται τον πιο ευάλωτο ασθενή της σημαίνει πολύ περισσότερα για το επίπεδο του συστήματος υγείας της από οποιονδήποτε δείκτη τεχνολογίας ή χρηματοδότησης.
Αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα της συμβολής των Geriatric Emergency Departments. Η πρόοδος στην ιατρική δεν μετριέται μόνο με τα χρόνια που προσθέτουμε στη ζωή, αλλά και με την ποιότητα ζωής που καταφέρνουμε να διατηρήσουμε μέσα σε αυτά τα χρόνια.