Γράφει ο κ.Πέτρος Λ. Θωμάκος MD, PhD. Παθολόγος με Εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη, Διαβητολογικό Κέντρο & Κλινική ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ, Μέλος του ΔΣ και Ταμίας της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας
Η Παχυσαρκία συνιστά μια χρόνια, υποτροπιάζουσα πολυπαραγοντική νόσο, η οποία στην εποχή μας έχει λάβει διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ως Παχυσαρκία ορίζεται η υπερβολική συσσώρευση λιπώδους ιστού που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία του ανθρώπου. Η κλινική της εκτίμηση βασίζεται κυρίως στο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), με τιμή ≥30 kg/m² να υποδεικνύει την παρουσία Παχυσαρκίας.
Πρόσφατη κατηγοριοποίηση της Παχυσαρκίας προτείνει να συνδυάζεται ο ΔΜΣ με ανθρωπομετρικά και λειτουργικά στοιχεία, όπως η περίσσεια λιπώδους ιστού, η οποία τεκμηριώνεται μέσω μέτρησης της περιφέρειας μέσης (άνω των 88 cm θεωρείται αυξημένη για τις γυναίκες, ενώ αντίστοιχα για τους άνδρες είναι τα 102 cm), του λόγου μέσης-ύψους ή μέσης-γοφών (Waist-to-Height Ratio >0,5), ή της απευθείας μέτρησης λίπους (π.χ. με την απεικονιστική μέθοδο Dual-energy X-ray absorptiometry – DEXA). Επίσης, η νέα προσέγγιση συνεκτιμά τη λειτουργική επίπτωση που αποδίδεται στον πλεονάζοντα λιπώδη ιστό, όπως για παράδειγμα δυσλειτουργία των αρθρώσεων, των πνευμόνων, της καρδιάς, των νεφρών και τον περιορισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων. Η Παχυσαρκία συσχετίζεται με πλήθος μεταβολικών, καρδιαγγειακών και νεοπλασματικών νοσημάτων, καθώς και με αυξημένη θνησιμότητα.
Επιδημιολογικές μελέτες τεκμηριώνουν την ύπαρξη γραμμικής συσχέτισης μεταξύ της αύξησης του ΔΜΣ και της εμφάνισης Σακχαρώδους Διαβήτη Τύπου 2, με τις δύο καταστάσεις να αναγνωρίζονται ως «δίδυμες επιδημίες», οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά τη χάραξη πολιτικών υγείας, την οικονομία αλλά και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Επίσης, η Παχυσαρκία εξακολουθεί να αποτελεί ένα δυσβάστακτο στίγμα, που καθορίζει την ψυχική υγεία και την κοινωνική αποδοχή των ανθρώπων.
Ο επιπολασμός της Παχυσαρκίας έχει αυξηθεί ραγδαία τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο στους ενήλικους όσο και στα παιδιά. Επιδημιολογικές μελέτες καταδεικνύουν ότι η συχνότητα της Παχυσαρκίας έχει υπερδιπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1980, τόσο στις αναπτυγμένες, όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στην Ευρώπη, παρατηρείται σημαντική γεωγραφική διαφοροποίηση, με τις χώρες της Νότιας Ευρώπης να εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένα ποσοστά, γεγονός που υποδηλώνει μεταβολές στον τρόπο ζωής και απομάκρυνση από το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής. Με βάση την εκτίμηση του WHO, στην Ελλάδα το 37,9% των ενηλίκων έχουν υπερβάλλον σωματικό βάρος και αντίστοιχα το 24,9% ζουν με Παχυσαρκία. Δυστυχώς, η χώρα μας κατατάσσεται στη 2η θέση στην παιδική παχυσαρκία, με πάνω από 2 στα 5 παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών να ζουν με υπέρβαρο (ΔΜΣ 25 έως 29,9) ή / και Παχυσαρκία.
Ο σύγχρονος καθιστικός τρόπος ζωής αποτελεί έναν από τους κυριότερους τροποποιήσιμους παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση Παχυσαρκίας. Η μείωση της καθημερινής φυσικής δραστηριότητας, σε συνδυασμό με την αυξημένη εργασία ή ενασχόληση σε οθόνες ηλεκτρονικών υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων, οδηγεί σε σημαντική ελάττωση της ενεργειακής δαπάνης και διαταράσσει τη μεταβολική ομοιοστασία του ανθρώπινου οργανισμού. Παράλληλα, το σύγχρονο δυτικό διατροφικό πρότυπο αποτελεί καθοριστικό αιτιολογικό παράγοντα στην ανάπτυξη της Παχυσαρκίας. Οι διατροφικές συνήθειες που επικρατούν στις σύγχρονες κοινωνίες χαρακτηρίζονται από αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων υψηλής θερμιδικής πυκνότητας που περιέχουν αυξημένα επίπεδα κορεσμένων και trans λιπαρών οξέων, απλούς υδατάνθρακες (σάκχαρα) και νάτριο, σε συνδυασμό με ανεπαρκή πρόσληψη φυτικών ινών. Το πρότυπο αυτό προάγει τη μακροχρόνια θετική ενεργειακή ισορροπία και διαταράσσει τους μηχανισμούς ρύθμισης του μεταβολισμού και της λήψης τροφής.
Η θεραπευτική διαχείριση της Παχυσαρκίας απαιτεί ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγιση. Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως σε παρεμβάσεις αλλαγής τρόπου ζωής και διατροφικής συμπεριφοράς, που θα πρέπει να βασίζεται στον περιορισμό των θερμίδων, του λίπους και της ζάχαρης και στην αυξημένη κατανάλωση λαχανικών. Επίσης, είναι σκόπιμη η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και η αλλαγή συμπεριφορών σχετιζόμενων με τη λήψη τροφής.
Η απώλεια βάρους σε ποσοστό 5–10% του αρχικού, έχει αποδειχθεί ότι επιφέρει ουσιαστικά μεταβολικά και καρδιοαγγειακά οφέλη, όπως η ρύθμιση της γλυκόζης, του λιπιδαιμικού προφίλ και της αρτηριακής πίεσης. Πολύτιμο σύμμαχο στην προσπάθεια απώλειας βάρους αποτελεί η χρήση αναλόγων GLP-1 ή/και σε συνδυασμό με GIP, τα οποία έχουν συμβάλει ουσιαστικά στη διαχείριση της Παχυσαρκίας.
Ωστόσο, η μακροχρόνια διατήρηση της απώλειας βάρους παραμένει ιδιαίτερα απαιτητική. Φυσιολογικοί αντιρροπιστικοί μηχανισμοί, όπως η μείωση του βασικού μεταβολικού ρυθμού και νευροορμονικές προσαρμογές που αυξάνουν το αίσθημα της πείνας, συμβάλλουν στην επαναπρόσληψη βάρους. Επιπλέον, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη συμμόρφωση στη θεραπεία. Για το λόγο αυτό, η ολιστική προσέγγιση της Παχυσαρκίας από διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει ιατρό, διαιτολόγο και ειδικό ψυχικής υγείας είναι απολύτως απαραίτητη.
Συμπερασματικά, η Παχυσαρκία αποτελεί σύνθετο πρόβλημα υγείας που επηρεάζεται από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η αντιμετώπισή της βασίζεται τόσο στην αλλαγή του διατροφικού προτύπου, την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, και τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής, όσο και σε ευρύτερες δράσεις δημόσιας υγείας, με στόχο την πρόληψη της νόσου, τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και τον περιορισμό των επιπλοκών.
Βιβλιογραφία
- Mulvihill C, Parretti HM, Aswani N; Guideline Committee. Overweight and obesity management: summary of updated NICE guidance. BMJ. 2025 Dec 1;391:r2286. doi: 10.1136/bmj.r2286.
- Elmaleh-Sachs A, Schwartz JL, Bramante CT, Nicklas JM, Gudzune KA, Jay M. Obesity Management in Adults: A Review. JAMA. 2023 Nov 28;330(20):2000-2015. doi: 10.1001/jama.2023.19897.
- González-Muniesa P, Mártinez-González MA, Hu FB, Després JP, Matsuzawa Y, Loos RJF, Moreno LA, Bray GA, Martinez JA. Obesity. Nat Rev Dis Primers. 2017 Jun 15;3:17034. doi: 10.1038/nrdp.2017.34.
- Hannon TS, Arslanian SA. Obesity in Adolescents. N Engl J Med. 2023 Jul 20;389(3):251-261. doi: 10.1056/NEJMcp2102062.
- McGowan B, Ciudin A, Baker JL, Busetto L, Dicker D, Frühbeck G, Goossens GH, Monami M, Sbraccia P, Martinez-Tellez B, Woodward E, Yumuk V. A systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of pharmacological treatments for obesity in adults. Nat Med. 2025 Oct;31(10):3317-3329. doi: 10.1038/s41591-025-03978-z.
*Με την υποστήριξη Φαρμασέρβ-Λίλλυ