Το δικαίωμα στη στέγη υπό διωγμό: Μια σιωπηλή κρίση ευαλωτότητας
Το σπίτι μας δεν είναι απλώς τέσσερις τοίχοι και μια στέγη· είναι το ασφαλές μας καταφύγιο, η βάση πάνω στην οποία χτίζουμε την αξιοπρέπεια, την αυτονομία και τη ζωή μας. Φανταστείτε, όμως, αυτό το θεμελιώδες καταφύγιο να μετατρέπεται καθημερινά σε μια πηγή διαρκούς άγχους και αβεβαιότητας, επειδή ακριβώς το κράτος και η κοινωνία δεν έχουν προβλέψει τις ειδικές ανάγκες σας. Για τα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις στην Ελλάδα, η στεγαστική κρίση δεν είναι απλώς μια οικονομική δυσκολία της εποχής, αλλά μια βαθιά, δομική αδικία που τα φέρνει αντιμέτωπα με τη φτώχεια, την απομόνωση και τον κίνδυνο απώλειας του ίδιου τους του σπιτιού. Τα δραματικά δεδομένα που έρχονται στο φως αποκαλύπτουν μια κοινωνική πληγή που απαιτεί όχι μόνο την άμεση προσοχή μας, αλλά κυρίως την έμπρακτη και συντονισμένη δράση της πολιτείας.
Τα σοκαριστικά στοιχεία του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ.
Τα παραπάνω αποκαλυπτικά και ανησυχητικά δεδομένα προκύπτουν από το 1ο Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ. για το 2026, με τίτλο «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία». Η ενδελεχής αυτή ανάλυση βασίζεται σε επίσημα στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (SILC) της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ για τη δεκαετία 2016-2025, εστιάζοντας σε καίριους δείκτες όπως η υπερβολική επιβάρυνση από το στεγαστικό κόστος, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές σε ενοίκια και δάνεια, αλλά και η επίμονη ενεργειακή φτώχεια. Η αποτύπωση αυτής της δεκαετίας καταδεικνύει ότι, παρά τις πρόσκαιρες θετικές τάσεις των πρώτων ετών, η κορύφωση της πληθωριστικής και ενεργειακής κρίσης από το 2021 και μετά ανέτρεψε τα πάντα, πολλαπλασιάζοντας τις ανισότητες και παγιώνοντας τη στεγαστική επισφάλεια για τους πολίτες με αναπηρία.
Πρωταθλήτρια στην Ευρώπη η Ελλάδα στους αρνητικούς δείκτες
Η Ελλάδα καταγράφει πλέον τη χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 σε ό,τι αφορά την υπερβολική επιβάρυνση του στεγαστικού κόστους για τα άτομα με αναπηρία, αποτελώντας μια θλιβερή και απομονωμένη εξαίρεση. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι μισοί πολίτες με αναπηρία στη χώρα αδυνατούν να πληρώσουν έγκαιρα το ενοίκιο ή το στεγαστικό τους δάνειο, ενώ 4 στους 10 καθυστερούν σημαντικά στην αποπληρωμή των βασικών λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από το γεγονός ότι τα εισοδήματα των ατόμων με αναπηρία είναι κατά κανόνα χαμηλότερα, την ώρα που το κόστος ζωής και οι ειδικές ενεργειακές ανάγκες τους εκτοξεύονται, δημιουργώντας ένα δυσβάσταχτο οικονομικό αδιέξοδο που απειλεί ευθέως το δικαίωσή τους σε μια αξιοπρεπή διαβίωση.
Το διπλό εμπόδιο: Ενεργειακή φτώχεια και έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών
Πέρα από τα οικονομικά αδιέξοδα, η στεγαστική φτώχεια συνδέεται στενά με δύο ακόμη κρίσιμες διαστάσεις: την ενεργειακή ανασφάλεια και την απόλυτη έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών. Η ενεργειακή φτώχεια επιμένει απειλητικά, καθώς τα σπίτια των ατόμων με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις συχνά υστερούν σε ενεργειακή αναβάθμιση, απαιτώντας πολλαπλάσια έξοδα θέρμανσης και ψύξης. Την ίδια στιγμή, το στεγαστικό απόθεμα της χώρας χαρακτηρίζεται από σοβαρά ελλείμματα σε προσβάσιμες και ποιοτικές κατοικίες. Η απουσία προσαρμοσμένων υποδομών, σε συνδυασμό με την εκτίναξη της ηλικίας απόκτησης ή ενοικίασης κατάλληλου χώρου, μετατρέπει την απλή αναζήτηση στέγης σε έναν καθημερινό, εξοντωτικό Γολγοθά.
Κενά στην πολιτική και οι διεκδικήσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ. για το μέλλον
Παρά το γεγονός ότι η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 περιέλαβε ορισμένες από τις προτάσεις της Ε.Σ.Α.μεΑ. στη δημόσια διαβούλευση, αυτές παρέμειναν σε επίπεδο γενικών διακηρύξεων χωρίς να μεταφραστούν σε ουσιαστικά, δεσμευτικά μέτρα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι εξαγγελίες για το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ», οι οποίες δεν λαμβάνουν υπόψη τους το υπέρογκο πρόσθετο κόστος διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. συνεχίζει δυναμικά να διεκδικεί στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως η αυξημένη οικονομική ενίσχυση και προτεραιότητα σε στεγαστικά προγράμματα, η κάλυψη του κόστους προσαρμογής προσβάσιμων κατοικιών, η ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων κοινωνικής κατοικίας, η παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες για ανακαινίσεις προσβασιμότητας και η δημιουργία ενός επίσημου μητρώου προσβάσιμων κατοικιών που θα δώσει πραγματική ανάσα σε χιλιάδες πολίτες.