Περίπου 250.000 άτομα στην Ελλάδα έμαθαν πρόσφατα ότι έχουν υπέρταση, μια πάθηση που δεν είχαν ποτέ υποψιαστεί. Δεν είχαν συμπτώματα και δεν είχαν επισκεφθεί γιατρό. Έλαβαν ένα SMS στο κινητό τους, έκαναν δωρεάν εξετάσεις και ανακάλυψαν ότι είχαν στο σώμα τους έναν «σιωπηλό» κίνδυνο.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Τα στοιχεία αυτά -μεταξύ πολλών ακόμα- αναφέρθηκαν στο πλαίσιο συζήτησης στο Δουβλίνο, όπου η Ελλάδα συμμετείχε με υπουργούς Υγείας από όλη την Ευρώπη και με τη Γενική Διευθύντρια Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το ερώτημα ήταν πώς η πρόληψη θα πάψει να είναι ευχολόγιο και θα γίνει υπηρεσία που φτάνει σε κάθε πολίτη.
Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την καρδιά και ένα πάνελ με πρωταγωνιστές της πολιτικής υγείας
Ο Υφυπουργός Υγείας, Μάριος Θεμιστοκλέους, συμμετείχε στη διάσκεψη του Δουβλίνου, που διοργανώθηκε στο πλαίσιο της Ιρλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ιρλανδία ανέλαβε την Προεδρία τον Ιούλιο του 2026, και πρόκειται για την όγδοη φορά που η χώρα ασκεί αυτόν τον ρόλο.
Το πάνελ είχε τον τίτλο «Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Safe Hearts: Ένα πλαίσιο για την πρόληψη, ισχυρότερα συστήματα υγείας και δικαιότερα αποτελέσματα στην Ευρώπη». Εξέτασε πώς η πρόληψη μπορεί να περάσει από τον σχεδιασμό στην πράξη και να γίνει υπηρεσία προσβάσιμη σε όλους τους Ευρωπαίους πολίτες. Στη συζήτηση, μίλησαν η Υπουργός Υγείας της Ιρλανδίας Jennifer Carroll MacNeill, ο Υπουργός Υγείας της Σλοβενίας Tadej Ostrc, η Υπουργός Υγείας της Πορτογαλίας Ana Paula Martins, η Υπουργός Υγείας της Σουηδίας Elisabet Lann και ο Υφυπουργός Υγείας της Λιθουανίας Ignas Rubikas. Παρούσα ήταν και η Γενική Διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Sandra Gallina. Τη συζήτηση συντόνισε η Dr Dheepa Rajan από το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Συστήματα και τις Πολιτικές Υγείας.
Η βαρύτητα του θέματος είναι μεγάλη και εδώ, αξίζει να θυμηθούμε τι είναι το Safe Hearts. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο στις 16 Δεκεμβρίου 2025, ως μέρος ενός ευρύτερου πακέτου μέτρων για την υγεία, και αποτελεί την πρώτη συνολική προσέγγιση της ΕΕ απέναντι στις καρδιαγγειακές παθήσεις. Η ανάγκη είναι μεγάλη. Οι καρδιαγγειακές νόσοι σκοτώνουν περίπου 1,7 εκατομμύρια Ευρωπαίους κάθε χρόνο, ενώ κοστίζουν στην ΕΕ πάνω από 282 δισ. ευρώ ετησίως, λόγω χαμένης παραγωγικότητας και οικονομικής δραστηριότητας. Οι ανισότητες είναι εντυπωσιακές, αφού οι καρδιαγγειακοί θάνατοι σε ορισμένα κράτη-μέλη είναι έως και οκτώ φορές περισσότεροι από ό,τι σε άλλα. Ο βασικός στόχος του σχεδίου είναι η μείωση των πρόωρων θανάτων από καρδιαγγειακές νόσους κατά 25% έως το 2035.
Το σχέδιο περιλαμβάνει δέσμη δράσεων, και μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι ένα εξατομικευμένο ψηφιακό πρόγραμμα πρόληψης για όλη τη ζωή, με την ονομασία «EU Cares for Your Heart». Παράλληλα, μία από τις κεντρικές δράσεις είναι η ανάπτυξη κοινής ευρωπαϊκής προσέγγισης για τους καρδιαγγειακούς ελέγχους. Αυτή ακριβώς η λογική του έγκαιρου εντοπισμού κινδύνου είναι εκείνη που η Ελλάδα εφαρμόζει ήδη στην πράξη.
«Προλαμβάνω»: Πώς ένα SMS μετατρέπεται σε εξέταση
Ο κ. Θεμιστοκλέους παρουσίασε το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Το πρόγραμμα υλοποιείται στο πλαίσιο της πολιτικής του Υπουργείου Υγείας, υπό τον Υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και την Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη. Ο Υφυπουργός επισήμανε τα σημαντικά βήματα που έχει κάνει η χώρα τα τελευταία χρόνια.
Όπως ανέφερε, το πρόγραμμα απευθύνεται σε 5,5 εκατομμύρια πολίτες ηλικίας 30 έως 70 ετών. Οι δικαιούχοι ενημερώνονται με SMS και λαμβάνουν ηλεκτρονικό παραπεμπτικό για δωρεάν εξετάσεις, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη παραπομπή από γιατρό. Η συμμετοχή είναι δωρεάν, ανεξαρτήτως ασφαλιστικής κάλυψης. Αυτό σημαίνει ότι δεν μετράει αν κάποιος έχει ταμείο, ιδιωτική ασφάλιση ή κανένα από τα δύο. Αρκεί να ανήκει στην ηλικιακή ομάδα που αφορά το πρόγραμμα.
Τα αποτελέσματα: Από 3,5 εκατομμύρια ελέγχους σε 290.000 πιθανά προβλήματα
Τα στοιχεία που παρουσίασε ο Υφυπουργός δείχνουν γιατί η πρόληψη θεωρείται από τις πιο αποδοτικές επενδύσεις στην υγεία. Περίπου 3,5 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη υποβληθεί σε καρδιαγγειακό έλεγχο. Οι εξετάσεις συνέβαλαν στον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών προβλημάτων υγείας σε περίπου 290.000 συμπολίτες μας. Από αυτούς, περίπου 250.000 πολίτες διαγνώστηκαν με υπέρταση που δεν γνώριζαν. Επιπλέον, 1.163 πολίτες παραπέμφθηκαν για στεφανιογραφία ή χρειάστηκαν σημαντικές καρδιαγγειακές παρεμβάσεις.
Πίσω από κάθε αριθμό, υπάρχει ένας άνθρωπος που, χωρίς το πρόγραμμα, ίσως να είχε αναζητήσει γιατρό μόνο μετά από ένα επεισόδιο. Η υπέρταση είναι από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα και εγκεφαλικό. Ο εντοπισμός της πριν δώσει συμπτώματα επιτρέπει θεραπεία και αλλαγές στον τρόπο ζωής την ώρα που αυτές έχουν ακόμη τη μεγαλύτερη αξία.
Παιδική παχυσαρκία: Όταν η πρόληψη ξεκινά από το σχολείο
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Έλληνας Υφυπουργός Υγείας στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας. Το σχέδιο υλοποιείται σε συνεργασία με τη UNICEF και με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μέσω του NextGenerationEU.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, σχεδόν 100.000 έφηβοι συμμετείχαν σε δράσεις διατροφικής εκπαίδευσης. Διατέθηκαν περισσότερα από 130.000 υγιεινά γεύματα και φρέσκα φρούτα σε σχολεία, ενώ περισσότερες από 2.000 οικογένειες έλαβαν δωρεάν εξατομικευμένη διατροφική συμβουλευτική. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα αποτελέσματα του προγράμματος, περίπου το 80% των παιδιών που έλαβαν εξατομικευμένη υποστήριξη πέτυχε φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος. Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες προέρχονταν από δήμους με χαμηλό ή μεσαίο κοινωνικοοικονομικό προφίλ, εκεί όπου οι ανισότητες στην υγεία είναι συνήθως μεγαλύτερες.
Το πλαίσιο εξηγεί γιατί η Ελλάδα επιμένει στο θέμα. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η χώρα βρίσκεται δεύτερη στην Ευρώπη στα ποσοστά παχυσαρκίας και τρίτη στην υπερβαρότητα των παιδιών. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι από το 2010 μέχρι σήμερα το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών κυμαίνεται μεταξύ 30% και 42%, με το 15% έως 20% να αφορά παιδιά με παχυσαρκία. Ένα ακόμη στοιχείο που προβληματίζει τους ειδικούς είναι ότι σχεδόν δύο στους δέκα γονείς ή φροντιστές δεν αναγνωρίζουν ότι το παιδί τους έχει αυξημένο βάρος. Μια παρέμβαση που φτάνει ταυτόχρονα στο σχολείο και στην οικογένεια, με γεύματα, εκπαίδευση και εξατομικευμένη συμβουλευτική, απαντά ακριβώς σε αυτό το κενό.
Τι ζήτησε η Ελλάδα από την Ευρώπη
Αναδεικνύοντας τα συμπεράσματα από τα βήματα της χώρας στην πρόληψη, ο κ. Θεμιστοκλέους τόνισε τρία πράγματα. Τα προγράμματα πρόληψης πρέπει να προσεγγίζουν ενεργά τους πολίτες, να αξιολογούνται με βάση τα πραγματικά αποτελέσματά τους και να διασφαλίζουν την κατάλληλη παρακολούθηση όσων εντοπίζουν αυξημένο κίνδυνο. Η τελευταία προϋπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί ένας έλεγχος χωρίς επόμενο βήμα δεν προστατεύει κανέναν.
Στη βάση αυτή, υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να στηρίξει την εφαρμογή και την επέκταση αποτελεσματικών δράσεων. Ζήτησε κοινά πρότυπα, ψηφιακά μέσα, ανταλλαγή καλών πρακτικών και βιώσιμη χρηματοδότηση. Η πρόταση συνδέεται με εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ, αφού η Επιτροπή έχει ήδη προχωρήσει σε σύσταση του Συμβουλίου για τους καρδιαγγειακούς ελέγχους και προανήγγειλε νέα Κοινή Δράση για τη Διά Βίου Πρόληψη, με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα EU4Health, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα των χωρών να εφαρμόσουν το σχέδιο Safe Hearts.
«Η πραγματική υγεία επιτυγχάνεται μέσα από την πρόληψη»
Ο Υφυπουργός έκλεισε με μια φράση που συνοψίζει τη φιλοσοφία της παρέμβασής του: «Ένα εξελιγμένο σύστημα υγείας βασίζεται πάντα σε εξελιγμένα νοσοκομεία, εξειδικευμένο προσωπικό και προηγμένες θεραπείες. Πρέπει, όμως, να μετρά την αποδοτικότητά του και με βάση πόσους ανθρώπους εξετάζει προληπτικά για να μην αρρωστήσουν, γιατί η πραγματική υγεία επιτυγχάνεται μέσα από την πρόληψη και όχι μέσα από την ύστερη αντιμετώπιση», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Θεμιστοκλέους.
Το μήνυμα της Αθήνας προς το Δουβλίνο ήταν ότι η Ελλάδα έχει δείξει με μετρήσιμα αποτελέσματα πως η πρόληψη λειτουργεί όταν φτάνει ενεργά στον πολίτη. Το Safe Hearts μπορεί να δώσει στην Ευρώπη το κοινό πλαίσιο, αλλά η επιτυχία του θα κριθεί, όπως και στο «Προλαμβάνω», από το πόσοι άνθρωποι θα εξεταστούν, θα ενημερωθούν και θα παρακολουθηθούν πριν αρρωστήσουν.
