Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Ξεκίνησε επίσημα σήμερα, Παρασκευή 2 Οκτωβρίου, η νέα περίοδος αντιγριπικού εμβολιασμού για το 2026-2027 στην Ελλάδα, μετά τη σχετική εγκύκλιο που εξέδωσε το Υπουργείο Υγείας.
Φέτος, σύμφωνα με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), χρησιμοποιούνται αποκλειστικά τριδύναμα εμβόλια κι όχι και τετραδύναμα κι ο λόγος είναι ότι το στέλεχος B/Yamagata του ιού της γρίπης έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί παγκοσμίως, οπότε αφαιρέθηκε από τη σύνθεση των εμβολίων για να αποφευχθεί η περιττή έκθεση σε αυτό.
Η φετινή περίοδος χαρακτηρίζεται από την επικράτηση των στελεχών Influenza A (κυρίως H3N2 και H1N1) έναντι της γρίπης Β. Στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος βρίσκεται ο υποκλάδος Κ (subclade K), μια μεταλλαγμένη παραλλαγή του στελέχους H3N2 της γρίπης Α. Εμφάνισε γρήγορη διασπορά διεθνώς, γεγονός που οδήγησε στην πλήρη ανανέωση της σύνθεσης των φετινών εμβολίων ώστε να τον καλύπτουν επαρκώς. Έτσι τα εμβόλια φέτος έμειναν να περιέχουν δύο στελέχη γρίπης Α και ένα γρίπης Β της γραμμής Victoria.
Αν και η διαδικασία άνοιξε, οι υγειονομικές αρχές συστήνουν ο εμβολιασμός να πραγματοποιηθεί κατά προτίμηση από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου. Αυτό συμβαίνει επειδή απαιτούνται περίπου 2 εβδομάδες για την ανάπτυξη ανοσίας, ενώ η έξαρση της γρίπης στην Ελλάδα αναμένεται να κορυφωθεί μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), και πιο συγκεκριμένα την εβδομαδιαία έκθεση αναπνευστικών λοιμώξεων που δημοσιεύθηκε την 1η Οκτωβρίου και αφορά την 39η εβδομάδα του 2026, η κινητικότητα του ιού της γρίπης στην κοινότητα βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε πολύ χαμηλά επίπεδα, κάτω από το επιδημικό «κατώφλι» του 10%.
Ωστόσο, καταγράφεται μια πρώτη μικρή κινητικότητα λόγω της αλλαγής των καιρικών συνθηκών που πλέον έχουν γίνει καθαρά φθινοπωρινές που σημαίνει ότι καταγράφηκαν 15 νέες εισαγωγές λόγω γρίπης στα νοσοκομεία ενώ την αμέσως προηγούμενη εβδομάδα – την 38η– δεν είχε καταγραφεί καμία εισαγωγή. Μάλιστα σημειώθηκε και ο πρώτος θάνατος από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη για τη συγκεκριμένη μεταβατική περίοδο.
Τι γίνεται σε σχέση με πέρσι
Η σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο (έναρξη φθινοπώρου) δείχνει ότι βρισκόμαστε σε παρόμοια, ομαλή αφετηρία, αλλά με μια βασική διαφορά στη δυναμική που αναμένεται φέτος
Η περσινή περίοδος (2025-2026) είχε χαρακτηριστεί από τον ΕΟΔΥ και το ECDC ως μια χρονιά με ιδιαίτερα πρόωρη δραστηριότητα της γρίπης στην Ευρώπη (ξεκίνησε περίπου 4 εβδομάδες νωρίτερα από το συνηθισμένο). Φέτος, η βάση εκκίνησης είναι σταθερά χαμηλή, αλλά η εμφάνιση των πρώτων 15 εισαγωγών δείχνει ότι ο ιός αρχίζει να ενεργοποιείται.
Η ετοιμότητα απέναντι στο στέλεχος Κ: Πέρσι, ο υποκλάδος Κ (subclade K) του H3N2 εμφανίστηκε και επικράτησε γρήγορα μέσα στον χειμώνα, προκαλώντας μερική αναντιστοιχία με το περσινό εμβόλιο και αυξημένη πίεση στα συστήματα υγείας. Φέτος, η κατάσταση είναι καλύτερα ελεγχόμενη προληπτικά, καθώς η αγορά έχει ήδη μεταβεί στα νέα τριδύναμα εμβόλια που έχουν σχεδιαστεί από την αρχή για να καλύπτουν ακριβώς αυτή τη μεταλλαγμένη παραλλαγή.
Σε ό,τι αφορά τη συνύπαρξη γρίπης και COVID -19 ο ΕΟΔΥ, όπως και πέρσι τονίζει ότι η γρίπη θα συνυπάρξει με τον κορωνοϊό. Αυτή τη στιγμή, ο COVID-19 παρουσιάζει μια μικρή ανοδική τάση σε θετικότητα και εισαγωγές στην Ελλάδα (47 νέες εισαγωγές την τελευταία εβδομάδα). Το αντιγριπικό εμβόλιο, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, μπορεί να χορηγηθεί την ίδια ημέρα με το εμβόλιο κατά του κορωνοϊού, αρκεί να γίνει σε διαφορετικό σημείο του σώματος.
Κατά τη διάρκεια της περιόδου γρίπης 2025-2026 στη χώρα μας καταγράφηκαν συνολικά 84 θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη και 164 ασθενείς χρειάστηκαν νοσηλεία σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Ο ρόλος των φαρμακείων
Τα ιδιωτικά φαρμακεία αποτελούν πλέον τον κεντρικό πυλώνα της εθνικής εκστρατείας για τον αντιγριπικό εμβολιασμό στην Ελλάδα. Η θεσμοθέτηση της δυνατότητας να διενεργείται ο εμβολιασμός απευθείας στο φαρμακείο, χωρίς ανάγκη ιατρικής συνταγής για τα συμβατικά εμβόλια, άλλαξε ριζικά τα δεδομένα των τελευταίων ετών.
Για τις ομάδες αυξημένου κινδύνου, τα συμβατικά τριδύναμα αδρανοποιημένα αντιγριπικά εμβόλια μπορούν να χορηγούνται από τα φαρμακεία μέσω της πλατφόρμας του υπουργείου Υγείας μόνο με τη χρήση του ΑΜΚΑ, χωρίς να απαιτείται ιατρική συνταγή. Η δυνατότητα αυτή αφορά τον ενήλικο πληθυσμό και τις ομάδες που προβλέπονται στην εγκύκλιο του υπουργείου Υγείας και στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού.
Σε ό,τι αφορά τα ενισχυμένα αντιγριπικά εμβόλια, τα οποία συνιστώνται σε μεγαλύτερες ηλικίες χορηγούνται μόνο με ηλεκτρονική ιατρική συνταγή. Είναι σημαντικό δε να τονισθεί ότι προτεραιότητα στον εμβολιασμό έχουν οι πολίτες που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου, δηλαδή άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω, παιδιά (από 6 μηνών) και ενήλικες με χρόνια νοσήματα (άσθμα, καρδιοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική/ηπατική νόσο, ανοσοκαταστολή), έγκυες γυναίκες (σε οποιοδήποτε τρίμηνο), λεχωίδες και θηλάζουσες, άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία, υγειονομικό προσωπικό και εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας καθώς και φροντιστές ατόμων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο ή όσοι διαμένουν με βρέφη κάτω των 6 μηνών.
Περίπου το 85% έως 90% του συνόλου των αντιγριπικών εμβολιασμών στην Ελλάδα πραγματοποιείται πλέον μέσα στα ιδιωτικά φαρμακεία. Το υπόλοιπο 10% με 15% διενεργείται σε δημόσιες δομές υγείας (όπως Κέντρα Υγείας και Τοπικές Μονάδες Υγείας – ΤΟΜΥ) ή σε ιδιωτικά ιατρεία.
Κατά τη διάρκεια της εμβολιαστικής περιόδου κατά της γρίπης 2025 -2026 διενεργήθηκαν πάνω από 3 εκατομμύρια εμβολιασμοί μέσα από τα ιδιωτικά φαρμακεία εκ των οποίων λίγο περισσότερα των 2 εκατομμυρίων δεν απαιτούσαν ιατρική συνταγή.