Η κρεατίνη είναι ευρέως γνωστή για τον ρόλο της στην ενίσχυση της μυϊκής ενέργειας και τη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες αναδεικνύουν μια ακόμη, λιγότερο προφανή σύνδεσή της: αυτή με τον κύκλο μεθυλίωσης του οργανισμού και, κατ’ επέκταση, με τις κοινές μεταλλάξεις του γονιδίου MTHFR.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Υπολογίζεται ότι σχεδόν ο μισός πληθυσμός φέρει τουλάχιστον μία παραλλαγή στο γονίδιο MTHFR. Το συγκεκριμένο γονίδιο βοηθά στη ρύθμιση του μεταβολισμού του φυλλικού οξέος και υποστηρίζει την παραγωγή μεθυλομάδων, οι οποίες είναι απαραίτητες για ζωτικές διαδικασίες όπως η επιδιόρθωση του DNA, η ισορροπία των νευροδιαβιβαστών και η ρύθμιση της ομοκυστεΐνης. Όταν τα μονοπάτια της μεθυλίωσης υπολειτουργούν, η ομοκυστεΐνη μπορεί να συσσωρευτεί στο αίμα. Τα υψηλά επίπεδα αυτής της ουσίας έχουν συνδεθεί στενά με διάφορα καρδιαγγειακά προβλήματα.
Όταν η δραστηριότητα του MTHFR είναι μειωμένη, η ικανότητα μεθυλίωσης ορισμένων ατόμων γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Παρόλο που η κρεατίνη δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση «θεραπεία» για τις μεταλλάξεις του MTHFR, ενδέχεται να λειτουργήσει ως ένας έξυπνος τρόπος για να μειωθεί η μεταβολική πίεση και οι απαιτήσεις στον κύκλο της μεθυλίωσης.
Γιατί η κρεατίνη συνδέεται με τη μεθυλίωση
Ο οργανισμός μας έχει την ικανότητα να συνθέτει κρεατίνη μόνος του, χρησιμοποιώντας αμινοξέα όπως η αργινίνη, η γλυκίνη και η μεθειονίνη. Ωστόσο, αυτή η εσωτερική παραγωγή έχει ένα σημαντικό «κόστος», καθώς απαιτεί μεθυλομάδες που προέρχονται από τη S-αδενοσυλμεθειονίνη (SAMe). Οι επιστημονικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η σύνθεση της κρεατίνης απορροφά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των καθημερινών αναγκών του σώματος για μεθυλίωση.
Όταν δεν λαμβάνουμε αρκετή κρεατίνη μέσω της διατροφής ή των συμπληρωμάτων, το σώμα αναγκάζεται να «ξοδέψει» πολύτιμες μεθυλομάδες για να την κατασκευάσει. Αντίθετα, αν λαμβάνουμε συμπλήρωμα κρεατίνης, η εσωτερική ανάγκη παραγωγής της μειώνεται. Με αυτόν τον τρόπο, εξοικονομούνται μεθυλομάδες, οι οποίες μπορούν πλέον να διατεθούν για άλλες εξαιρετικά σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού.
Τι αποκαλύπτουν οι επιστημονικές έρευνες
Η έρευνα σε ανθρώπους γύρω από αυτό το θέμα είναι ακόμα περιορισμένη, αλλά ορισμένες κλινικές μελέτες μάς δίνουν τις πρώτες βάσιμες ενδείξεις. Σε μια ελεγχόμενη δοκιμή, η λήψη συμπληρώματος κρεατίνης μείωσε τα επίπεδα ομοκυστεΐνης στο πλάσμα υγιών ενηλίκων, γεγονός που υποδηλώνει μια θετική αλλαγή στον τρόπο που το σώμα χρησιμοποιεί τις μεθυλομάδες. Επίσης, μια μεμονωμένη μελέτη περίπτωσης έδειξε ότι η λήψη 5 γραμμαρίων κρεατίνης την ημέρα για έναν μήνα μείωσε την ομοκυστεΐνη στο πλάσμα από το υψηλό 33,3 στο φυσιολογικό 17,1 μmol/L.
Πιο πρόσφατες έρευνες παρουσιάζουν μικτά αποτελέσματα. Κάποιες επιβεβαιώνουν μια ήπια μείωση της ομοκυστεΐνης, ενώ άλλες δεν παρατηρούν σημαντική αλλαγή, κάτι που εξαρτάται από τη δόση, τον πληθυσμό και τα αρχικά επίπεδα θρεπτικών συστατικών του κάθε ατόμου. Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν μια πιθανή επίδραση στον μεταβολισμό, αλλά οι ανταποκρίσεις διαφέρουν και δεν επαρκούν ακόμα για οριστικά και καθολικά συμπεράσματα.
Γιατί αυτό είναι σημαντικό για όσους έχουν τη μετάλλαξη MTHFR
Για τα άτομα με μεταλλάξεις στο γονίδιο MTHFR, η κρεατίνη δεν λειτουργεί ως «διορθωτικό» της ίδιας της μετάλλαξης. Αντίθετα, μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της μεταβολικής πίεσης σε ένα βιολογικό μονοπάτι που ήδη λειτουργεί με μειωμένη αποτελεσματικότητα.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους ή καταστάσεις όπου οι ανάγκες για μεθυλίωση είναι αυξημένες, όπως σε περιόδους έντονου στρες, κατά τη γήρανση, σε δίαιτες με χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης ή σε άτομα που δεν καταναλώνουν πολύ κρεατίνη μέσω της τροφής (όπως οι χορτοφάγοι ή όσοι τρώνε σπάνια κόκκινο κρέας). Φυσικά, είναι απαραίτητο να τονίσουμε ότι αυτό το πεδίο της διατροφικής επιστήμης βασίζεται ακόμα σε υποθέσεις. Ο οργανισμός ρυθμίζει αυστηρά τη μεθυλίωση μέσα από πολλά εναλλακτικά συστήματα, και δεν παρουσιάζουν όλοι όσοι έχουν τη μετάλλαξη MTHFR λειτουργικές αλλαγές στους δείκτες υγείας τους.
Πώς να προσεγγίσεις τη λήψη συμπληρώματος κρεατίνης
Για τη γενική υποστήριξη της υγείας, των γνωστικών λειτουργιών και των μυών, η μονοϋδρική κρεατίνη παραμένει η πιο καλά μελετημένη και ασφαλής μορφή. Μια τυπική, επιστημονικά τεκμηριωμένη δόση είναι τα 5 γραμμάρια την ημέρα, με σταθερή λήψη καθημερινά – ακόμη και τις ημέρες ξεκούρασης από τη γυμναστική. Παρόλο που το ενδιαφέρον για το πώς η κρεατίνη επηρεάζει τα μονοπάτια μεθυλίωσης είναι μεγάλο, τα τρέχοντα ερευνητικά δεδομένα δεν δικαιολογούν κάποια διαφορετική δοσολογία ειδικά για τα άτομα που φέρουν τη μετάλλαξη MTHFR.
Τι κρατάμε από όλα αυτά
Η κρεατίνη μπορεί να μειώσει έμμεσα τις απαιτήσεις στα μονοπάτια μεθυλίωσης, επειδή το σώμα καταναλώνει μεθυλομάδες για να τη συνθέσει εσωτερικά. Οι πρώτες έρευνες αφήνουν να εννοηθεί ότι αυτή η ιδιότητα θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά δείκτες όπως η ομοκυστεΐνη, ωστόσο τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα και χρειάζονται περαιτέρω τεκμηρίωση. Προς το παρόν, τα πιο εδραιωμένα οφέλη της κρεατίνης εντοπίζονται σταθερά στην παραγωγή ενέργειας, στη μυϊκή λειτουργία και σε αναδυόμενους τομείς όπως η υγεία του εγκεφάλου. Η πιθανή σχέση της με το γονίδιο MTHFR είναι βιολογικά βάσιμη και συναρπαστική, αλλά παραμένει ένα ανοιχτό επιστημονικό ερώτημα.