Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Πολύ περιορισμένος ήταν ο αριθμός των συνταγών για Φάρμακα Υψηλού Κόστους (ΦΥΚ) που εκτελέστηκαν από τα φαρμακεία που ανήκουν στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας σύμφωνα με άρθρο του Προέδρου του τοπικού Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Θάνου Κουτσούκη ο οποίος κάνει λόγο για αποτυχία του νέου συστήματος διάθεσης των ΦΥΚ.
Κι αν αυτά τα στοιχεία δεν σημαίνουν οπωσδήποτε «αποτυχία» του συστήματος με τη λογική ότι, όπως έχει επανειλημμένα αναφέρει ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Απόστολος Βαλτάς, χρειάζεται χρόνος να «περπατήσει», όπως πρέπει, το όλο σύστημα που πράγματι έδωσε προτεραιότητα στην κατ’ οίκον αποστολή αφήνοντας πίσω τα φαρμακεία, υπάρχει κάτι άλλο που, εφόσον ισχύει, είναι οπωσδήποτε τεράστιο ζήτημα που δεν πρέπει να περάσει κάτω από τα ραντάρ τόσο των φαρμακοποιών όσο και των αρμόδιων φορέων της Πολιτείας, του Υπουργείου Υγείας και του ΕΟΠΥΥ.
Ο κ. Κουτσούκης λοιπόν στο άρθρο του με τίτλο «Η αποτυχία του νέου συστήματος διάθεσης των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους και η κατάργηση του “δια χειρός φαρμακοποιού”» το οποίο δημοσιεύει σήμερα το DailyPharmaNews, κάνει λόγο για αναφορές πολιτών ότι σε ορισμένες απομακρυσμένες περιοχές της Λάρισας η κατ’ οίκον παράδοση δεν πραγματοποιείται πάντοτε όπως είχε εξαγγελθεί, ότι στην ουσία δηλαδή δεν γίνεται κατ’ οίκον διανομή.
Ακολουθεί το άρθρο του Προέδρου του Φαρμακευτικού Συλλόγου Λάρισας κ. Κουτσούκη :
«Τέσσερις μήνες μετά την εφαρμογή του νέου συστήματος, τα πρώτα πραγματικά δεδομένα αποκαλύπτουν την αποτυχία του. Μόλις 30 συνταγές εκτελέστηκαν μέσω των φαρμακείων της κοινότητας στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισα στο τετράμηνο, ενώ στον Φαρμακευτικό Σύλλογο Λάρισας έχουν περιέλθει αναφορές ότι σε ορισμένες απομακρυσμένες περιοχές η κατ’ οίκον παράδοση δεν πραγματοποιείται πάντοτε όπως είχε εξαγγελθεί. Τα στοιχεία αυτά δεν αναδεικνύουν μόνο τις αδυναμίες του νέου μοντέλου. Αναδεικνύουν την ανάγκη να επανεξετάσουμε συνολικά τη φιλοσοφία με την οποία αντιλαμβανόμαστε τη διάθεση του φαρμάκου στη χώρα μας.
Τις τελευταίες ημέρες ακούστηκε πολλές φορές το ερώτημα “γιατί οι φαρμακοποιοί αντιδρούν τόσο έντονα στην κατ’ οίκον αποστολή των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους” και “γιατί επέλεξαν να προσφύγουν μέχρι και στο Συμβούλιο της Επικρατείας”.
Για κάποιους, η αντίδραση αυτή παρουσιάζεται ως μία ακόμη συντεχνιακή διεκδίκηση. Είναι εύκολο να πει κανείς, “Αφού το φάρμακο μπορεί να έρθει στο σπίτι του ασθενούς, γιατί αντιδρούν οι φαρμακοποιοί;”
Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική.
Δεν υπερασπιζόμαστε έναν τρόπο διανομής. Υπερασπιζόμαστε μια θεμελιώδη αρχή της δημόσιας υγείας, ότι το φάρμακο δεν είναι ένα απλό προϊόν που αλλάζει χέρια, αλλά ένα επιστημονικό αγαθό, η διάθεση του οποίου συνοδεύεται από την ευθύνη και τη φαρμακευτική φροντίδα του φαρμακοποιού.
Και μόνο που χρειάζεται να λέμε τα αυτονόητα είναι προσβλητικό για το λειτούργημα που επιτελούν οι φαρμακοποιοί διαχρονικά.
Γι’ αυτό επιμένουμε στη διατήρηση της αρχής της διάθεσης του φαρμάκου δια χειρός φαρμακοποιού. Όχι επειδή υπερασπιζόμαστε ένα επαγγελματικό προνόμιο, αλλά επειδή θεωρούμε ότι η κατάργησή της αποδυναμώνει μια θεμελιώδη αρχή της φαρμακευτικής περίθαλψης. Οι φαρμακοποιοί δεν είμαστε απέναντι στους ασθενείς· είμαστε διαχρονικά οι πιο σταθεροί σύμμαχοί τους στην ασφαλή διάθεση, στη σωστή χρήση και στη συνεχή παρακολούθηση της θεραπείας τους. Γι’ αυτό και η προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έγινε για να προστατεύσουμε έναν επαγγελματικό χώρο, αλλά μια αρχή που θεωρούμε κρίσιμη για τη δημόσια υγεία.
Η συζήτηση λοιπόν δεν αφορά το αν ένα courier μπορεί να μεταφέρει ένα κουτί φαρμάκων. Προφανώς και μπορεί.
Η πραγματική συζήτηση είναι διαφορετική.
Αφορά το ποιο σύστημα υγείας θέλουμε.
Θέλουμε ένα σύστημα που αξιοποιεί την τεχνολογία για να ενισχύσει τον επαγγελματία υγείας και να βελτιώσει τη φροντίδα του ασθενούς ή ένα σύστημα που χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να απομακρύνει σταδιακά τον επιστήμονα από τη στιγμή της διάθεσης του φαρμάκου;
Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα.
Η αποτυχία του νέου συστήματος αποτυπώνεται πλέον στα πραγματικά δεδομένα
Μέχρι σήμερα η κριτική μας βασιζόταν στις αδυναμίες του σχεδιασμού. Σήμερα όμως υπάρχουν πραγματικά στοιχεία.
Τέσσερις μήνες μετά την ένταξη των φαρμακείων της κοινότητας στη διάθεση των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους, στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, όπου λειτουργούν 287 φαρμακεία, εκτελέστηκαν συνολικά μόλις 30 συνταγές μέσω του νέου συστήματος.
Το στοιχείο αυτό δεν επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες.
Δεν αποδεικνύει, βέβαια, ότι οι ασθενείς δεν εμπιστεύονται το φαρμακείο της γειτονιάς τους.
Αποδεικνύει ότι το ίδιο το σύστημα σχεδιάστηκε με τρόπο που δεν επιτρέπει στο φαρμακείο της κοινότητας να λειτουργήσει πραγματικά ως σημείο διάθεσης των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους.
Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνει όσα ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Λάρισας είχε επισημάνει ήδη από τους πρώτους μήνες εφαρμογής του νέου μοντέλου, αλλά και πριν ακόμη αυτό ξεκινήσει να εφαρμόζεται, όταν, μέσα από τη δική του καταγραφή και τις δημόσιες παρεμβάσεις, είχε προειδοποιήσει ότι ο σχεδιασμός δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες ούτε των ασθενών ούτε των φαρμακείων.
Στο φαρμακείο του ΕΟΠΥΥ ο ασθενής προσέρχεται με τη συνταγή του και αυτή εκτελείται άμεσα.
Στο φαρμακείο της κοινότητας, αντίθετα, ο ασθενής πρέπει να εισέλθει σε ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα, να πιστοποιηθεί με τους προσωπικούς του κωδικούς, να επιλέξει φαρμακείο, να περιμένει την αποστολή του φαρμάκου αρκετές μέρες και μόνο τότε να μπορέσει να το παραλάβει.
Τα Φάρμακα Υψηλού Κόστους δεν βρίσκονται διαθέσιμα στο φαρμακείο. Για κάθε εκτέλεση απαιτείται νέα αποστολή από τον ΕΟΠΥΥ, με αποτέλεσμα να μεσολαβούν ημέρες μέχρι να φτάσει η θεραπεία.
Έτσι, ακόμη και όταν ο ασθενής βρίσκεται μπροστά στον φαρμακοποιό του, εκείνος αδυνατεί να τον εξυπηρετήσει άμεσα.
Αυτό δεν είναι αποτυχία των φαρμακείων.
Είναι αποτυχία του ίδιου του σχεδιασμού.
Η κατ’ οίκον αποστολή δεν είναι πάντοτε κατ’ οίκον
Το τελευταίο διάστημα παρουσιάζεται ως αυτονόητο ότι η κατ’ οίκον αποστολή αποτελεί τη βέλτιστη εξυπηρέτηση του ασθενούς.
Ας δούμε όμως τι συμβαίνει στην πράξη.
Στον Φαρμακευτικό Σύλλογο Λάρισας έχουν περιέλθει αναφορές (υπάρχουν στη διάθεση μας συγκεκριμένα περιπτώσεις ασθενών από την ευρύτερη περιοχή) σύμφωνα με τις οποίες, σε ορισμένες απομακρυσμένες περιοχές, εταιρείες ταχυμεταφορών δεν πραγματοποιούν πάντοτε παράδοση στην κατοικία του ασθενούς, αλλά ζητούν η παραλαβή να γίνεται από το πλησιέστερο κατάστημά τους.
Εφόσον οι αναφορές αυτές επιβεβαιωθούν ευρύτερα, αναδεικνύουν ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα ισότιμης πρόσβασης των ασθενών στις θεραπείες τους.
Για έναν κάτοικο ενός μικρού χωριού, αυτό μπορεί να σημαίνει μετακίνηση πολλών χιλιομέτρων μόνο και μόνο για να παραλάβει το φάρμακό του.
Επομένως, η κατ’ οίκον παράδοση δεν είναι πάντοτε κατ’ οίκον.
Παράλληλα, γεννώνται εύλογα ερωτήματα για τις συνθήκες μεταφοράς, τη διατήρηση της ψυχρής αλυσίδας όπου αυτή απαιτείται, τις καθυστερήσεις και την ευθύνη όταν κάτι δεν εξελιχθεί όπως πρέπει.
Όμως ακόμη κι αν όλα αυτά λειτουργούσαν άψογα, θα παρέμενε άλυτο το σημαντικότερο πρόβλημα.
Το φάρμακο δεν είναι ένα δέμα.
Και ο ασθενής δεν χρειάζεται μόνο να παραλάβει ένα κουτί.
Χρειάζεται τον επιστήμονα που θα ελέγξει τη θεραπεία του, θα του εξηγήσει τη σωστή χρήση, θα απαντήσει στις απορίες του, θα αναγνωρίσει πιθανές αλληλεπιδράσεις και θα παρακολουθήσει την πορεία της αγωγής του.
Αυτό δεν μπορεί να το προσφέρει καμία εταιρεία ταχυμεταφορών.
Η κατάργηση του «δια χειρός φαρμακοποιού»
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της διαφωνίας μας.
Για πρώτη φορά επιχειρείται να καταργηθεί στην πράξη μια θεμελιώδης αρχή που ίσχυε διαχρονικά στη χώρα μας, η διάθεση του φαρμάκου δια χειρός φαρμακοποιού.
Για δεκαετίες η ελληνική Πολιτεία αναγνώριζε ότι το φάρμακο δεν είναι ένα οποιοδήποτε προϊόν. Η διάθεσή του συνοδεύεται από την επιστημονική ευθύνη του φαρμακοποιού, ο οποίος παραδίδει ο ίδιος το φάρμακο στον ασθενή.
Με την κατ’ οίκον αποστολή των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους επιχειρείται για πρώτη φορά να διαχωριστεί η διάθεση του φαρμάκου από τη φαρμακευτική φροντίδα.
Το φάρμακο μετατρέπεται σε αντικείμενο διακίνησης, ενώ ο φαρμακοποιός καλείται εκ των υστέρων να απαντήσει στις απορίες του ασθενούς, να ελέγξει τη θεραπεία, να συμβουλεύσει για τη σωστή χρήση ή ακόμη και να χορηγήσει ο ίδιος τη θεραπεία όταν πρόκειται για ενέσιμο.
Δηλαδή, το ίδιο το σύστημα αποσυνδέει τεχνητά τη διάθεση του φαρμάκου από τη φαρμακευτική φροντίδα, ενώ στην πράξη ο ασθενής εξακολουθεί να χρειάζεται τον φαρμακοποιό για όλα όσα έχουν πραγματική αξία.
Οι φαρμακοποιοί απέδειξαν στην πράξη ότι έβαλαν πρώτα τον ασθενή
Αξίζει να θυμηθούμε και κάτι ακόμη.
Οι φαρμακοποιοί δεν στάθηκαν ποτέ απέναντι στην ανάγκη διευκόλυνσης των ασθενών που λαμβάνουν Φάρμακα Υψηλού Κόστους.
Συνεργαστήκαμε από την πρώτη στιγμή με την Κυβέρνηση, ήδη από το 2019, όταν έπρεπε να εξαλειφθούν οι ουρές της ντροπής στα λιγοστά φαρμακεία που ΕΟΠΥΥ.
Για χρόνια συμμετείχαμε στη διαδικασία διάθεσής των φαρμάκων αυτών, χωρίς καμία αποζημίωση. Διαθεσαμε χρόνο, προσωπικό και επιστημονική ευθύνη χωρίς να ζητήσουμε το παραμικρό οικονομικό αντάλλαγμα, γιατί πιστεύαμε ότι έτσι εξυπηρετείται καλύτερα ο ασθενής και διασφαλίζεται η συνέχεια της θεραπείας του.
Δεν το κάναμε επειδή ήμασταν υποχρεωμένοι.
Δυστυχώς, αντί αυτή η πολύχρονη εμπειρία και η σχετική συζήτηση να αξιοποιηθεί για να δημιουργηθεί ένα πραγματικά σύγχρονο σύστημα, επιλέχθηκε ένα μοντέλο που στην ουσία συνεχίζει να παρακάμπτει τα φαρμακεία της κοινότητας.
Αυτό δεν αποτελεί εκσυγχρονισμό.
Αποτελεί υποβάθμιση του επιστημονικού μας ρόλου.
Δεν υπάρχουν μόνο δύο επιλογές
Συχνά παρουσιάζεται ότι υπάρχουν μόνο δύο λύσεις.
Είτε οι ουρές στα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ.
Είτε η κατ’ οίκον αποστολή μέσω εταιρειών ταχυμεταφορών.
Αυτό είναι ένα ψευδές δίλημμα.
Υπάρχει μια τρίτη, πολύ πιο ολοκληρωμένη λύση.
Τα Φάρμακα Υψηλού Κόστους μπορούν να ενταχθούν πλήρως στο φυσικό δίκτυο διάθεσης των φαρμακείων της κοινότητας, με οργανωμένη τροφοδοσία μέσω των φαρμακαποθηκών, με αξιοποίηση της τεχνολογίας για την παρακολούθηση της διακίνησης και με τελικό σημείο διάθεσης το φαρμακείο και τον φαρμακοποιό.
Η τεχνολογία πρέπει να χρησιμοποιείται για να ενισχύει τη φαρμακευτική φροντίδα, όχι για να την αντικαθιστά.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η συζήτηση για τα Φάρμακα Υψηλού Κόστους δεν αφορά μόνο μια διαφορετική διαδικασία διανομής.
Αφορά το μοντέλο υγείας που θέλουμε για τη χώρα.
Ένα μοντέλο που αντιμετωπίζει το φάρμακο ως αντικείμενο διακίνησης ή ένα μοντέλο που επενδύει στον επιστήμονα που συνοδεύει τον ασθενή σε κάθε στάδιο της θεραπείας του.
Εμείς επιλέγουμε το δεύτερο.
Γιατί πιστεύουμε ότι η πρόοδος δεν βρίσκεται στην απομάκρυνση του φαρμακοποιού από τον ασθενή.
Βρίσκεται στην αξιοποίηση όλων των σύγχρονων μέσων ώστε ο φαρμακοποιός να μπορεί να προσφέρει ακόμη καλύτερη, ασφαλέστερη και πιο ολοκληρωμένη φαρμακευτική φροντίδα.
Το φάρμακο δεν είναι εμπόρευμα.
Δεν είναι δέμα.
Δεν είναι ένας ακόμη κωδικός αποστολής.
Είναι κοινωνικό αγαθό.
Και η αξία του ολοκληρώνεται μόνο όταν φτάνει στον ασθενή με ασφάλεια, με επιστημονική ευθύνη και με τη φροντίδα του φαρμακοποιού.
Αυτός είναι ο λόγος που υπερασπιζόμαστε την αρχή της διάθεσης του φαρμάκου δια χειρός φαρμακοποιού.
Όχι γιατί υπερασπιζόμαστε έναν επαγγελματικό χώρο.
Αλλά γιατί υπερασπιζόμαστε μια αρχή δημόσιας υγείας, που θεωρούμε ότι δεν πρέπει να χαθεί.
Και γι’ αυτό θα συνεχίσουμε να την υπερασπιζόμαστε με συνέπεια, με επιχειρήματα και με πλήρη επίγνωση της ευθύνης μας απέναντι στους ασθενείς και στην κοινωνία.