Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η παρακολούθηση της φαρμακοθεραπείας είναι μία από τις πέντε υπηρεσίες που ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος έχει ζητήσει από το Υπουργείο Υγείας να θεσμοθετηθούν.
Είναι η καρδιά του φαρμακευτικού επαγγέλματος, αφού ο φαρμακοποιός είναι ο επαγγελματίας ειδικός του φαρμάκου. Κι αυτός ο ρόλος φαίνεται, από όσα ακούγονται το τελευταίο διάστημα, ότι ίσως υποεκτιμάται από κάποιους σε αξία και μένει να φανεί εάν θα μπορούσε ή όχι αυτό να επηρεάσει εξελίξεις στο χώρο.
Το DailyPharmaNews ανέδειξε τη σημασία αυτού του ρόλου προχωρώντας στη διοργάνωση ημερίδων για τη σημασία της συμμόρφωσης/προσήλωσης των ασθενών στη θεραπεία ήδη από τον Νοέμβριο του 2017, καλύπτοντας ένα κενό που υπήρχε στη συζήτηση για ένα τόσο σοβαρό για τη δημόσια υγεία, θέμα.
Η συμμόρφωση/προσήλωση του ασθενή στη φαρμακοθεραπεία εξακολουθεί πάντα να είναι θέμα ενδιαφέροντος καθώς επηρεάζει πολλαπλώς τα συστήματα υγείας.
Πολύ πρόσφατα το PharmacyTimes.com δημοσίευσε άρθρο για το θέμα της συμμόρφωσης –κάτι που κάνει αρκετά συχνά, στη συγκεκριμένη περίπτωση- των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη, αναφερόμενο σε ευρήματα μελέτης που δημοσιεύτηκαν στο Diabetologia τον Νοέμβριο του 2025.
Βασικό συμπέρασμα είναι ότι η συμμόρφωση στα φάρμακα μείωσης του σακχάρου κυμαίνεται από 41% έως 68% ανάλογα με την κατηγορία φαρμάκων.
Είναι γνωστό ότι η συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή επηρεάζει τα γλυκαιμικά αποτελέσματα και τον κίνδυνο επιπλοκών σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2). Για να κατανοήσει καλύτερα τα εμπόδια στη συμμόρφωση, μια ομάδα ερευνητών πραγματοποίησε μια αφηγηματική ανασκόπηση (μια περιγραφική, μη συστηματική επισκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, η οποία «διηγείται» την εξέλιξη ενός θέματος, εντοπίζει ερευνητικά κενά και συνοψίζει προηγούμενες μελέτες) που καλύπτει στοιχεία σχετικά με την τα ποσοστά εμφάνισης μη συμμόρφωσης, τα αποτελέσματά της, τις προσεγγίσεις μέτρησης τους και τις παρεμβάσεις, με τα ευρήματα να δημοσιεύονται στο Diabetologia, όπως προαναφέρθηκε.
Κατανόηση των Ποσοστών Συμμόρφωσης στη Φαρμακευτική Αγωγή στον ΣΔΤ2
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι περίπου το 38% των ασθενών με ΣΔΤ2 δεν λαμβάνουν φάρμακα όπως έχουν συνταγογραφηθεί. Η συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή ποικίλλει ανάλογα με την κατηγορία προϊόντος, γεγονός που μπορεί να καθοδηγήσει πού εστιάζουν οι φαρμακοποιοί την παρακολούθηση. Τα ποσοστά συμμόρφωσης εκτιμώνται σε 63% έως 68% για τα από του στόματος φάρμακα που μειώνουν το σάκχαρο, 43% έως 54% για τους ενέσιμους αγωνιστές GLP-1 και 41% έως 64% για την ινσουλίνη.
Οι φαρμακοποιοί, αναφέρει το άρθρο, μπορούν να τονίσουν στους ασθενείς ότι η μη συμμόρφωση μπορεί να οδηγήσει σε αποφευκτέες επισκέψεις στο νοσοκομείο. Μια αναδρομική ανάλυση συνέδεσε την καλύτερη συμμόρφωση στα φάρμακα που μειώνουν τη γλυκόζη με 31% χαμηλότερη πιθανότητα νοσηλείας ή επίσκεψης στο τμήμα επειγόντων περιστατικών.
Η απλοποίηση της δόσης μπορεί να βελτιώσει τη συμμόρφωση όταν η πολυπλοκότητα του σχήματος οδηγεί σε χαμένες δόσεις. Οι συνδυασμοί σταθερής δόσης μειώνουν το φορτίο των χαπιών διατηρώντας παράλληλα τη βιοδιαθεσιμότητα κάθε φαρμάκου. Μια μετα-ανάλυση (στατιστική μέθοδος που συνδυάζει ποσοτικά δεδομένα από πολλαπλές, ανεξάρτητες επιστημονικές μελέτες για ένα κοινό ερευνητικό ερώτημα, αυξάνει τη στατιστική ισχύ, επιλύει αποκλίσεις μεταξύ ερευνών και θεωρείται η κορυφαία πηγή τεκμηριωμένων αποδεικτικών στοιχείων στην ιατρική, την ψυχολογία και άλλες επιστήμες) που συνοψίζεται στην ανασκόπηση, διαπίστωσε ότι οι συνδυασμοί σταθερής δόσης συσχετίστηκαν με υψηλότερη συμμόρφωση σε σχέση με τους ελεύθερους ισοδύναμους συνδυασμούς. Ερευνητές σε μελέτες δεδομένων σε πραγματικές συνθήκες ανέφεραν βελτιώσεις μετά την αλλαγή στη θεραπεία ασθενών, συμπεριλαμβανομένου του βελτιωμένου γλυκαιμικού ελέγχου και της μειωμένης χρήσης υγειονομικής περίθαλψης.
Οι υπηρεσίες που παρέχονται από φαρμακοποιούς, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, των αξιολογήσεων φαρμάκων, των υπενθυμίσεων, της οργανωτικής υποστήριξης και της παρακολούθησης, μπορούν να βελτιώσουν τη συμμόρφωση και τα επίπεδα της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c).
Είναι σημαντικό ότι οι φαρμακοποιοί μπορούν να προσαρμόσουν την υποστήριξη συμμόρφωσης στα εμπόδια των ασθενών. Μερικοί ασθενείς χρειάζονται απλοποιημένα σχήματα και συγχρονισμό επαναπλήρωσης, ενώ άλλοι επωφελούνται περισσότερο από την εκπαίδευση, τις υπενθυμίσεις ή τη συνεχή παρακολούθηση. Οι φαρμακοποιοί μπορούν επίσης να εξατομικεύσουν τις στρατηγικές συμμόρφωσης με βάση τις ανάγκες των ασθενών. Για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι ενήλικες μπορεί να χρειάζονται υποστήριξη μέσω απλών, μη ψηφιακών ή χαμηλής τεχνολογικής πολυπλοκότητας μέσων και συμμετοχή φροντιστών, ενώ οι νεότεροι ασθενείς μπορεί να ανταποκρίνονται καλύτερα στις υπενθυμίσεις που βασίζονται σε εφαρμογές.
Αξιολόγηση της έρευνας για τη συμμόρφωση με τη φαρμακευτική αγωγή
Κατά την αξιολόγηση των μελετών στην αφηγηματική ανασκόπηση, οι συγγραφείς ανέφεραν ότι η συμμόρφωση θα πρέπει ιδανικά να αξιολογείται χρησιμοποιώντας περισσότερες της μίας μεθόδων, επειδή κάθε εργαλείο αντιμετωπίζει διαφορετικά εμπόδια. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι δεν υπάρχει χρυσό πρότυπο και συνιστούν τον συνδυασμό υποκειμενικών και αντικειμενικών προσεγγίσεων.
Οι πρακτικές μέθοδοι μέτρησης περιλαμβάνουν τη χρήση αρχείων φαρμακείου για τον εντοπισμό προβλημάτων πρόσβασης, κόστους, έναρξης ή πρόωρης διακοπής· τη χρήση συνεντεύξεων ή ερωτηματολογίων για τον εντοπισμό ανησυχιών σχετικά με τις ανεπιθύμητες ενέργειες· και την εξέταση αντικειμενικών επιλογών, όπου είναι δυνατόν, συμπεριλαμβανομένων των βιοχημικών δοκιμών συμμόρφωσης, τις οποίες προτιμούν ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές.
Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι πολύπλευρες παρεμβάσεις λειτουργούν καλύτερα όταν προσαρμόζονται στα μεμονωμένα εμπόδια και εφαρμόζονται για τουλάχιστον 3 μήνες. Οι ερευνητές συνιστούν μέτρηση συμμόρφωσης με μικτές μεθόδους με την πάροδο του χρόνου, επειδή τα μεμονωμένα check-in μπορεί να παραβλέψουν τα μεταβαλλόμενα πρότυπα.