Τι δείχνουν τα δεδομένα από το U.S. Pharmacopeia
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η βελτίωση της κατάστασης με τις ελλείψεις φαρμάκων στη χώρα μας είναι κάτι που καταγράφεται από τους αρμόδιους φορείς τόσο σε δηλώσεις όσο και σε εμπεριστατωμένες εκθέσεις τους.
Σύμφωνα με επίσημα Στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων, τα φαρμακευτικά σκευάσματα σε καθεστώς περιορισμένης διαθεσιμότητας μειώθηκαν από 255 κωδικούς τον Μάρτιο του 2025 σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα το 2026 (140-150 το μήνα). Λόγω μάλιστα της ομαλοποίησης της αγοράς, μειώθηκε και ο αριθμός των κωδικών φαρμάκων που ο ΕΟΦ θέτει πλέον σε καθεστώς απαγόρευσης παράλληλων εξαγωγών, αριθμός που πλέον σταθεροποιείται γύρω στους 80 κωδικούς (82 τον Μάιο του 2026 από 124 τον Μάιο του 2024 και 255 τον Μάρτιο του 2023).
Ο Υπουργός Υγείας κ. Άδωνις Γεωργιάδης έχει δηλώσει ότι «Η Ελλάδα καταγράφει τις λιγότερες ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη», αποδίδοντας την επιτυχία στα αυστηρά ψηφιακά μέτρα (πλατφόρμα δήλωσης αποθεμάτων σε πραγματικό χρόνο, υποχρεωτική ηλεκτρονική συνταγογράφηση των ελλειπτικών).
Τα προβλήματα βέβαια δεν έχουν πάψει να υπάρχουν, όπως τόνισε ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Απόστολος Βαλτάς στο πρόσφατο 7ο Πελοποννησιακό Συνέδριο Φαρμακοποιών, ωστόσο η σημαρινή εικόνα δεν έχει καμία σχέση με την εικόνα που υπήρχε πριν τρία χρόνια.
Σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο ρόδινα.
Σύμφωνα με ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του PharmacyTimes, ενώ οι συνολικές ελλείψεις φαρμάκων μειώθηκαν το 2025 στις ΗΠΑ, τα ευρήματα του USP δείχνουν ότι οι μακροχρόνιες ευπάθειες στην αλυσίδα εφοδιασμού συνεχίζουν να τροφοδοτούν επίμονες ελλείψεις σε πολλαπλούς θεραπευτικούς τομείς (σ.σ. το U.S. Pharmacopeia είναι ένας ανεξάρτητος, επιστημονικός οργανισμός που καθορίζει τα επίσημα δημόσια πρότυπα ποιότητας, καθαρότητας και ισχύος για τα φάρμακα, τα συμπληρώματα διατροφής και τα συστατικά τροφίμων παγκοσμίως. Στο πλαίσιο δε των ελλείψεων φαρμάκων, ο οργανισμός αναλύει όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού μέσω του Medicine Supply Map, ενός εργαλείου που χαρτογραφεί τις πηγές από την παραγωγή των χημικών συστατικών (Key Starting Materials) μέχρι τα τελικά φάρμακα, εντοπίζοντας πού υπάρχουν αδυναμίες, εξαρτήσεις από μεμονωμένες χώρες και σημεία κατάρρευσης).
Παρόλο λοιπόν που ο αριθμός των ενεργών ελλείψεων φαρμάκων στις ΗΠΑ, όπως προαναφέρθηκε, μειώθηκε το 2025, τα αναδυόμενα δεδομένα από το USP δείχνουν ότι οι προκλήσεις της αλυσίδας εφοδιασμού που αποτελούν τη βάση πολλών ελλείψεων παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεπίλυτες. Η μέση διάρκεια έλλειψης φαρμάκων υπερβαίνει πλέον τα 5 χρόνια, σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση Ελλείψεων Φαρμάκων του USP, γεγονός που σημαίνει ότι πολλές ελλείψεις έχουν εξελιχθεί από προσωρινές διαταραχές σε χρόνιες προκλήσεις εφοδιασμού.
Τα ευρήματα του USP δείχνουν ότι οι επίμονες ελλείψεις φαρμάκων οφείλονται σε ευρύτερες δομικές αδυναμίες εντός της φαρμακευτικής αλυσίδας εφοδιασμού που συνεχίζουν να επηρεάζουν τους ασθενείς, τους φαρμακοποιούς, τα συστήματα υγείας όπως και τους παραγωγούς.
Οι ελλείψεις φαρμάκων παραμένουν ένα συστημικό πρόβλημα
Η μείωση του συνολικού αριθμού των ελλείψεων μπορεί να φαίνεται ενθαρρυντική επιφανειακά, αλλά οι ελλείψεις που παραμένουν αποδεικνύονται ολοένα και πιο δύσκολο να επιλυθούν. Το Pharmacy Times μίλησε με τον Matt Christian, διευθυντή του Supply Chain Insights στο USP, για να συζητήσει το πρόβλημα των ελλείψεων φαρμάκων.
«Η μείωση των ελλείψεων φαρμάκων είναι αναμφίβολα μία θετική ένδειξη προόδου», εξήγησε ο Christian, «Ωστόσο, αυτό που απομένει είναι ορισμένες από αυτές τις χρόνιες και μακροχρόνιες ελλείψεις φαρμάκων, με τη μέση διάρκεια έλλειψης φαρμάκων να ξεπερνά πλέον τα 5 χρόνια. Αυτό δείχνει ότι αυτό το πρόβλημα είναι συστημικό και οι ελλείψεις έχουν μόνιμο χαρακτήρα». Σύμφωνα με την ανάλυση του USP, αρκετές υποκείμενες ευπάθειες συνεχίζουν να προκαλούν αστάθεια στον εφοδιασμό σε ολόκληρη την φαρμακευτική αγορά.
«Η ανάλυσή μας υποδεικνύει 4 παράγοντες ευπάθειας/τρωτότητας εντός της αλυσίδας εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών τιμών που αποθαρρύνουν τις επενδύσεις στην θωράκιση της εφοδιαστικής αλυσίδας, των ανησυχιών για την ποιότητα, της πολυπλοκότητας της παραγωγής και της γεωγραφικής συγκέντρωσης», δήλωσε ο Christian.
Αυτοί οι παράγοντες αλληλοεπιδρούν συχνά μεταξύ τους, δημιουργώντας συνθήκες που καθιστούν τα προϊόντα πιο ευάλωτα σε αναστάτωση/διακοπές λειτουργίας όταν συμβαίνουν απρόβλεπτα γεγονότα.
Τέσσερις βασικοί παράγοντες κινδύνου της αλυσίδας εφοδιασμού
Τα γενόσημα φάρμακα χαμηλού κόστους παραμένουν μεταξύ των προϊόντων που είναι πιο ευάλωτα σε ελλείψεις. Όταν οι παραγωγοί λειτουργούν με στενά περιθώρια κέρδους, οι επενδύσεις σε βελτιώσεις ποιότητας, αναβαθμίσεις εγκαταστάσεων, δημιουργία εφεδρειών και σχεδιασμό αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων μπορεί να καταστούν οικονομικά δύσκολες. Ο Christian σημείωσε ότι τα ζητήματα ποιότητας και η αξιοπιστία της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι συχνά στενά συνδεδεμένα.
«Οι εγκαταστάσεις που έχουν προβλήματα ποιότητας τείνουν επίσης να έχουν προβλήματα αξιοπιστίας στην αλυσίδα εφοδιασμού», όπως είπε.
Οι σύνθετες διαδικασίες παραγωγής μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετα σημεία ευπάθειας εντός της φαρμακευτικής αλυσίδας εφοδιασμού. Τα προϊόντα που απαιτούν εξειδικευμένες διαδικασίες παραγωγής, στείρα περιβάλλοντα παραγωγής ή σύνθετα δίκτυα εφοδιασμού μπορεί να είναι πιο δύσκολο να παραχθούν με συνέπεια και μπορεί να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες διαταραχές, όταν προκύψουν προβλήματα.
Μια άλλη σημαντική ανησυχία παραμένει η γεωγραφική συγκέντρωση. Όταν η παραγωγή ενεργών δραστικών ουσιών, κρίσιμων πρώτων υλών ή τελικών φαρμακευτικών προϊόντων συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό χωρών ή εγκαταστάσεων, οι διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν γρήγορα την παγκόσμια προσφορά.
«Όταν όλη η παραγωγή σας συγκεντρώνεται γεωγραφικά σε λίγα μόνο μέρη, αυτό ανοίγει μια σειρά από τρωτά σημεία, είτε πρόκειται για εμπορικούς πολέμους, φυσικές καταστροφές ή ακόμα και για ένα συμβάν αποτυχίας συμμόρφωσης με τα πρότυπα ποιότητας», εξήγησε ο Christian.
Οι ελλείψεις φαρμάκων καλύπτουν πολλαπλούς θεραπευτικούς τομείς
Η έκθεση διαπίστωσε ότι οι ελλείψεις δεν περιορίζονται σε μία μόνο κλινική ειδικότητα. Αντίθετα, επηρεάζουν ένα ευρύ φάσμα θεραπευτικών κατηγοριών, υπογραμμίζοντας την εκτεταμένη φύση των τρωτών σημείων της αλυσίδας εφοδιασμού.
«Η εικόνα είναι εκπληκτικά ποικίλη», δήλωσε ο Christian. «Η παιδιατρική, η γαστρεντερολογία, η αναισθησιολογία, η ενδοκρινολογία και η ογκολογία ήταν όλες μεταξύ των κορυφαίων θεραπευτικών κατηγοριών στο τέλος του 2025».
Η ποικιλομορφία των επηρεαζόμενων θεραπευτικών τομέων δείχνει ότι οι ελλείψεις δεν οφείλονται σε μεμονωμένες στρεβλώσεις της αγοράς.
«Αυτό δείχνει ότι οι ελλείψεις δεν συγκεντρώνονται σε μία μόνο ειδικότητα, γεγονός που υποδηλώνει ένα συστηματικό πρόβλημα της αλυσίδας εφοδιασμού και όχι ένα πρόβλημα που περιορίζεται στενά σε μια γωνιά της αγοράς», πρόσθεσε ο Christian.
Αυτός ο ευρύς αντίκτυπος σημαίνει ότι οι ελλείψεις μπορούν να προκύψουν σε πολλαπλά περιβάλλοντα πρακτικής για τους φαρμακοποιούς, από νοσοκομειακά φαρμακεία και ογκολογικά κέντρα έως εξωτερικά ιατρεία και κοινοτικά φαρμακεία.
Οι χαμηλές τιμές μπορεί επίσης να συμβάλλουν στις διακοπές παραγωγής προϊόντων.
Τα ευρήματα του USP δείχνουν ότι πολλοί από τους ίδιους παράγοντες που σχετίζονται με τις ελλείψεις μπορεί επίσης να συμβάλλουν στην μόνιμη έξοδο των παραγωγών από την αγορά.
«Διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους παράγοντες ανθεκτικότητας που συσχετίζονται με τις ελλείψεις φαρμάκων συσχετίζονται επίσης με τις διακοπές παραγωγής», δήλωσε ο Christian.
Αξιοσημείωτο είναι ότι, σύμφωνα με το USP, το 65% των διακοπών παραγωγής φαρμακευτικών προϊόντων το 2025 αφορούσε προϊόντα με τιμή κάτω του 1 δολαρίου ανά μονάδα.
«Στην πραγματικότητα, το 65% των διακοπών παραγωγής φαρμακευτικών προϊόντων το 2025 είχαν τιμή κάτω του 1 δολαρίου ανά μονάδα», είπε. «Σε αυτό το επίπεδο τιμολόγησης, απλώς δεν αφήνει αρκετό περιθώριο για επενδύσεις σε συστήματα ποιότητας ή ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού».
Αυτά τα δεδομένα φανερώνουν ότι οι οικονομικές πιέσεις μπορεί να συμβάλλουν όχι μόνο στις διαταραχές του εφοδιασμού αλλά και στη συρρίκνωση της συμμετοχής στην αγορά μεταξύ των παραγωγών.
Η Γεωγραφική Εξάρτηση Συνεχίζει να Προκαλεί Ανησυχίες
Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα της έκθεσης αφορούσε την προμήθεια βασικών πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται στην φαρμακευτική παραγωγή. Σύμφωνα με την USP, το 44% των φαρμάκων που βρίσκονταν σε έλλειψη στο τέλος του 2025 είχαν τουλάχιστον μία βασική πρώτη ύλη που παρασκευαζόταν αποκλειστικά σε μία μόνο χώρα.
Ο Christian σημείωσε ότι πολλές από αυτές τις πρώτες ύλες προέρχονται από την Κίνα ή την Ινδία, δημιουργώντας σημαντική γεωγραφική συγκέντρωση εντός της φαρμακευτικής αλυσίδας εφοδιασμού.
«Πρόκειται για μια πολύ, πολύ βαριά γεωγραφική εξάρτηση», είπε ο Christian. «Οι περισσότερες από αυτές τις πρώτες ύλες προέρχονται είτε από την Κίνα είτε από την Ινδία, καθιστώντας τους ασθενείς των ΗΠΑ πολύ εξαρτημένους από την παραγωγή εντός αυτών των περιοχών».
Για να βοηθήσει τα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοήσουν καλύτερα αυτές τις ευπάθειες, το USP διεύρυνε τα εργαλεία/υπηρεσίες του, όπως τον Χάρτη Εφοδιασμού Φαρμάκων (USP’s Medicine Supply Map), ο οποίος παρέχει σαφή εικόνα για τις εξαρτήσεις της αλυσίδας εφοδιασμού και τους κινδύνους συγκέντρωσης της παραγωγής.
«Η δυνατότητα παροχής μίας σαφούς εικόνας είναι απολύτως κρίσιμη εδώ», είπε ο Christian. «Είμαστε περήφανοι που διαθέτουμε εργαλεία όπως ο Χάρτης Εφοδιασμού Φαρμάκων που βοηθούν στον εντοπισμό, τον χαρακτηρισμό και την ποσοτικοποίηση του κινδύνου.
Επιπτώσεις για τους Φαρμακοποιούς
Τα παλαιότερα γενόσημα, στείρα από μικροοργανισμούς ενέσιμα φάρμακα παραμένουν μεταξύ των προϊόντων που είναι πιο ευάλωτα σε διαταραχές, σύμφωνα με το USP. Αυτές οι ελλείψεις μπορούν να αναγκάσουν τους φαρμακοποιούς να βρεθούν σε θέση να εντοπίσουν θεραπευτικές εναλλακτικές λύσεις, να τροποποιήσουν πρωτόκολλα θεραπείας (σ.σ. κάτι που γίνεται στις ΗΠΑ σε αντίθεση με την Ελλάδα όπου οι φαρμακοποιοί δεν έχουν το νομικό δικαίωμα να τροποποιήσουν αυτόνομα τα πρωτόκολλα θεραπείας ενός ασθενούς, ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών ελλείψεων φαρμάκων), να συντονίσουν τις προσπάθειες διαχείρισης αποθεμάτων και να επικοινωνήσουν με τους συνταγογράφους σχετικά με τους περιορισμούς στην εφοδιαστική αλυσίδα.
«Κατανοούμε ότι οι φαρμακοποιοί βρίσκονται στην πρώτη γραμμή», δήλωσε ο Christian. «Εκτός από τις επιπτώσεις αυτών των ελλείψεων φαρμάκων στους ασθενείς, επηρεάζονται από την ανάγκη να βρουν εναλλακτικά πρωτόκολλα ή να τηλεφωνήσουν για να διαχειριστούν ορισμένες από αυτές τις ελλείψεις εφοδιασμού».
Με την εξέλιξη των ελλείψεων φαρμάκων από βραχυπρόθεσμες διαταραχές σε μακροπρόθεσμες προκλήσεις εφοδιασμού, η παρούσα έκθεση καταδεικνύει τη σημασία της μεγαλύτερης διαφάνειας, της διαφοροποίησης και των επενδύσεων στην ανθεκτικότητα της φαρμακευτικής παραγωγής. Ενώ οι συνολικοί αριθμοί ελλείψεων μπορεί να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, η επιμονή των μακροχρόνιων ελλείψεων δείχνει ότι η αντιμετώπιση των υποκείμενων τρωτών σημείων της αλυσίδας εφοδιασμού φαρμάκων θα παραμείνει προτεραιότητα για τα επόμενα χρόνια.