Η μνήμη αλλάζει με την ηλικία, αλλά δεν είναι κάθε ξεχασμένη λέξη ή χαμένο αντικείμενο ένδειξη νόσου Αλτσχάιμερ. Υπάρχουν όμως ορισμένες αλλαγές στην καθημερινή συμπεριφορά που αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή.
«Μου το έχεις ξαναπεί αυτό, μαμά».
Στην αρχή μπορεί να είναι μια αθώα παρατήρηση. Η μητέρα μας επαναλαμβάνει μια ιστορία, ο πατέρας μας ξεχνά πού άφησε τα κλειδιά του ή δυσκολεύεται να θυμηθεί το όνομα κάποιου γνωστού. Όσο οι γονείς μεγαλώνουν, τέτοιες στιγμές μπορεί να προκαλούν ανησυχία στα παιδιά τους. Είναι φυσιολογική αφηρημάδα ή κάτι περισσότερο;
Η απάντηση δεν είναι πάντα απλή. Με την ηλικία μπορεί να εμφανίζονται μικρές αλλαγές στη μνήμη και στην ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών. Ωστόσο, η άνοια δεν αποτελεί φυσιολογικό ή αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης.
Ποια πράγματα που ξεχνιούνται θεωρούνται συνηθισμένα;
Ένας ηλικιωμένος μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να θυμηθεί ένα όνομα ή μια πληροφορία. Μπορεί να αφήσει τα γυαλιά του σε ένα διαφορετικό σημείο ή να ξεχάσει προσωρινά γιατί μπήκε σε ένα δωμάτιο. Συνήθως, όμως, καταφέρνει να θυμηθεί αργότερα αυτό που αναζητούσε και συνεχίζει να διαχειρίζεται τις καθημερινές του υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με το αμερικανικό National Institute on Aging, η βασική διαφορά ανάμεσα στη συνηθισμένη αφηρημάδα και σε ένα σοβαρότερο πρόβλημα είναι το κατά πόσο οι αλλαγές επηρεάζουν την ανεξαρτησία και τη λειτουργικότητα του ανθρώπου.
Ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή;
Ένα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση είναι η συστηματική επανάληψη των ίδιων ερωτήσεων. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να ρωτά πολλές φορές μέσα σε λίγη ώρα τι ώρα είναι ένα ραντεβού, χωρίς να θυμάται ότι έχει ήδη λάβει απάντηση.
Άλλα σημάδια μπορεί να είναι η δυσκολία στη διαχείριση λογαριασμών, η σύγχυση με ημερομηνίες και μέρη ή η αδυναμία ολοκλήρωσης δραστηριοτήτων που παλαιότερα εκτελούσε χωρίς πρόβλημα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί όταν κάποιος χάνεται σε μια γνώριμη διαδρομή ή δεν μπορεί να θυμηθεί πώς βρέθηκε σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Οι αλλαγές στην κρίση, στη συμπεριφορά και στην προσωπικότητα μπορούν επίσης να αποτελούν ενδείξεις που χρειάζονται αξιολόγηση.
Η άνοια δεν σημαίνει μόνο προβλήματα μνήμης
Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη αιτία άνοιας, αλλά δεν είναι η μοναδική. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές άνοιας, οι οποίες μπορεί να επηρεάζουν τη γλώσσα, την κρίση, τον προσανατολισμό ή τη συμπεριφορά, ακόμη και όταν η απώλεια μνήμης δεν είναι αρχικά το κυρίαρχο σύμπτωμα. Ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται να βρουν τις κατάλληλες λέξεις ή να παρακολουθήσουν μια συζήτηση. Άλλοι εμφανίζουν αλλαγές στη διάθεση, αποσύρονται από κοινωνικές δραστηριότητες ή δυσκολεύονται να οργανώσουν απλές εργασίες. Καμία από αυτές τις αλλαγές δεν αρκεί από μόνη της για να τεθεί διάγνωση.
Μπορεί να φταίει κάτι άλλο;
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουν οι οικογένειες. Τα προβλήματα μνήμης δεν οφείλονται απαραίτητα σε άνοια. Η κατάθλιψη, οι διαταραχές του ύπνου, η έλλειψη βιταμίνης Β12, οι παθήσεις του θυρεοειδούς και οι ανεπιθύμητες ενέργειες ορισμένων φαρμάκων μπορούν επίσης να επηρεάζουν τη μνήμη και τη συγκέντρωση.
Ορισμένες από αυτές τις αιτίες είναι αντιμετωπίσιμες, γι’ αυτό και η έγκαιρη διερεύνηση έχει πραγματική σημασία. Ιδιαίτερα όταν η σύγχυση εμφανίζεται ξαφνικά, μέσα σε ώρες ή ημέρες, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Μια απότομη μεταβολή δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στην ηλικία, καθώς μπορεί να συνδέεται με λοίμωξη, φαρμακευτική επίδραση ή άλλο οξύ πρόβλημα.
Σε ποιον γιατρό πρέπει να απευθυνθούμε;
Το πρώτο βήμα μπορεί να γίνει στον προσωπικό γιατρό ή σε έναν παθολόγο, ο οποίος θα αξιολογήσει το ιστορικό και θα οργανώσει τον αρχικό έλεγχο. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί εκτίμηση από νευρολόγο ή εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης.
Η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει συζήτηση με τον ασθενή και την οικογένεια, δοκιμασίες μνήμης και σκέψης, εργαστηριακές εξετάσεις και, όπου χρειάζεται, απεικονιστικό έλεγχο. Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει καλύτερο σχεδιασμό της φροντίδας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρόσβαση σε κατάλληλες θεραπευτικές επιλογές.
Πώς μιλάμε στον γονιό μας χωρίς να τον τρομάξουμε;
Οι αλλαγές στη μνήμη είναι συχνά ένα ευαίσθητο θέμα. Οι συνεχείς διορθώσεις, οι παρατηρήσεις ή οι προσπάθειες να «εξετάσουμε» τον άνθρωπό μας μπορεί να προκαλέσουν ντροπή, θυμό και άγχος.
Είναι προτιμότερο να εκφράσουμε την ανησυχία μας ήρεμα, αναφέροντας συγκεκριμένα περιστατικά και προτείνοντας μια επίσκεψη στον γιατρό χωρίς να προδικάζουμε τη διάγνωση. Εξίσου σημαντικό είναι να σεβόμαστε την αυτονομία του ηλικιωμένου και να τον συμπεριλαμβάνουμε στις αποφάσεις που τον αφορούν.
Η συχνή επαφή με φίλους και συγγενείς, η σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής ύπνος και η αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η υπέρταση συμβάλλουν στη γενικότερη υγεία και μπορούν να υποστηρίξουν την υγιή γήρανση. Δεν υπάρχει, ωστόσο, κάποια βιταμίνη ή συμπλήρωμα που να έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει από μόνο του την άνοια. Το να ξεχνά ένας ηλικιωμένος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει Αλτσχάιμερ. Εκείνο που αξίζει να προσέξουμε είναι αν αλλάζει σταδιακά η ικανότητά του να ζει και να λειτουργεί όπως πριν. Γιατί η έγκαιρη αναγνώριση ενός προβλήματος δεν έχει στόχο να δημιουργήσει φόβο, αλλά να προσφέρει περισσότερη ασφάλεια και καλύτερη φροντίδα.
