443 κρούσματα και 47 θάνατοι από τον ιό του Δυτικού Νείλου το 2026. Τι δείχνει η έκθεση του ΕΟΔΥ, ποιες περιοχές θεωρούνται υψηλού κινδύνου και πώς προστατευόμαστε.
Μπορεί τα τσιμπήματα των κουνουπιών να θεωρούνται το “δεδομένο κακό” του καλοκαιριού, όμως φέτος τα 443 κρούσματα από τον ιό του Δυτικού Νείλου και οι 47 θάνατοι, κυρίως ηλικιωμένων άλλαξαν τα στατιστικά της δημόσιας υγείας στη χώρα. Τα περισσότερα άτομα που μολύνονται δεν έχουν συμπτώματα και οι περισσότεροι από όσους νοσούν αναρρώνουν. Σε ένα μέρος των νοσούντων, κυρίως ηλικιωμένων, ο ιός φτάνει στον εγκέφαλο και τότε η νόσος γίνεται επικίνδυνη. Η έκθεση του ΕΟΔΥ δείχνει πού βρισκόμαστε στην πορεία της χρονιάς, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και πού πρέπει να δοθεί προσοχή.
Η εικόνα της χώρας με μια ματιά
Από την αρχή της περιόδου μετάδοσης έως τις 8 Οκτωβρίου 2026 (11:00 π.μ.) έχουν δηλωθεί 443 εγχώρια κρούσματα. Τα 282 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, δηλαδή εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Τα υπόλοιπα 161 είχαν ήπιες εκδηλώσεις ή δεν εμφάνισαν προσβολή του ΚΝΣ. Την τελευταία εβδομάδα δηλώθηκαν 20 νέα κρούσματα, στοιχείο που επιβεβαιώνει ότι ο ιός εξακολουθεί να κυκλοφορεί.
Η πορεία της χρονιάς φαίνεται καλύτερα στις προηγούμενες εκθέσεις του ΕΟΔΥ. Στις 12 Αυγούστου τα κρούσματα ήταν 110 και οι θάνατοι 9. Στις 19 Αυγούστου έφτασαν τα 157 και στις 2 Σεπτεμβρίου τα 290, με 24 θανάτους. Την 1η Οκτωβρίου ήταν 423. Η αύξηση είναι σαφώς πιο αργή τώρα (20 νέα κρούσματα την τελευταία εβδομάδα) απ’ ό,τι στην κορύφωση του Αυγούστου, όταν σε μία εβδομάδα προστέθηκαν δεκάδες κρούσματα.
Οι θάνατοι: Μια νόσος που πλήττει κυρίως τους ηλικιωμένους
Κατά την περίοδο 2026 έχουν καταγραφεί 47 θάνατοι ασθενών με λοίμωξη από τον ιό. Η διάμεση ηλικία τους είναι τα 82 έτη, με εύρος από 53 έως 92. Όλοι οι θάνατοι αφορούν ανθρώπους άνω των 52 ετών, και αυτό είναι το πιο χαρακτηριστικό μοτίβο της φετινής χρονιάς: η ηλικία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής νόσου. Ένας ακόμη θάνατος αποδόθηκε σε άλλο αίτιο και δεν περιλαμβάνεται στο σύνολο.
Οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Αν διαιρέσουμε τους 47 θανάτους με τα 282 κρούσματα που προσέβαλαν το ΚΝΣ, προκύπτει ότι περίπου 1 στους 6 ασθενείς με νευροεισβλητική νόσο έχασε τη ζωή του (δικός μου υπολογισμός). Η αναλογία δεν δείχνει τον πραγματικό κίνδυνο για έναν μολυσμένο άνθρωπο, γιατί τα περισσότερα κρούσματα δεν διαγιγνώσκονται ποτέ.
Το «παγόβουνο» των ασυμπτωματικών λοιμώξεων
Στην έκθεση του ΕΟΔΥ υπάρχει ένα εύρημα που αλλάζει την οπτική. Σύμφωνα με οροεπιδημιολογική μελέτη του 2010, σε κάθε σοβαρό κρούσμα με προσβολή του ΚΝΣ αντιστοιχούν περίπου 140 μολυσμένοι, οι περισσότεροι με ήπια ή ασυμπτωματική νόσο. Η αναλογία συμφωνεί με τα διεθνή δεδομένα. Σύμφωνα με τους αμερικανικούς CDC, περίπου 8 στους 10 μολυσμένους δεν εμφανίζουν συμπτώματα, περίπου 1 στους 5 εμφανίζει πυρετό και άλλα ήπια συμπτώματα, και περίπου 1 στους 150 αναπτύσσει σοβαρή νευρολογική νόσο.
Αν εφαρμόσουμε τον λόγο 1 προς 140 στα 282 κρούσματα με προσβολή ΚΝΣ, προκύπτει ότι φέτος μπορεί να έχουν μολυνθεί δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, της τάξης των 40.000. Είναι μια ενδεικτική εκτίμηση, όχι επίσημος αριθμός, και δείχνει πόσο μεγαλύτερη είναι η έκταση της κυκλοφορίας του ιού από τον αριθμό των δηλωμένων κρουσμάτων.
Πώς παρακολουθείται ο ιός
Η επιτήρηση βασίζεται στις δηλώσεις των θεραπόντων ιατρών και σε τέσσερα εξειδικευμένα εργαστήρια: το Εθνικό Κέντρο Αναφοράς Αρμποϊών του ΑΠΘ, το Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur, το Εργαστήριο Μικροβιολογίας του ΕΚΠΑ και το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας του ΠΑΓΝΗ. Το Τμήμα Νοσημάτων που Μεταδίδονται με Διαβιβαστές του ΕΟΔΥ διερευνά κάθε κρούσμα εντός 24 ωρών. Προσδιορίζει τον πιθανό τόπο έκθεσης, τα χαρακτηριστικά της νόσου και τους παράγοντες κινδύνου, ενώ παρακολουθεί καθημερινά την κλινική πορεία των ασθενών. Η ταχύτητα αυτή έχει πρακτική σημασία, γιατί η εύρεση του τόπου έκθεσης επιτρέπει να στοχευτούν οι παρεμβάσεις για τα κουνούπια εκεί που χρειάζονται.
Οι περιοχές υψηλού κινδύνου
Πέρα από τους δήμους όπου έχουν ήδη καταγραφεί κρούσματα, η Ομάδα Εργασίας του ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει ως υψηλού κινδύνου και επιπλέον περιοχές, με βάση γεωμορφολογικά και επιδημιολογικά κριτήρια. Δεν έχουν καταγραφεί ανθρώπινα κρούσματα εκεί, αλλά συνδυάζονται παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετάδοσης, όπως η γειτνίαση με επηρεασμένους δήμους, τα ιστορικά δεδομένα και οι περιβαλλοντικές συνθήκες.
Στην Αττική περιλαμβάνονται η Νέα Σμύρνη, η Νέα Φιλαδέλφεια–Νέα Χαλκηδόνα, η Δάφνη–Υμηττός και η Νίκαια–Ρέντης. Στη Θεσσαλονίκη περιλαμβάνονται η Νεάπολη–Συκιές, ο Παύλου Μελά, το Ωραιόκαστρο και η Πυλαία–Χορτιάτης. Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας ανήκουν το Μουζάκι και η Φαρκαδόνα, ενώ στις Σέρρες η Αμφίπολη και ο Εμμανουήλ Παππάς. Η λίστα συμπληρώνεται από την Πύδνα–Κολινδρό της Πιερίας, τον δήμο Κορινθίων, τον δήμο Αρριανών στη Ροδόπη, τη Χερσόνησο στο Ηράκλειο και την Τήνο στις Κυκλάδες.
Τα άλογα ως πρόωρος συναγερμός
Ο ιός δεν παρακολουθείται μόνο στους ανθρώπους. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης καταγράφει 15 περιστατικά πρόσφατης λοίμωξης σε ιπποειδή, σε δέκα οικισμούς των Περιφερειακών Ενοτήτων Ανατολικής Αττικής, Δυτικού Τομέα Αθηνών, Δράμας, Πρέβεζας, Λάρισας και της Μητροπολιτικής Ενότητας Θεσσαλονίκης. Η παρουσία του ιού στα ιπποειδή δείχνει ενεργή κυκλοφορία στις συγκεκριμένες περιοχές και αποτελεί πιθανή προειδοποίηση για μετάδοση σε ανθρώπους.
Πώς μεταδίδεται ο ιός και πώς εκδηλώνεται
Ο ιός κυκλοφορεί φυσιολογικά ανάμεσα σε κουνούπια του γένους Culex και σε πουλιά. Ο άνθρωπος, όπως και το άλογο, μολύνεται τυχαία, όταν τον τσιμπήσει κουνούπι που έχει προηγουμένως τσιμπήσει μολυσμένο πουλί. Δεν μεταδίδεται με την καθημερινή επαφή, το άγγιγμα ή το φιλί. Είναι γνωστοί μόνο οι σπάνιοι δευτερεύοντες δρόμοι μετάδοσης, δηλαδή η μετάγγιση αίματος και η μεταμόσχευση οργάνων, και γι’ αυτό υπάρχουν ειδικοί έλεγχοι στη διαδικασία της αιμοδοσίας.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 3 έως 14 ημέρες μετά το τσίμπημα. Στη ήπια μορφή περιλαμβάνουν πυρετό, πονοκέφαλο, μυϊκούς πόνους, ναυτία και κάποιες φορές εξάνθημα, και υποχωρούν σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Στη σοβαρή μορφή εμφανίζονται υψηλός πυρετός, έντονος πονοκέφαλος, δυσκαμψία του αυχένα, σύγχυση ή αποπροσανατολισμός, μυϊκή αδυναμία, τρόμος και παράλυση. Οι επιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες και ορισμένες φορές να γίνουν μόνιμες. Οι άνθρωποι άνω των 50 ετών διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσου. Δεν υπάρχει εμβόλιο για τον άνθρωπο ούτε ειδική θεραπευτική αγωγή. Οι ήπιες μορφές αντιμετωπίζονται συμπτωματικά και οι σοβαρές χρειάζονται νοσηλεία και υποστηρικτική φροντίδα.
Πώς προστατευόμαστε
Επειδή δεν υπάρχει εμβόλιο, η πρόληψη βασίζεται στην αποφυγή του τσιμπήματος. Συστήνεται η χρήση εντομοαπωθητικών εγκεκριμένων προϊόντων, σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευασίας, και η ένδυση με μακριά μανίκια και παντελόνια όταν βρισκόμαστε έξω, ιδιαίτερα το σούρουπο και την αυγή, που τα κουνούπια είναι πιο δραστήρια. Χρήσιμα είναι οι σίτες σε πόρτες και παράθυρα και η χρήση κλιματισμού όπου είναι δυνατό. Εξίσου σημαντικό είναι να μην αφήνουμε στάσιμα νερά σε γλάστρες, πιάτα, κουβάδες και ποτίστρες, όπου αναπαράγονται τα κουνούπια. Όποιος εμφανίσει έντονο πονοκέφαλο, πυρετό με σύγχυση ή αδυναμία πρέπει να απευθυνθεί άμεσα σε γιατρό. Η προσοχή αφορά κυρίως τους ηλικιωμένους και τα άτομα με χρόνια νοσήματα. Η περίοδος μετάδοσης συνήθως υποχωρεί με την πτώση των θερμοκρασιών, όμως οι θερμοί καιροί του φθινοπώρου παρατείνουν την περίοδο δραστηριότητας των κουνουπιών.
Τι μένει για το επόμενο καλοκαίρι
Η επιδημιολογική εικόνα δείχνει σταθερή κυκλοφορία του ιού, με αυξημένο αριθμό σοβαρών περιστατικών σε ηλικιωμένους. Η συστηματική διερεύνηση, η έγκαιρη δήλωση των κρουσμάτων και η παρακολούθηση παραμένουν τα βασικά εργαλεία ελέγχου, ενώ ο εντοπισμός των περιοχών υψηλού κινδύνου επιτρέπει στοχευμένα μέτρα πρόληψης. Το δίδαγμα της φετινής χρονιάς είναι ότι ο καλύτερος χρόνος για την προετοιμασία ενός επόμενου καλοκαιριού είναι οι μήνες πριν από αυτό, με προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών και ενημέρωση των πιο ευάλωτων ομάδων.