Η συνεχής ανησυχία, η κούραση, οι διαταραχές ύπνου και η έλλειψη διάθεσης μπορεί να εμφανιστούν τόσο στο άγχος όσο και στην κατάθλιψη. Παρότι οι δύο καταστάσεις έχουν κοινά συμπτώματα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές.
Υπάρχουν περίοδοι που όλα μοιάζουν πιο δύσκολα. Ξυπνάμε κουρασμένοι, δεν έχουμε διάθεση να συναντήσουμε φίλους, δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε και αισθανόμαστε ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Είναι άγχος; Είναι κατάθλιψη; Ή πρόκειται απλώς για μια δύσκολη περίοδο που θα περάσει;
Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Το άγχος και η κατάθλιψη μπορούν να εμφανίζονται με παρόμοια συμπτώματα και αρκετές φορές συνυπάρχουν.
Ωστόσο, η αναγνώριση ορισμένων χαρακτηριστικών μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε υποστήριξη.
Όταν το μυαλό δεν σταματά να ανησυχεί
Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού όταν αντιμετωπίζουμε μια απειλή ή μια δύσκολη κατάσταση. Μπορεί να αισθανθούμε ένταση πριν από μια επαγγελματική συνάντηση, μια ιατρική εξέταση ή μια σημαντική προσωπική απόφαση.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανησυχία γίνεται υπερβολική, δύσκολα ελεγχόμενη και επηρεάζει την καθημερινότητά μας.
Ένας άνθρωπος με έντονο άγχος μπορεί να σκέφτεται συνεχώς τι θα μπορούσε να πάει στραβά. Ανησυχεί για την υγεία του, τα οικονομικά, την εργασία ή την ασφάλεια των δικών του ανθρώπων, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Συχνά αισθάνεται νευρικότητα, δυσκολεύεται να χαλαρώσει και βρίσκεται σε μια διαρκή κατάσταση ετοιμότητας.
Το άγχος μπορεί επίσης να εκδηλώνεται σωματικά, με μυϊκή ένταση, ταχυκαρδία, εφίδρωση, στομαχικές ενοχλήσεις ή προβλήματα ύπνου.
Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς στενοχώρια
Όλοι αισθανόμαστε λύπη, απογοήτευση ή θλίψη κατά καιρούς. Η κατάθλιψη, όμως, είναι κάτι διαφορετικό από μια φυσιολογική συναισθηματική αντίδραση σε μια δυσκολία.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένα καταθλιπτικό επεισόδιο χαρακτηρίζεται από επίμονα καταθλιπτική διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης από δραστηριότητες, σχεδόν καθημερινά, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, μαζί με άλλα συμπτώματα.
Ένας άνθρωπος μπορεί να σταματήσει να απολαμβάνει πράγματα που παλαιότερα του έδιναν χαρά. Μπορεί να απομακρύνεται από φίλους, να αισθάνεται εξαντλημένος ή να δυσκολεύεται ακόμη και με απλές καθημερινές υποχρεώσεις. Σε άλλες περιπτώσεις κυριαρχούν η απαισιοδοξία, τα αισθήματα ενοχής ή η αίσθηση ότι δεν υπάρχει ελπίδα.
Η κατάθλιψη δεν εκδηλώνεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι εμφανίζουν κυρίως θλίψη, ενώ άλλοι αναφέρουν ευερεθιστότητα, σωματική κόπωση ή συναισθηματικό κενό.
Ποια είναι η βασική διαφορά;
Μια χρήσιμη, αν και απλουστευμένη, διάκριση αφορά το συναίσθημα που κυριαρχεί.
Στο άγχος, συχνά κυριαρχεί ο φόβος για όσα μπορεί να συμβούν. Ο άνθρωπος ανησυχεί για το μέλλον και δυσκολεύεται να σταματήσει τις αρνητικές σκέψεις. Στην κατάθλιψη, συχνά κυριαρχούν η απώλεια ενδιαφέροντος, η μειωμένη ευχαρίστηση, η χαμηλή διάθεση και η αίσθηση απελπισίας.
Αυτό δεν αποτελεί διαγνωστικό κανόνα. Ένας άνθρωπος με κατάθλιψη μπορεί να έχει έντονη ανησυχία, ενώ κάποιος με αγχώδη διαταραχή μπορεί να αισθάνεται μεγάλη εξάντληση και απογοήτευση.
Γι’ αυτό δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε με βεβαιότητα τις δύο καταστάσεις από ένα μόνο σύμπτωμα.
Γιατί και στις δύο περιπτώσεις αισθανόμαστε κουρασμένοι;
Η κόπωση είναι ένα από τα συμπτώματα που συχνά προκαλούν σύγχυση.
Στο άγχος, η διαρκής εγρήγορση, η μυϊκή ένταση και η δυσκολία στον ύπνο μπορούν να εξαντλούν τον οργανισμό. Στην κατάθλιψη, η μειωμένη ενέργεια αποτελεί συχνό σύμπτωμα και μπορεί να εμφανίζεται ακόμη και όταν ο άνθρωπος κοιμάται αρκετές ώρες.
Επιπλέον, τόσο το άγχος όσο και η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάζουν τη συγκέντρωση, την όρεξη και τις κοινωνικές σχέσεις.
Μπορεί κάποιος να έχει και άγχος και κατάθλιψη;
Ναι, και αυτό δεν είναι ασυνήθιστο. Οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές συχνά συνυπάρχουν, γεγονός που μπορεί να κάνει την καθημερινότητα ακόμη δυσκολότερη.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να ανησυχεί διαρκώς για την εργασία του και ταυτόχρονα να χάνει το ενδιαφέρον του για δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβανε.
Η συνύπαρξη συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει αποτελεσματική αντιμετώπιση. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται σωστή αξιολόγηση και εξατομικευμένη θεραπεία.
Πότε πρέπει να ζητήσουμε βοήθεια;
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να αισθανθούμε ότι δεν αντέχουμε άλλο. Όταν η χαμηλή διάθεση ή η απώλεια ενδιαφέροντος επιμένει για δύο εβδομάδες ή περισσότερο, όταν το άγχος περιορίζει τη ζωή μας ή όταν δυσκολευόμαστε να εργαστούμε, να κοιμηθούμε και να ανταποκριθούμε στις καθημερινές ανάγκες, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε σε ειδικό ψυχικής υγείας.
Η διάρκεια των έξι μηνών που χρησιμοποιείται στα διαγνωστικά κριτήρια της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιμένουμε τόσο για να ζητήσουμε βοήθεια. Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, αποτελεί αποτελεσματική επιλογή για πολλές αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική αγωγή, με ιατρική καθοδήγηση.
Αν εμφανιστούν σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού, χρειάζεται άμεση υποστήριξη και επείγουσα αξιολόγηση.
Το άγχος και η κατάθλιψη δεν είναι ενδείξεις αδυναμίας χαρακτήρα, ούτε καταστάσεις που αντιμετωπίζονται πάντοτε απλώς με περισσότερη προσπάθεια ή θετική σκέψη. Είναι προβλήματα ψυχικής υγείας που μπορούν να αναγνωριστούν και να αντιμετωπιστούν.
Το πιο σημαντικό δεν είναι να προσπαθήσουμε να βάλουμε μόνοι μας μια διάγνωση, αλλά να καταλάβουμε πότε αυτό που αισθανόμαστε έχει αρχίσει να επηρεάζει τη ζωή μας και χρειάζεται προσοχή.
