Οι πρώτες φθινοπωρινές βροχές, τα σχολεία που γεμίζουν, οι εσωτερικοί χώροι που ξαναγίνονται το βασικό μας περιβάλλον: κάθε Οκτώβριο οι αναπνευστικοί ιοί επιστρέφουν διακριτικά, πριν γίνουν πραγματικά θορυβώδεις. Τα τελευταία επιδημιολογικά στοιχεία του ΕΟΔΥ, για την εβδομάδα 42/2026 (12–18 Οκτωβρίου), αποτυπώνουν ακριβώς αυτή τη μετάβαση.
Η εικόνα είναι ελεγχόμενη και δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, όμως οι καμπύλες αρχίζουν να γέρνουν προς τα πάνω. Η γριπώδης συνδρομή, οι σοβαρές οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού και ο κορονοϊός καταγράφουν μικρές αυξήσεις, ενώ η γρίπη και ο RSV παραμένουν για την ώρα σε χαμηλά επίπεδα.
Η συνολική εικόνα της εβδομάδας 42/2026
Η εβδομαδιαία έκθεση επιτήρησης του Οργανισμού δείχνει μια εποχική δραστηριότητα που ενισχύεται σταδιακά, χωρίς άλματα. Ο πιο ευδιάκριτος δείκτης είναι ο COVID-19, με ανοδική θετικότητα και περισσότερες νοσηλείες. Η γρίπη στην κοινότητα βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, ενώ ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) δεν ανιχνεύθηκε καθόλου τη συγκεκριμένη εβδομάδα. Πρόκειται για το γνωστό φθινοπωρινό σκηνικό, όπου οι ιοί «ζεσταίνονται» πριν από την κορύφωση του χειμώνα. Σημειωτέον ότι το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: ο ECDC έχει επισημάνει ότι κάθε φθινόπωρο και χειμώνα αναμένεται αναζωπύρωση της εποχικής γρίπης και του RSV, ενώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στον COVID-19 στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Γριπώδης συνδρομή και σοβαρή οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού
Οι περιπτώσεις γριπώδους συνδρομής (ILI) ανά 1.000 επισκέψεις στους γιατρούς παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, αν και σε σύγκριση με την προηγούμενη εβδομάδα καταγράφεται ήπια αύξηση. Η γριπώδης συνδρομή περιγράφει ένα κλινικό σύνδρομο με πυρετό και συμπτώματα του αναπνευστικού, που δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για γρίπη. Μπορεί να οφείλεται και σε άλλους ιούς, γι’ αυτό η εικόνα συμπληρώνεται πάντα με εργαστηριακά δεδομένα.
Στο πιο βαρύ άκρο της κλίμακας βρίσκεται η Σοβαρή Οξεία Λοίμωξη Αναπνευστικού (SARI), δηλαδή οι περιπτώσεις που χρειάζονται νοσηλεία. Τα κρούσματα ανά 1.000 εισαγωγές κινούνται σταθερά σε χαμηλό επίπεδο, με μικρές εβδομαδιαίες διακυμάνσεις, ενώ την εβδομάδα 42/2026 υπήρξε ήπια άνοδος. Όπως και στην ILI, ο δείκτης αυτός λειτουργεί ως «βαρόμετρο» για τη συνολική πίεση που ασκούν οι αναπνευστικοί ιοί στο σύστημα υγείας.
COVID-19: ενδείξεις ότι η κυκλοφορία ενισχύεται
Ο κορονοϊός είναι ο ιός που δείχνει τις πιο καθαρές ενδείξεις ενίσχυσης. Η θετικότητα των διαγνωστικών ελέγχων για SARS-CoV-2 ακολουθεί ανοδική πορεία, ενώ οι νέες εισαγωγές αυξήθηκαν σε 114 την εβδομάδα 42, από 95 την εβδομάδα πριν. Παρά την αύξηση, δεν καταγράφηκαν νέες διασωληνώσεις ή θάνατοι, και το ιικό φορτίο στα αστικά λύματα βρίσκεται σε μέτρια επίπεδα. Ο έλεγχος των λυμάτων είναι χρήσιμος γιατί αποτυπώνει την κυκλοφορία του ιού στον πληθυσμό ανεξάρτητα από το πόσοι άνθρωποι κάνουν τεστ. Από την εβδομάδα 01/2025 έως σήμερα έχουν καταγραφεί 94 θάνατοι σε σοβαρά περιστατικά, ένα στοιχείο που υπενθυμίζει ότι η νόσος παραμένει επικίνδυνη για τους ευάλωτους, ακόμη και όταν η συνολική εικόνα είναι ήρεμη.
Η ελληνική αύξηση δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Ήδη από τον Αύγουστο ο ECDC ανέφερε μια ήπια αύξηση της δραστηριότητας του SARS-CoV-2 στην Ευρώπη, με τον ιό να κυκλοφορεί ακόμη σε χαμηλά επίπεδα και χωρίς σημαντική επίδραση στις νοσηλείες, στις εισαγωγές σε ΜΕΘ και στους θανάτους. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές αρχές παρακολουθούν συνεχώς τις παραλλαγές του ιού: στις αρχές Απριλίου ο ECDC είχε στη λίστα επιτήρησης μεταξύ άλλων τις BA.2.86, BA.3.2, XFG και NB.1.8.1. Η παρακολούθηση των νέων υποπαραλλαγών είναι ο λόγος που τα εμβόλια προσαρμόζονται κάθε χρόνο.
Γρίπη: πέφτει η θετικότητα, αυξάνονται όμως οι νοσηλείες
Στη γρίπη η εικόνα έχει δύο όψεις. Στην κοινότητα, η θετικότητα στο δίκτυο Sentinel (το δίκτυο των γιατρών που παρακολουθούν συστηματικά τα συμπτώματα) υποχώρησε κάτω από το 10%, ένδειξη ότι η εποχική δραστηριότητα μειώνεται. Στη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας, δηλαδή στα νοσοκομεία, η θετικότητα παραμένει χαμηλή.
Παρ’ όλα αυτά, οι νέες εισαγωγές αυξήθηκαν σε 52 από 27 την προηγούμενη εβδομάδα. Καταγράφηκαν 2 νέα σοβαρά κρούσματα με νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ δεν σημειώθηκε νέος θάνατος. Από την εβδομάδα 40 έως την 42 του 2026, τα σοβαρά κρούσματα ανέρχονται σε 6 και οι θάνατοι σε 1. Από το 2025 έως σήμερα, οι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη φτάνουν τους 171. Για να αποκτήσουμε μέτρο σύγκρισης: από την 40ή εβδομάδα του 2025 έως την 34η του 2026 164 άνθρωποι νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ με γρίπη, με διάμεση ηλικία τα 69 έτη. Η γρίπη, δηλαδή, δεν είναι ποτέ «απλά ένα κρυολόγημα» για τους ηλικιωμένους και τους ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα.
Τι δείχνουν τα εργαστηριακά δεδομένα για τους ιούς που κυκλοφορούν
Στο εργαστηριακό σκέλος, από τα 247 δείγματα που εξετάστηκαν βρέθηκαν 14 θετικά για γρίπη (περίπου 6%), όλα τύπου Α. Από τα 12 στελέχη που υποτυποποιήθηκαν, τα 11 (92%) ανήκαν στον υπότυπο A(H1)pdm09 και το 1 (8%) στον A(H3). Ο A(H1)pdm09 είναι ο απόγονος του ιού της πανδημίας του 2009 και σήμερα κυκλοφορεί ως εποχικός ιός. Το ποιος υπότυπος κυριαρχεί έχει σημασία, γιατί μπορεί να επηρεάσει ποιες ηλικιακές ομάδες νοσούν περισσότερο και πόσο ταιριάζει το εμβόλιο της σεζόν. Για να είναι ασφαλή τα συμπεράσματα, όμως, χρειάζεται να περιμένουμε περισσότερα δείγματα τις επόμενες εβδομάδες, αφού τα 12 στελέχη είναι μικρό δείγμα.
RSV: ο ιός που ακόμη λείπει από τη σκηνή
Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός παραμένει σταθερά σε πολύ χαμηλά επίπεδα, τόσο στην κοινότητα όσο και στη δευτεροβάθμια φροντίδα. Την εβδομάδα 42/2026 δεν ανιχνεύθηκε κανένα θετικό δείγμα. Ο RSV είναι γνωστός για τις βρογχιολίτιδες στα βρέφη και τις σοβαρές λοιμώξεις στους ηλικιωμένους, και συνήθως εμφανίζεται αργότερα το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Η σημερινή απουσία του δεν σημαίνει ότι δεν θα εμφανιστεί, παρά μόνο ότι δεν έχει ακόμη ξεκινήσει η περίοδός του.
Γρίπη και COVID-19 ταυτόχρονα: ο ρόλος του εμβολιασμού
Το στοιχείο που ενώνει όλα τα παραπάνω είναι η πρόληψη. Το Υπουργείο Υγείας έχει ήδη εκδώσει εγκύκλιο με τις οδηγίες για τον αντιγριπικό εμβολιασμό της περιόδου 2026–2027. Σύμφωνα με ενημερωτικό υλικό για τη νέα σεζόν, ο εμβολιασμός γίνεται δωρεάν και χωρίς ιατρική συνταγή. Και η ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας υπενθυμίζει ότι η γρίπη και ο COVID-19 αναμένεται να κυκλοφορήσουν και φέτος μαζί.
Η σημασία του εμβολιασμού επιβεβαιώνεται από τα μοντέλα του ECDC: μια φθινοπωρινή εκστρατεία με υψηλή συμμετοχή ατόμων άνω των 60 ετών θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 21–32% όλων των νοσηλειών που σχετίζονται με COVID-19 στις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Οι ομάδες που πρέπει να βάλουν το εμβόλιο πρώτες είναι οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, οι έγκυες και όσοι ζουν ή εργάζονται σε δομές φροντίδας. Ο εμβολιασμός ενδείκνυται συνήθως τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, ώστε η ανοσία να έχει αναπτυχθεί πριν από την κορύφωση της γρίπης.
Πρακτικές συμβουλές για να περάσουμε υγιείς τον χειμώνα
Πέρα από τα εμβόλια, τα βασικά μέτρα παραμένουν αυτά που ξέρουμε καλά και ισχύουν και για τους τρεις ιούς. Πλένουμε συχνά τα χέρια. Αερίζουμε τακτικά τους κλειστούς χώρους. Φοράμε μάσκα σε συνωστισμό ή όταν επισκεπτόμαστε ευάλωτα άτομα. Μένουμε σπίτι όταν έχουμε πυρετό και συμπτώματα, και προσέχουμε ιδιαίτερα όταν βρισκόμαστε κοντά σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Αν εμφανιστεί δύσπνοια, επίμονος υψηλός πυρετός ή επιδείνωση συμπτωμάτων, χρειάζεται να επικοινωνήσουμε με γιατρό χωρίς καθυστέρηση.
Τι να περιμένουμε τις επόμενες εβδομάδες
Τα στοιχεία της εβδομάδας 42 δείχνουν μια φάση προσαρμογής: ο COVID-19 ανεβαίνει μετρημένα, η γρίπη αφήνει πίσω την πρώιμη δραστηριότητα αλλά με περισσότερες νοσηλείες, ο RSV δεν έχει φανεί ακόμη. Η εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τον καιρό, τις κοινωνικές μας συνήθειες και, κυρίως, από το πόσοι θα εμβολιαστούν εγκαίρως. Οι εβδομαδιαίες εκθέσεις του ΕΟΔΥ θα δείξουν αν η μικρή άνοδος μένει στα όρια της εποχικότητας ή αν αρχίζει να διαμορφώνεται ένας πιο απαιτητικός χειμώνας.
