Η μάχη κατά του καρκίνου κερδίζει έναν νέο, αναπάντεχο σύμμαχο στην πρώτη γραμμή της επιστημονικής έρευνας: την προηγμένη ρομποτική τεχνολογία. Μια ομάδα επιστημόνων επιστρατεύει πλέον έξυπνα ρομπότ με σκοπό να εντοπίσει και να εξολοθρεύσει εκείνα τα καρκινικά κύτταρα που καταφέρνουν να επιβιώσουν μετά από τις συμβατικές θεραπείες. Η καινοτομία αυτή αναμένεται να επιταχύνει σημαντικά την ανακάλυψη πιο αποτελεσματικών φαρμάκων, ικανών να καθυστερήσουν ή ακόμα και να αποτρέψουν οριστικά την επανεμφάνιση της νόσου.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Το κυνήγι των κυττάρων-«φαντασμάτων» που προκαλούν υποτροπές
Αυτά τα ανθεκτικά κύτταρα, τα οποία στη διεθνή επιστημονική ορολογία ονομάζονται «persister cells», είναι εξαιρετικά σπάνια, καθώς αντιστοιχούν σε μόλις ένα στα χίλια κύτταρα ενός όγκου. Η σπανιότητά τους τα καθιστά σχεδόν αόρατα και εξαιρετικά δύσκολα στον εντοπισμό με τις παραδοσιακές μεθόδους. Παρά το μικρό τους πλήθος όμως, κρύβουν έναν τεράστιο κίνδυνο, αφού λειτουργούν σαν «σπόροι» που μπορούν να πυροδοτήσουν μια μελλοντική υποτροπή του καρκίνου. Μελετώντας δείγματα από ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, οι ερευνητές κατάφεραν να χαρτογραφήσουν σχεδόν 10.000 κυτταρικές παραλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν ένα καρκινικό κύτταρο να αναπτύξει αντίσταση και να «αποδράσει» από τις επιπτώσεις της θεραπευτικής αγωγής.
Ένας ψηφιακός βοηθός για 10.000 πειράματα στο εργαστήριο
Η μεγάλη πρόκληση για την επιστημονική ομάδα ήταν να δοκιμάσει διαφορετικές δόσεις φαρμάκων, τα οποία είχαν ήδη αναγνωριστεί ως πιθανές θεραπείες εναντίον αυτών των επίμονων καρκινικών κυττάρων. Ωστόσο, μια τέτοια διαδικασία με τις κλασικές μεθόδους θα απαιτούσε τη διεξαγωγή 10.000 ξεχωριστών πειραμάτων, με το καθένα από αυτά να διαρκεί μία ολόκληρη εβδομάδα – ένα έργο πρακτικά αδύνατο για τα ανθρώπινα χέρια μέσα σε λογικά χρονικά πλαίσια. Για να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο, οι ερευνητές δημιούργησαν μια εξελιγμένη ρομποτική πλατφόρμα. Μέσα σε ελεγχόμενους θαλάμους επώασης τοποθετήθηκαν χιλιάδες μικροσκοπικοί όγκοι σε ειδικά εργαστηριακά δισκία, και ένας ρομποτικός βραχίονας ανέλαβε να μετακινεί με απόλυτη ακρίβεια τα δείγματα ανάμεσα στους διάφορους σταθμούς του πειράματος.
Η ανατροπή στα ευρήματα και οι κοινές αδυναμίες του καρκίνου
Τα αποτελέσματα αυτής της μαζικής ρομποτικής δοκιμής, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Science Advances*, έκρυβαν ευχάριστες εκπλήξεις. Από τα 94 φάρμακα που εξετάστηκαν συνολικά, τα 9 έδειξαν σταθερή και επαναλαμβανόμενη αποτελεσματικότητα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει κάτι πολύ σημαντικό: ότι αυτά τα ανθεκτικά κύτταρα ενδέχεται να μοιράζονται κάποιες κοινές «αχίλλειες πτέρνες», ακόμα κι αν έχουν αναπτυχθεί σε διαφορετικούς ασθενείς που λάμβαναν εντελώς διαφορετικές φαρμακευτικές αγωγές.
Όπως εξήγησε σε δήofficial δήλωσή του ο Steve Altschuler, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) και επικεφαλής της μελέτης, οι προσδοκίες της ομάδας ήταν διαφορετικές. Οι ερευνητές περίμεναν ότι κάθε όγκος θα συμπεριφερόταν ως μια εντελώς ξεχωριστή, μοναδική περίπτωση. Αντίθετα, η ρομποτική ανάλυση αποκάλυψε σταθερά μοτίβα που ίσχυαν σε πολλά και διαφορετικά δείγματα. Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει την ύπαρξη βαθύτερων, κοινών βιολογικών κανόνων, οι οποίοι στο μέλλον θα μπορούν να βοηθήσουν τους γιατρούς να προβλέψουν με ακρίβεια ποιες θεραπείες έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να λειτουργήσουν αποτελεσματικά για κάθε ασθενή.