«Αλλάξαμε ριζικά τον τρόπο ζωής μας, όχι όμως και τη βιολογία μας που διαμορφώθηκε μέσα από περίπου 7 εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης. Χαρακτηριστικό αυτής της Εξελικτικής Ασυμβατότητας είναι η δραματική μείωση της καθημερινής σωματικής δραστηριότητας, η έλλειψη της οποίας συμβάλλει στην ανάπτυξη πολλών χρόνιων νοσημάτων, και όχι μόνο» τονίζει, μεταξύ άλλων, στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τ. πόεδρος του Εθνικού Κέντρου «Η ‘Ασκηση είναι Φάρμακο-Ελλάς» κ. Γιάννης Κουτεντάκης.
Ο ίδιος συνεχίζει λέγοντας ότι «αν και η πρόοδος της ιατρικής και της τεχνολογίας έχουν συμβάλει αποφασιστικά στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής, οι σύγχρονες κοινωνίες βρίσκονται διαρκώς αντιμέτωπες με την αύξηση των χρόνιων μη-μεταδοτικών νοσημάτων, της παχυσαρκίας και των μεταβολικών διαταραχών, που συνδέονται στενά με τον τρόπο ζωής. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, οι συγγραφείς του πρόσφατα δημοσιευμένου επιστημονικού άρθρου με τίτλο ‘Precision Prevention for Health: The Global Alliance Framework for the Promotion of Physical Activity’ (Σεπτέμβριος 2026) προτείνουν μια ουσιαστική μετατόπιση από το υφιστάμενο αντιδραστικό μοντέλο, που επικεντρώνεται στη θεραπεία νοσημάτων, σε ένα προδραστικό μοντέλο, που εντοπίζει έγκαιρα τον κίνδυνο και επενδύει στην πρόληψη. Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης βρίσκεται η Πρόληψη Ακριβείας και, ως βασικός τροποποιήσιμος παράγοντάς της, η σωματική δραστηριότητα».
Όπως εξηγεί ο κ. Κουτεντάκης, «η ανάγκη αυτής της αλλαγής γίνεται εμφανής όταν εξετάσουμε τις παγκόσμιες τάσεις. Σε ανάλυση περισσότερων από 5,7 εκατομμύρια ενηλίκων από 163 χώρες, η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα αυξήθηκε από 23,4% το 2000 σε 31,3% το 2022, με τις προβλέψεις για το μέλλον να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Η μηχανοποίηση, οι ψηφιακές τεχνολογίες και ο σχεδιασμός των σύγχρονων πόλεων είναι μεταξύ των παραγόντων που έχουν περιορίσει δραματικά τις ευκαιρίες για καθημερινή κίνηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πολλούς ενήλικους πληθυσμούς η καθιστική συμπεριφορά φθάνει ή και υπερβαίνει τις οκτώ ώρες ημερησίως».
Σύνδρομο Ανεπαρκούς ‘Ασκησης & Εξελικτική Ασυμβατότητα
«Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία το “Σύνδρομο Ανεπαρκούς ‘Ασκησης”», αναφέρει ο κ. Καθηγητής και προσθέτει: «Το εν λόγω σύνδρομο περιγράφει τη σωματική δραστηριότητα που υπολείπεται των ελάχιστων απαιτήσεων για τη διατήρηση της υγείας. Η έλλειψη κίνησης δεν αποτελεί απλώς την απουσία μιας “καλής συνήθειας”, αλλά μια βιολογικά σημαντική κατάσταση, που συμβάλλει στην ανάπτυξη χρόνιων νοσημάτων, ενώ παράλληλα συνδέεται με αυξημένη επιθετικότητα, μειωμένες μαθησιακές και παραγωγικές επιδόσεις, καθώς και άλλες δυσμενείς επιπτώσεις. Το “Σύνδρομο Ανεπαρκούς ‘Ασκησης” γίνεται ακόμη πιο κατανοητό μέσα από την έννοια της “Εξελικτικής Ασυμβατότητας”. Η ανθρώπινη φυσιολογία διαμορφώθηκε επί χιλιετίες σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονταν από τακτική σωματική δραστηριότητα, διαλείπουσα διαθεσιμότητα τροφής και έντονη κοινωνική αλληλεπίδραση. Αντίθετα, το σύγχρονο περιβάλλον ευνοεί την καθιστική ζωή, την ενεργειακά πυκνή διατροφή και έναν κοινωνικά κατακερματισμένο τρόπο ζωής. Αυτή η εξελικτική ασυμβατότητα βοηθά στο να κατανοήσουμε τη σχέση του σύγχρονου τρόπου ζωής με πολλά χρόνια νοσήματα».
Πρόληψη Ακριβείας
«Στο μοντέλο που παρουσιάζει το άρθρο», επισημαίνει ο κ. Κουτεντάκης, «η σωματική δραστηριότητα και η άσκηση αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της πρόληψης. Η κατάλληλα σχεδιασμένη άσκηση μπορεί να λειτουργήσει τόσο προληπτικά όσο και θεραπευτικά, με τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα σε τουλάχιστον 26 χρόνια νοσήματα. Ωστόσο, η ίδια «δόση» άσκησης δεν είναι κατάλληλη για όλους. Σύμφωνα με τις αρχές της Πρόληψης Ακριβείας, η ηλικία, η φυσική κατάσταση, η κατάσταση της υγείας, τα κίνητρα και το περιβάλλον καθορίζουν τις ατομικές ανάγκες. Επιπλέον, οι νέες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στην παρακολούθηση και εξατομίκευση των παρεμβάσεων, λειτουργώντας όμως ως υποστηρικτικά εργαλεία και όχι ως αυτοτελείς λύσεις».
Ο ρόλος του σχολείου
«Εξίσου σημαντικό είναι η παρέμβαση να αρχίζει νωρίς. Το σχολείο μπορεί να καλλιεργήσει τον “σωματικό εγγραμματισμό” δηλαδή την κινητική ικανότητα, το κίνητρο, την αυτοπεποίθηση, τη γνώση και την κατανόηση που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να παραμένει δραστήριος σε όλη του τη ζωή. Για να γίνει όμως αυτό, θα θέλαμε πόλεις που διευκολύνουν το περπάτημα και το ποδήλατο, σχολεία που ενθαρρύνουν την κίνηση, και συστήματα υγείας που επενδύουν στην πρόληψη πέρα από τα στενά όρια του ιατρείου».
Ο Ομότιμος Καθηγητής κ. Γιάννης Κουτεντάκης καταλήγει επισημαίνοντας ότι «το κεντρικό μήνυμα του συγκεκριμένου επιστημονικού άρθρου είναι σαφές: αλλάξαμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, χωρίς να έχει αλλάξει αντίστοιχα η βιολογία μας. Οι συνέπειες αυτής της ασυμβατότητας στην υγεία είναι σοβαρές και καθιστούν αναγκαία την έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων πριν την εμφάνιση της νόσου. Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης βρίσκεται η Πρόληψη Ακριβείας και, ως βασικός τροποποιήσιμος παράγοντάς της, η σωματική δραστηριότητα. Στόχος είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που θα μας ξαναδώσουν τον χώρο, την ευκαιρία και τον λόγο να κινηθούμε».
ΑΠΕ-ΜΠΕ