Από τον Νίκο Γρηγοριάδη, Καθηγητή Νευρολογίας ΑΠΘ
Τρεις τα ξημερώματα. Το πόδι τινάζεται ξανά και ο ύπνος χάνεται για τρίτη φορά μέσα στη νύχτα. Το πρωί, το ντύσιμο θα πάρει διπλάσιο χρόνο και τα σκαλιά της πολυκατοικίας θα μοιάζουν πιο ψηλά απ’ ό,τι είναι.
Για πολλούς ανθρώπους με σκλήρυνση κατά πλάκας ή βλάβη του νωτιαίου μυελού, τέτοιες νύχτες είναι η καθημερινότητα της σπαστικότητας: μύες που μένουν σφιγμένοι και σπασμοί που έρχονται απρόσμενα.
Η σπαστικότητα αφορά πολύ περισσότερα από την κίνηση. Μπορεί να φέρνει πόνο, να διακόπτει τον ύπνο και να κάνει πιο δύσκολες απλές καθημερινές στιγμές, όπως το ντύσιμο και την προσωπική φροντίδα. Αγγίζει κάθε στιγμή της ημέρας.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Η σπαστικότητα σε ενήλικες με σκλήρυνση κατά πλάκας ή βλάβες του νωτιαίου μυελού είναι μία από τις ενδείξεις για τις οποίες μπορούν να συνταγογραφηθούν τελικά προϊόντα φαρμακευτικής κάνναβης στην Ελλάδα.
Η φαρμακευτική κάνναβη μπορεί να προστεθεί στην αγωγή που ήδη ακολουθεί ο ασθενής, όταν τα συμπτώματα συνεχίζουν να τον δυσκολεύουν. Λειτουργεί συμπληρωματικά και αποτελεί επίσης μια επιλογή όταν οι καθιερωμένες θεραπείες είναι δύσκολα ανεκτές ή ακατάλληλες για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Η απόφαση παίρνεται πάντα με βάση τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου.
Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα
Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, μελέτες με ορισμένα σκευάσματα κανναβινοειδών δείχνουν ότι μπορούν να μειώσουν τη σπαστικότητα, όπως την αισθάνονται οι ίδιοι οι ασθενείς. Στις βλάβες του νωτιαίου μυελού, τα δεδομένα είναι ακόμη πιο περιορισμένα και η έρευνα συνεχίζεται, ώστε να φανεί καλύτερα το μέγεθος του οφέλους.
Κάθε σκεύασμα έχει τη δική του επιστημονική τεκμηρίωση και κάθε άνθρωπος ανταποκρίνεται με τον δικό του τρόπο. Γι’ αυτό η επιλογή της θεραπείας είναι πάντα εξατομικευμένη.
Η συζήτηση που αξίζει να γίνει
«Η πιο χρήσιμη ερώτηση που μπορεί να μου κάνει ένας ασθενής είναι: “τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό που ακόμα με δυσκολεύει;”. Από εκεί ξεκινάμε.»
Σε αυτή τη συζήτηση, ο γιατρός εξετάζει πόσο έντονοι και πόσο συχνοί είναι οι σπασμοί, ποιες θεραπείες έχουν ήδη δοκιμαστεί, το ιατρικό ιστορικό και τα υπόλοιπα φάρμακα του ασθενούς. Αν κριθεί κατάλληλη η θεραπεία, η συνταγή εκδίδεται μέσω της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) και εκτελείται σε φαρμακείο.
Στην ελληνική αγορά, τα τελικά προϊόντα φαρμακευτικής κάνναβης διατίθενται σε δύο μορφές: ως ξηρός ανθός και ως σταγόνες για υπογλώσσια χορήγηση, δηλαδή κάτω από τη γλώσσα. Ο γιατρός επιλέγει τη μορφή και το σκεύασμα που ταιριάζουν στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Με συγκεκριμένους στόχους και με ασφάλεια
Η φαρμακευτική κάνναβη λειτουργεί μαζί με τις υπόλοιπες θεραπείες: τη φαρμακευτική αγωγή, τη φυσικοθεραπεία και την αποκατάσταση. Στόχος της είναι η ανακούφιση του συμπτώματος, ενώ η θεραπεία για την υποκείμενη νόσο συνεχίζεται κανονικά.
Από την αρχή, γιατρός και ασθενής βάζουν μαζί συγκεκριμένους στόχους: καλύτερο ύπνο, πιο εύκολο ντύσιμο, λιγότερη ενόχληση από τους σπασμούς. Σε κάθε επίσκεψη αξιολογούν μαζί την πρόοδο και προσαρμόζουν το πλάνο.
Η τακτική παρακολούθηση είναι απαραίτητη και για την ασφάλεια. Υπνηλία, ζάλη και δυσκολία στη συγκέντρωση ή στην ισορροπία είναι πιθανές ενοχλήσεις που χρειάζεται να παρακολουθούνται. Γι’ αυτό ο γιατρός ελέγχει τις αντενδείξεις και τις πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, δίνει οδηγίες για τη σωστή χρήση και για την οδήγηση, και επανεκτιμά τακτικά αν η θεραπεία εξακολουθεί να ωφελεί.
«Για τον άνθρωπο που ξυπνά στις τρεις τα ξημερώματα από έναν σπασμό, το μήνυμα είναι απλό». «Αξίζει να μιλήσει γι’ αυτό με τον γιατρό του. Υπάρχουν επιλογές, και αυτή η συζήτηση είναι το πρώτο βήμα.»