Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Μεγάλη ανησυχία έχει προκαλέσει η αύξηση των κρουσμάτων ιλαράς στις ΗΠΑ -με μέτρα τύπου καραντίνας στα σχολεία της Νότιας Καρολίνας- καθώς αυτά πλησιάζουν τα 2000 που είναι ο υψηλότερος αριθμός επιβεβαιωμένων διαγνώσεων σε περισσότερες από 2 δεκαετίες.
Σε άρθρο του το PharmacyTimes.com αναφέρεται στο εν λόγω ζήτημα και στο γιατί οι φαρμακοποιοί παίζουν κρίσιμο ρόλο και πως μπορούν να υποστηρίξουν την κοινότητα σε τέτοιες καταστάσεις.
Το θέμα αυτό είναι επίκαιρο με δεδομένο ότι οι φαρμακοποιοί είναι πρωταγωνιστές στο κομμάτι αυτό της πρόληψης, τους εμβολιασμούς και αναζητούν τρόπους για να μπορέσουν να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικοί στο να βοηθήσουν τους πολίτες κατανοήσουν αλλά και να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες που σήμερα δίνει η επιστήμη για την πρόληψη σοβαρών μεταδοτικών λοιμωδών νοσημάτων, όπως η ιλαρά.
Μόλις πριν λίγες μέρες άλλωστε ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Μανώλης Κατσαράκης κατά τη διάρκεια του Πανελλήνιου Συνεδρίου για τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας 2025, με θέμα «Τεκμηριωμένες αποφάσεις για την κατανομή των πόρων στην Υγεία» αναπτύσσοντας το θέμα «Τεκμηριωμένες πολιτικές για τη βελτίωση της συμμετοχής των Ενηλίκων στον εμβολιασμό» κατέθεσε συγκεκριμένες προτάσεις για την προαγωγή του εμβολιασμού .
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το άρθρο από τις 10 Δεκεμβρίου 2025, το αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων – CDC (σ.σ. αντίστοιχο του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας – ΕΟΔΥ) είχαν καταγραφεί συνολικά 1912 κρούσματα ιλαράς στις ΗΠΑ, με υψηλά ποσοστά συγκεντρωμένα σε πολιτείες όπως το Τέξας (n = 805), η Νότια Καρολίνα (n = 129), το Νέο Μεξικό (n = 100), η Αριζόνα (n = 169) και η Γιούτα (n = 115). Τα περισσότερα κρούσματα αφορούν μη εμβολιασμένα άτομα ή άτομα με άγνωστο ιστορικό εμβολιασμού, επηρεάζοντας άτομα ηλικίας μεταξύ 5 και 19 ετών.
Η απότομη αύξηση των κρουσμάτων σε ένα δημόσιο σχολείο της Νότιας Καρολίνας έχει αναζωογονήσει τη συζήτηση γύρω από το ξέσπασμα της ιλαράς. Σύμφωνα με αναφορές, περίπου 250 άτομα εκτέθηκαν, με τα περισσότερα επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς να συγκεντρώνονται στην κομητεία Σπάρτανμπεργκ. Σε απάντηση, το σχολείο επέβαλε καραντίνα και οι μαθητές έχουν μεταβεί σε προσωρινή εξ αποστάσεως μάθηση.
Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το συμβάν, ο κυβερνήτης της Νότιας Καρολίνας Χένρι ΜακΜάστερ τόνισε την προσωπική επιλογή σχετικά με τις υποχρεωτικές εμβολιαστικές διαδικασίες:
«Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που δεν θέλουν να το κάνουν, και αυτό εξαρτάται από αυτούς», δήλωσε ο ΜακΜάστερ. «Οι άνθρωποι πρέπει να καταλάβουν ότι (σ.σ. η ιλαρά) είναι επικίνδυνη όπως πολλές άλλες ασθένειες. Αν υπάρχει κάποιος τρόπος να την αποτρέψουμε, πρέπει να κάνουμε εμβολασμό».
Η επιστροφή της καραντίνας και της εξ αποστάσεως μάθησης ξυπνά μνήμες από την πανδημία COVID-19 και εγείρει ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με το πώς το κοινό, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και τα ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης θα ανταποκριθούν σε συνεχιζόμενες -και ενδεχομένως επιδεινούμενες- εστίες ιλαράς. Η αντιμετώπιση προκλήσεων όπως η εξάπλωση της παραπληροφόρησης, η ενίσχυση της υγειονομικής παιδείας και η υποστήριξη των προσπαθειών εμβολιασμού είναι πιο σημαντική από ποτέ.
Είναι η ιλαρά πραγματικά τόσο επικίνδυνη;
Το άρθρο αναφέρει ότι η ιλαρά είναι από τις πιο μεταδοτικές μολυσματικές ασθένειες που χαρακτηρίζονται από υψηλό πυρετό και το χαρακτηριστικό, κηλιδωτό, κόκκινο εξάνθημα που εξαπλώνεται σε όλο το σώμα. Αν και οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν από την ιλαρά σε περίπου 10 ημέρες, μπορεί να είναι σοβαρή—και ακόμη και θανατηφόρα—για παιδιά κάτω των 5 ετών ή για άτομα που είναι ανοσοκατεσταλμένα.
Εκτός από τις οξείες επιπλοκές, η λοίμωξη από ιλαρά σχετίζεται με μια σπάνια αλλά καταστροφική μακροχρόνια πάθηση γνωστή ως υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE), μια προοδευτική και θανατηφόρα νευροεκφυλιστική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επιδεινούμενη γνωστική και κινητική παρακμή. Τον Σεπτέμβριο του 2025, ένα παιδί στο Λος Άντζελες απεβίωσε από τη σπάνια επιπλοκή.
Η SSPE εμφανίζεται σε περίπου 1 στα 10.000 άτομα που έχουν μολυνθεί από ιλαρά, με τον κίνδυνο να αυξάνεται σε περίπου 1 στα 600 μεταξύ εκείνων που έχουν μολυνθεί κατά τη βρεφική ηλικία. Είναι μια όψιμη επιπλοκή της ιλαράς, που εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 2 και 10 ετών μετά την πλήρη ανάρρωση από την ιλαρά. Δεν υπάρχει θεραπεία για το SSPE και οι ασθενείς επιβιώνουν μόνο για 2 έως 3 χρόνια μετά τη διάγνωση.
Ο κίνδυνος σοβαρών και δυνητικά θανατηφόρων αποτελεσμάτων υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης μέσω του εμβολιασμού – όχι μόνο για την προστασία των ατόμων, αλλά και για την πρόληψη επιπλοκών που σχετίζονται με την ιλαρά και τον περιορισμό της μετάδοσης σε ευάλωτους πληθυσμούς που δεν μπορούν να εμβολιαστούν.
Σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του εμβολίου το άρθρο αναφέρει ότι το εμβόλιο ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR) είναι ασφαλές, καλά μελετημένο και εξαιρετικά αποτελεσματικό στην πρόληψη της λοίμωξης από ιλαρά και των επιπλοκών της. Δύο δόσεις του εμβολίου MMR παρέχουν περίπου 97% προστασία από την ιλαρά και έχουν συμβάλει στη δραματική μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας που σχετίζεται με την ιλαρά παγκοσμίως.
Τα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα που σχετίζονται με το εμβόλιο MMR είναι σπάνια και η εκτεταμένη έρευνα έχει δείξει σταθερά ότι δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ του εμβολίου και του αυτισμού ή άλλων χρόνιων παθήσεων. Επειδή το εμβόλιο MMR είναι ένα ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο, δεν συνιστάται για ορισμένα άτομα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι σοβαρά ανοσοκατεσταλμένα ή έγκυες, γεγονός που καθιστά την κάλυψη εμβολιασμού σε ολόκληρη την κοινότητα ιδιαίτερα κρίσιμη.
Μάλιστα αναφέρεται πως για την περίφημη «ανοσία της αγέλης» – ή την ανοσία της κοινότητας – γενικά αναζητείται ποσοστό εμβολιασμού περίπου 95% », το οποίο ωστόσο είναι δύσκολο να επιτευχθεί καθώς δεν μπορούν να εμβολιαστούν όλοι, αφού το εμβόλιο MMR είναι ένα ζωντανό εμβόλιο και δεν είναι κατάλληλο για ορισμένα άτομα. Είναι ωστόσο πολύ σημαντικό να επιτευχθεί όσο το δυνατόν υψηλότερο ποσοστό εμβολιασμού και σε αυτό παίζουν κρίσιμο ρόλο οι φαρμακοποιοί.
Ο κρίσιμος ρόλος των φαρμακοποιών
Πώς μπορούν οι φαρμακοποιοί να υποστηρίξουν τις κοινότητές τους κατά τη διάρκεια επιδημιών;
Βασικοί τρόποι για να πετύχουν αυτήν την υποστήριξη περιλαμβάνουν:
- εκπαίδευση των ασθενών σχετικά με τη μετάδοση της ιλαράς, τα συμπτώματα, τις επιπλοκές και τη σημασία του εμβολιασμού·
- αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και παροχή συμβουλών βασισμένων σε στοιχεία σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων·
- προώθηση της πρόσβασης στον εμβολιασμό και εντοπισμός ασθενών που ενδέχεται να έχουν καθυστερήσει να εμβολιαστούν·
- ενημέρωση σχετικά με τοπικές και εθνικές επιδημίες ιλαράς για την υποστήριξη της έγκαιρης καθοδήγησης και παραπομπών· και
- ενίσχυση των μέτρων πρόληψης των λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένων των συστάσεων απομόνωσης και του πότε πρέπει να αναζητηθεί ιατρική περίθαλψη.
Ως αξιόπιστοι και προσβάσιμοι επαγγελματίες υγείας, οι φαρμακοποιοί βρίσκονται σε μοναδική θέση για να βοηθήσουν στην ενίσχυση της ετοιμότητας της κοινότητας και στον μετριασμό των επιπτώσεων των επιδημιών ασθενειών που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό.