Οι Φαρμακοποιοί στηρίζουν απόλυτα την εκστρατεία για την ασφάλεια των φαρμάκων ΜedSafetyWeek
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Με αφορμή την παγκόσμια εκστρατεία MedSafetyWeek 2026 (2-8 Νοεμβρίου), στην οποία συμμετέχει και ο Ελληνικός Οργανισμός Φαρμάκων, ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (ΠΦΣ), συνεπής στη στάση που πάντα τηρούσε ως θεσμικό όργανο και στην οποία τα τελευταία χρόνια έχει κάνει προσπάθειες να δώσει μεγαλύτερη δυναμική, στηρίζει ενεργά την πρωτοβουλία τονίζοντας ότι η ενεργός συμμετοχή των φαρμακοποιών στη φαρμακοεπαγρύπνηση είναι καθοριστική για την προστασία και την ασφάλεια των ασθενών.
Ο ΠΦΣ υπενθυμίζει ότι η αναγνώριση, η καταγραφή και η αναφορά των πιθανολογούμενων παρενεργειών φαρμάκων και εμβολίων δεν είναι προαιρετική, αλλά αποτελεί θεσμικό καθήκον των επιστημόνων υγείας ενώ σημειώνει και το γεγονός ότι μέσω της Κίτρινης Κάρτας του ΕΟΦ, συγκεντρώνονται πολύτιμα δεδομένα που βοηθούν στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών κινδύνων και στη σωστή χρήση των σκευασμάτων.
Παρότρυνει λοιπόν τους φαρμακοποιούς σημειώνοντας ότι λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος, να ενθαρρύνουν και να καθοδηγούν τους ίδιους τους ασθενείς να μην αποσιωπούν αλλά να αναφέρουν οτιδήποτε ασυνήθιστο παρατηρούν κατά τη θεραπεία τους.
Στην ουσία, ο ΠΦΣ αναδεικνύει το φαρμακείο της γειτονιάς ως το πρώτο και πιο προσβάσιμο σημείο ενημέρωσης για την ασφαλή χρήση των φαρμάκων.
Mανόλης Κατσαράκης: Οφείλουμε ως φαρμακοποιοί να ακούμε προσεκτικά τους ασθενείς
Ο Γενικός Γραμματέας του ΠΦΣ και Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χανίων κ. Μανόλης Κατσαράκης μιλώντας στο DailyPharmaNews τόνισε ότι «Ακόμη και η πιο απλή περιγραφή ή ένα σύμπτωμα που φαίνεται ασήμαντο μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο και πρέπει να καταγράφεται και να αναφέρεται μέσω της Κίτρινης κάρτας, ακόμη και όταν υπάρχει υποψία ανεπιθύμητης ενέργειας, ακόμη και αν αυτή μας μεταφέρεται με απλοϊκό τρόπο.
Η συστηματική υποβολή αυτών των αναφορών επιτρέπει στον ΕΟΦ να συγκεντρώνει, να αξιολογεί τα δεδομένα, να εντοπίζει πιθανούς νέους κινδύνους και να λαμβάνει μέτρα για την ασφαλέστερη χρήση των φαρμάκων».
Υπενθύμισε τέλος με αφορμή και την Εβδομάδα Ασφάλειας Φαρμάκων, σε μία παραίνεση προς τους συναδέλφους του φαρμακοποιούς ότι «οφείλουμε να ακούμε προσεκτικά τους ασθενείς. Η σχέση αυτή εμπιστοσύνης φαρμακοποιού και ασθενή, μας δίνει τη δυνατότητα αλλά και την ευθύνη ώστε να συμβάλλουμε ενεργά στη φαρμακοεπαγρύπνηση».
Έρευνες από φαρμακοποιούς
Πριν δυόμιση χρόνια, τον Μάϊο του 2024 στο 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εφαρμοσμένης Φαρμακευτικής που πραγματοποίησε ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα μίας συγχρονικής μελέτης που είχε ολοκληρωθεί το 2022, με τίτλο «Γνώση και στάση των φαρμακοποιών στην Ελλάδα σχετικά με τη Φαρμακοεπαγρύπνηση και την Κίτρινη Κάρτα».
Στο πλαίσιο της μελέτης την οποία παρουσίασαν η κ. Ελισάβετ Δερβενιωτάκη, μέλος του Δ.Σ. του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, τότε Αντιπρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Κοζάνης και ο κ. Γεώργιος Παπαζήσης, καθηγητής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ. και τότε μέλος του Δ.Σ. του ΕΟΦ, 281 φαρμακοποιοί ανά την Ελλάδα (~2,5% του συνόλου των φαρμακοποιών) συμπλήρωσαν εθελοντικά και ανώνυμα ένα σχετικό ερωτηματολόγιο.
Μελετήθηκε ο βαθμός ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης τους σχετικά με τη φαρμακοεπαγρύπνηση και οι παράγοντες που επηρεάζουν τη στάση τους στην αναφορά των ανεπιθύμητων ενεργειών μέσω της Κίτρινης Κάρτας.
Από τα συμπεράσματα της μελέτης φάνηκε ότι οι κοινοτικοί φαρμακοποιοί στην Ελλάδα έχουν τις βασικές γνώσεις για τη φαρμακοεπαγρύπνηση και τον θεσμό της Κίτρινης Κάρτας, αλλά δεν λαμβάνουν τακτική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση από την πολιτεία ώστε να συμπληρώνουν συχνά την Κίτρινη Κάρτα. Έχουν όμως ιδιαίτερα θετική στάση απέναντι στην αναφορά των ανεπιθύμητων ενεργειών. Επομένως, για να αυξηθούν τα χαμηλά ποσοστά των συμπληρωμένων Κίτρινων Καρτών στην Ελλάδα, πρέπει να λάβει χώρα πιο εντατική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των φαρμακοποιών και ενδεχομένως όλων των επαγγελματιών υγείας.
Το 2024 ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε άλλη σχετική έρευνα από τον κ. Λευτέρη Τεπερικίδη (PharmD, κλινικό φαρμακοποιό και επιστημονικό συνεργάτη της Μονάδας Κλινικών Ερευνών του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ.
Η πανελλαδική αυτή έρευνα έφερε στο φως σημαντικά δεδομένα για τη συμπεριφορά των Ελλήνων φαρμακοποιών απέναντι στο θέμα της φαρμακοεπαγρύπνησης.
Συγκεκριμένα έδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων –περίπου το 85%) αναγνώρισε τη φαρμακοεπαγρύπνηση ως αναπόσπαστο καθήκον της φαρμακευτικής φροντίδας. Οι φαρμακοποιοί εμφάνισαν υψηλότερο επίπεδο κατανόησης του σκοπού του συστήματος (π.χ. ανίχνευση άγνωστων παρενεργειών) σε σύγκριση με άλλους κλάδους υγείας.
Υπάρχει ωστόσο ένα χάσμα σε ό,τι αφορά την υποβολή την λεγόμενης Κίτρινης Κάρτας. Αν και οι περισσότεροι φαρμακοποιοί εντοπίζουν καθημερινά ύποπτες ανεπιθύμητες ενέργειες ή προβληματικά σκευάσματα, μόλις ένα μικρό ποσοστό (κοντά στο 16%) χρησιμοποιεί συστηματικά το επίσημο κανάλι αναφοράς. Ως κύρια εμπόδια γι’ αυτό αναδείχθηκαν η έλλειψη χρόνου λόγω του μεγάλου φόρτου εργασίας στα φαρμακεία, η πολυπλοκότητα του συστήματος και η ανάγκη για ψηφιακή απλοποίηση και η έλλειψη ανατροφοδότησης (feedback), καθώς οι φαρμακοποιοί δήλωσαν ότι θα ήθελαν να γνωρίζουν την εξέλιξη των αναφορών που υποβάλλουν.
Αξιοποίηση από τον ΠΦΣ
Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος και οι τοπικοί σύλλογοι (όπως ο Φ.Σ. Θεσσαλονίκης) χρησιμοποίησαν τα αποτελέσματα αυτά ως «οδικό χάρτη» για να αλλάξουν τη στρατηγική τους με:
- Στόχευση στη Δια Βίου Μάθηση: Διαπιστώνοντας ότι η θεωρητική γνώση υπάρχει αλλά λείπει η πρακτική εξοικείωση, ο ΠΦΣ (μέσω του ΙΔΕΕΑΦ) αναδιαμόρφωσε τα σεμινάριά του. Πλέον, η εκπαίδευση περιλαμβάνει πρακτικά workshops («βήμα-βήμα») για τη γρήγορη ψηφιακή συμπλήρωση της Κίτρινης Κάρτας.
- Συμμαχία με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI): Λαμβάνοντας υπόψη το παράπονο των φαρμακοποιών για τον χρόνο που απαιτείται, ο κ. Τεπερικίδης και άλλοι ειδικοί παρουσιάζουν πλέον σε συνέδρια του κλάδου πώς τα εργαλεία Μηχανικής Μάθησης και Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να αυτοματοποιήσουν και να διευκολύνουν την ανίχνευση και καταγραφή των παρενεργειών.
- Ενίσχυση της Κλινικής Ταυτότητας: Τα αποτελέσματα αξιοποιούνται θεσμικά για να πιέσουν την Πολιτεία προς την αναγνώριση των φαρμακοποιών ως επίσημων συμβούλων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, αποδεικνύοντας ότι το δίκτυο των φαρμακείων είναι η «πρώτη γραμμή άμυνας» για την ασφάλεια των ασθενών.
Είναι ξεκάθαρο, όπως ήδη τονίστηκε και συνεχώς υπενθυμίζεται, ότι ο φαρμακοποιός ως ένας από τους πιο προσβάσιμους στο κοινό επαγγελματίες υγείας παγκοσμίως μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στην αυθόρμητη αναφορά των ανεπιθύμητων ενεργειών.