Νέα αμερικανική ανάλυση δείχνει ότι τα περιστατικά αυξάνονται ξανά μετά από δύο δεκαετίες υποχώρησης. Παράλληλα, μια δεύτερη μελέτη φωτίζει γιατί ο όγκος μπορεί να είναι πιο επιθετικός σε νεότερους ασθενείς.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Επί δεκαετίες η εικόνα του καρκίνου του παχέος εντέρου έδειχνε καθησυχαστική: οι διαγνώσεις μειώνονταν, χάρη στον προληπτικό έλεγχο και στην αφαίρεση των πολυπόδων πριν εξελιχθούν σε όγκους. Αυτή η πορεία φαίνεται τώρα να αλλάζει. Οι ιατρικές εταιρείες προειδοποιούσαν ήδη για την άνοδο του νοσήματος στους νεότερους ενήλικες*. Μια νέα ανάλυση δείχνει ότι η αύξηση δεν περιορίζεται σε αυτούς, αλλά καλύπτει σχεδόν όλες τις ηλικιακές ομάδες. Οι ερευνητές δεν μπορούν ακόμη να πουν ποιος παράγοντας ευθύνεται.
Τι έδειξε η νέα ανάλυση
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 27 Οκτωβρίου στο περιοδικό NEJM Evidence**. Η ομάδα της Caitlin Murphy, καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, αξιοποίησε τα πιο πρόσφατα δεδομένα του αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου, με περίοδο παρακολούθησης 20 ετών. Η συνολική επίπτωση, προσαρμοσμένη στην ηλικία, έπεσε από 55,2 ανά 100.000 κατοίκους το 2000 σε 36,7 το 2022 και ανέβηκε στα 38,3 το 2023. Η Murphy τονίζει ότι είναι η πρώτη φορά εδώ και πάνω από 20 χρόνια που η συνολική επίπτωση αυξάνεται. Η άνοδος καταγράφηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες έως τα 65–69 έτη.
Η ανάλυση δεν αφορά, δηλαδή, μόνο όσους είναι κάτω των 50, και η ερευνήτρια εκτιμά ότι ό,τι προκαλεί τον καρκίνο στους νεότερους μπορεί πλέον να ευθύνεται και για την αύξηση στους μεγαλύτερους. Οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι, αν η τάση συνεχιστεί, ο γηράσκων πληθυσμός θα φέρει μεγαλύτερο βάρος στο σύστημα υγείας, με περισσότερες θεραπείες και περισσότερη φροντίδα για όσους επιβιώνουν.
Η ξεχωριστή περίπτωση των 45–49 ετών
Η πιο απότομη άνοδος εμφανίστηκε στις ηλικίες 45–49, με αύξηση 12,76% ετησίως την περίοδο 2019–2023. Οι ερευνητές την αποδίδουν πιθανότατα στο ότι περισσότεροι άνθρωποι κάνουν πλέον προληπτικό έλεγχο, από τότε που οι αμερικανικές οδηγίες μείωσαν την ηλικία έναρξης από τα 50 στα 45. Η αλλαγή έγινε το 2021, επειδή η επίπτωση αυξανόταν στους νεότερους ενήλικες. Όπως εξηγεί η Murphy, αυτό δείχνει ότι ο έλεγχος κάνει τη δουλειά του και εντοπίζει τον καρκίνο νωρίτερα, όταν η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική.
Ο έλεγχος όμως δεν εξηγεί την άνοδο συνολικά ούτε στις άλλες ηλικίες. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό να υπάρχουν άγνωστοι παράγοντες κινδύνου, μεταξύ αυτών και περιβαλλοντικοί, που αντισταθμίζουν τα οφέλη του ελέγχου.
Ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ
Τα δεδομένα προέρχονται από τις ΗΠΑ, αλλά η εικόνα είναι διεθνής. Ανασκόπηση που επικαλείται διεθνή μελέτη αναφέρει ότι η επίπτωση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 αυξάνεται σε περισσότερες από 50 χώρες, από την Ιαπωνία και τη Δανία μέχρι την Ουγκάντα, παρά τις πολύ διαφορετικές υγειονομικές πολιτικές και οδηγίες ελέγχου. Επειδή η άνοδος παρατηρείται παντού, οι ειδικοί στρέφουν την προσοχή σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Μία από τις υποθέσεις που συζητούνται αφορά την παχυσαρκία, αφού η σχέση της με τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου έχει τεκμηριωθεί. Για τα αίτια της αύξησης στις μεγαλύτερες ηλικίες, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Εταιρείας Καρκίνου, η επίπτωση στις ηλικίες 20–49 αυξήθηκε κατά 3% ετησίως την περίοδο 2013–2022. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου ανέβηκε από την πέμπτη θέση στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην πρώτη θέση των θανάτων από καρκίνο στους κάτω των 50 το 2023.
Γιατί συχνά είναι πιο επιθετικός στους νεότερους
Μια δεύτερη ερευνητική ομάδα προσπάθησε να εξηγήσει τι διαφοροποιεί τους όγκους των νεότερων ασθενών. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 29 Οκτωβρίου στο Nature Medicine*** και είναι από τις μεγαλύτερες του είδους της. Οι ερευνητές, με επικεφαλής την Ana Anderson της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, ανέλυσαν 189 όγκους από ασθενείς ηλικίας 29 έως 90 ετών και άνω, με 54 διαγνώσεις πριν από τα 50 και 135 στα 50 ή αργότερα. Με την τεχνική RNA-seq μονού πυρήνα εξέτασαν τη γονιδιακή δραστηριότητα σε πάνω από 850.000 κύτταρα.
Τα ευρήματα έχουν τρεις βασικούς άξονες. Πρώτον, στον πιο συχνό υπότυπο του καρκίνου του παχέος εντέρου οι όγκοι των νεότερων είχαν πολύ περισσότερα κύτταρα του συνδετικού και υποστηρικτικού ιστού σε σχέση με τα καρκινικά κύτταρα. Αυτό έχει συνδεθεί με αντοχή στη χημειοθεραπεία σε αρκετούς συμπαγείς όγκους. Σύμφωνα με την Anderson, αυτά τα κύτταρα μπορούν να παράγουν παράγοντες που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό και να σχηματίζουν φραγμό που εμποδίζει την είσοδο φαρμάκων στον όγκο.
Δεύτερον, στους νεότερους ασθενείς ήταν υψηλότερη η δραστηριότητα των μακρών μη κωδικοποιητικών RNA, μορίων που ρυθμίζουν γονίδια χωρίς να παράγουν πρωτεΐνες. Πολλά ανήκουν στα «σκοτεινά» RNA, με λειτουργίες που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες. Τρίτον, η γονιδιακή δραστηριότητα έδειξε ισχυρότερη επικοινωνία ανάμεσα στα κύτταρα, που μπορεί να βοηθά τα καρκινικά κύτταρα να μετακινούνται και να διεισδύουν στους γειτονικούς ιστούς.
Η Anderson υπογραμμίζει ότι βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της κατανόησης αυτών των διαφορών. Η εργασία της ομάδας προσφέρει όμως μια νέα κατεύθυνση για την έρευνα σε ένα επείγον πρόβλημα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς
Η μελέτη δεν αλλάζει από μόνη της τις ελληνικές οδηγίες, και οι αριθμοί αφορούν τον αμερικανικό πληθυσμό. Μπορεί όμως να βοηθήσει να δούμε πιο ρεαλιστικά το θέμα. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν είναι πια «ασθένεια των ηλικιωμένων», και η προσοχή στα συμπτώματα έχει σημασία σε κάθε ηλικία. Αίμα στα κόπρανα, επίμονη αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, κοιλιακός πόνος που δεν υποχωρεί, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αναιμία χρειάζονται ιατρική εκτίμηση και όχι αναμονή. Έρευνα υποστηρίζει ότι η καθυστερημένη διάγνωση σχετίζεται με την αύξηση της επίπτωσης και της θνησιμότητας στις νεότερες ηλικίες.
Για τον προληπτικό έλεγχο, μιλάμε με τον γιατρό μας για το πότε είναι κατάλληλος για εμάς, ιδιαίτερα αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό. Εκεί που υπάρχουν προγράμματα ελέγχου, η συμμετοχή έχει αποδεδειγμένο όφελος.
Περισσότερα στοιχεία είναι διαθέσιμα στους παρακάτω συνδέσμους:
*https://www.reuters.com/