Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αυξάνουν τον κίνδυνο θνησιμότητας σε επιζώντες καρκίνου

Η διατροφική θωράκιση του οργανισμού μετά από μια διάγνωση καρκίνου δεν αφορά πλέον μόνο την ευεξία και την ποιότητα της καθημερινότητας. Σύμφωνα με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα, οι διατροφικές επιλογές των ασθενών που έχουν ολοκληρώσει τη θεραπεία τους ενδέχεται να αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για τη συνολική τους επιβίωση. Μια νέα έρευνα ρίχνει φως σε έναν «αόρατο» κίνδυνο: τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPF).

Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη

Τι αποκαλύπτει η μελέτη: Ο κίνδυνος που κρύβεται στη βιομηχανική επεξεργασία

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο διακεκριμένο επιστημονικό περιοδικό Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, βασίστηκε σε ανάλυση δεδομένων από 802 άνδρες και γυναίκες με ιστορικό καρκίνου, οι οποίοι συμμετείχαν στην ευρεία ιταλική επιδημιολογική μελέτη Moli-sani.

Τα αποτελέσματα, τα οποία συνόψισαν οι διακεκριμένοι επιστήμονες του ΕΚΠΑ, η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος, είναι αποκαλυπτικά:

·         Αύξηση θνησιμότητας: Οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων παρουσίασαν 50% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία.

·         Καρκινική θνησιμότητα: Παρατηρήθηκε σημαντικά αυξημένος κίνδυνος θανάτου ειδικά από καρκίνο στην ομάδα υψηλής κατανάλωσης αυτών των τροφίμων.

Ποια είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα;

Ως υπερεπεξεργασμένα ορίζονται τα προϊόντα που έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν ουσίες που, συνήθως, δεν βρίσκουμε σε μια οικιακή κουζίνα. Αυτά περιλαμβάνουν:

·         Πρόσθετα: Συντηρητικά, γαλακτωματοποιητές, ενισχυτικά γεύσης και τεχνητές χρωστικές.

·         Συνήθεις ύποπτοι: Έτοιμα προμαγειρεμένα γεύματα, αλλαντικά, συσκευασμένα αλμυρά σνακ, αναψυκτικά με ζάχαρη και γλυκά βιομηχανικής παραγωγής.

Γιατί η Μεσογειακή Διατροφή από μόνη της δεν αρκεί;

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι ότι ο κίνδυνος παρέμενε υψηλός ακόμη και για εκείνους που κατά τα άλλα ακολουθούσαν ένα υγιεινό πρότυπο, όπως η Μεσογειακή Διατροφή.

Αυτό υποδηλώνει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στις «κενές» θερμίδες ή τη χαμηλή θρεπτική αξία (έλλειψη βιταμινών, ινών κ.λπ.), αλλά στην ίδια τη φύση της επεξεργασίας. Οι χημικές ουσίες και οι διαδικασίες παραγωγής φαίνεται πως επηρεάζουν το σώμα με τρόπους που η επιστήμη τώρα αρχίζει να αποκωδικοποιεί πλήρως.

Η «γέφυρα» της φλεγμονής

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η σύνδεση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με τον πρόωρο θάνατο φαίνεται να εξηγείται μέσω δύο βασικών μηχανισμών:

1.      Χρόνια φλεγμονή: Οι ουσίες των επεξεργασμένων τροφίμων πυροδοτούν φλεγμονώδεις διεργασίες στον οργανισμό.

2.      Μεταβολική διαταραχή: Επηρεάζουν αρνητικά το μικροβίωμα του εντέρου και αυξάνουν την καρδιακή συχνότητα ηρεμίας, επιβαρύνοντας το καρδιαγγειακό σύστημα.

Πρακτικές συμβουλές: Πώς να προστατεύσετε την υγεία σας

Το βασικό μήνυμα των ειδικών δεν είναι ο αποκλεισμός ενός μεμονωμένου τροφίμου, αλλά η αλλαγή του συνολικού διατροφικού μοτίβου.

Ο κανόνας της ετικέτας: Πριν βάλετε ένα προϊόν στο καλάθι σας, ελέγξτε τα συστατικά. Αν η ετικέτα περιέχει περισσότερα από πέντε συστατικά ή περιλαμβάνει ονόματα ουσιών που σας είναι άγνωστα (πρόσθετα), είναι σχεδόν βέβαιο ότι το τρόφιμο είναι υπερεπεξεργασμένο.

Στρατηγικές βελτίωσης:

·         Προτίμηση σε φρέσκα προϊόντα: Επιλέξτε φρούτα, λαχανικά και όσπρια στην αρχική τους μορφή.

·         Σπιτικό μαγείρεμα: Ελέγξτε πλήρως τα υλικά που χρησιμοποιείτε στα γεύματά σας.

·         Ελάχιστη επεξεργασία: Προτιμήστε τρόφιμα που έχουν υποστεί τη λιγότερη δυνατή παρέμβαση (π.χ. απλό γιαούρτι αντί για επιδόρπια γιαουρτιού με γεύσεις).

Παρόλο που η συγκεκριμένη μελέτη είναι παρατηρητική —δηλαδή δεν αποδεικνύει άμεση σχέση αιτίου-αποτελέσματος— προσθέτει ένα ισχυρό λιθαράκι στην αυξανόμενη ανησυχία της ιατρικής κοινότητας για τα βιομηχανικά τρόφιμα. Για τους επιζώντες καρκίνου, η ποιότητα της τροφής είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητα.

Μπορούμε να ξεφύγουμε από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα που μας κατακλύζουν;

Είναι πολύ πιο εύκολο από όσο φαίνεται να «εκπαιδεύσουμε» τον ουρανίσκο μας σε λιγότερο επεξεργασμένες γεύσεις. Η κεντρική ιδέα –σύμφωνα με τις συμβουλές των διατροφολόγων– είναι να αντικαταστήσουμε τα προϊόντα που έχουν μακρά λίστα χημικών συστατικών με φυσικές, ολόκληρες τροφές, που προσφέρουν ενέργεια, χωρίς να επιβαρύνουν τον οργανισμό με φλεγμονές.

Ακολουθούν μερικές έξυπνες και γρήγορες εναλλακτικές:

1. Αντί για συσκευασμένα αλμυρά σνακ (πατατάκια, γαριδάκια)

·         Ψητά ρεβίθια: Στραγγίξτε μια κονσέρβα ρεβίθια (ή βρασμένα), προσθέστε λίγο ελαιόλαδο, πάπρικα και ρίγανη, και ψήστε τα στον φούρνο μέχρι να γίνουν τραγανά. Είναι πλούσια σε πρωτεΐνη και φυτικές ίνες.

·         Σπιτικό ποπ κορν: Φτιάξτε το στην κατσαρόλα με ελάχιστο ελαιόλαδο και αποφύγετε τα έτοιμα σακουλάκια για μικροκύματα που είναι γεμάτα τεχνητά αρώματα και τρανς λιπαρά.

2. Αντί για επιδόρπια γιαουρτιού (με φρούτα ή γεύσεις)

·         Στραγγιστό Γιαούρτι με Φρέσκα Φρούτα: Τα έτοιμα γιαούρτια με γεύσεις περιέχουν συχνά όσο ζάχαρη και ένα γλυκό. Προτιμήστε απλό γιαούρτι και προσθέστε μόνοι σας φρέσκα μούρα, κομμάτια μήλου ή μια κουταλιά μέλι και μερικά καρύδια.

3. Αντί για αλλαντικά (γαλοπούλα, ζαμπόν, λουκάνικα)

·         Ψητό στήθος κοτόπουλο ή γαλοπούλα: Ψήστε ένα επιπλέον στήθος κοτόπουλο στο κυριακάτικο τραπέζι, κόψτε το σε λεπτές φέτες και διατηρήστε το στο ψυγείο για τα σάντουιτς της εβδομάδας.

·         Αβοκάντο ή χούμους: Χρησιμοποιήστε τα ως βάση στο ψωμί σας αντί για επεξεργασμένα κρέατα. Προσφέρουν εξαιρετικά λιπαρά και πλούσια γεύση.

4. Αντί για αναψυκτικά και έτοιμους χυμούς

·         Ανθρακούχο νερό με φυσικά αρώματα: Προσθέστε σε ένα ποτήρι ανθρακούχο νερό φέτες λεμονιού, αγγουριού ή φρέσκια μέντα.

·         Κρύο τσάι βοτάνων: Φτιάξτε το δικό σας τσάι (π.χ. του βουνού ή πράσινο) και παγώστε το, αποφεύγοντας τα έτοιμα τσάγια του εμπορίου που είναι ουσιαστικά «σιρόπια» ζάχαρης.

5. Αντί για μπάρες δημητριακών του εμπορίου

·         Ξηροί καρποί και αποξηραμένα φρούτα: Ένα pick-and-mix από ωμά αμύγδαλα, φουντούκια και μερικούς χουρμάδες ή βερίκοκα (χωρίς προσθήκη θείου/ζάχαρης) είναι το τέλειο «καύσιμο» για την ημέρα.

Ξεκινήστε αντικαθιστώντας ένα μόνο επεξεργασμένο σνακ την ημέρα. Μέσα σε δύο εβδομάδες, η επιθυμία σας για έντονα αλμυρές ή τεχνητά γλυκές γεύσεις θα μειωθεί αισθητά.