Στο επίκεντρο των παγκόσμιων συζητήσεων βρίσκεται σήμερα η απόφαση της κυβέρνησης στην Αυστραλία, να προωθήσει νομοσχέδιο που θα απαγορεύει την πρόσβαση των παιδιών κάτω των 16 ετών και στην πλατφόρμα του YouTube, ένα από τα πιο δημοφιλή μέσα διαμοιρασμού βίντεο στον κόσμο.
Η υπουργός Επικοινωνίας της Αυστραλίας, Ανίκα Γουέλς, τόνισε ότι το μέτρο στοχεύει στην προστασία των παιδιών από τους «αρπακτικούς αλγόριθμους» και το περιεχόμενο που μπορεί να βλάψει την ψυχική και σωματική τους υγεία. Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ μέσα σε 12 μήνες από την ψήφισή του, εφόσον εγκριθεί από το κοινοβούλιο. Αυτή η απόφαση έρχεται ως συνέχεια της πρόσφατης νομοθεσίας που υιοθετήθηκε την περασμένη χρονιά και αφορά γενικότερα την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media.
Ωστόσο, η αυστραλιανή απόφαση για το YouTube έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις. Αν και η κυβέρνηση επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα μέτρο προστασίας, πολλοί ειδικοί σημειώνουν ότι η τεχνική επιβεβαίωση της ηλικίας και η τήρησή της είναι εξαιρετικά δύσκολες και συχνά ανεφάρμοστες. Η Meta, ιδιοκτήτρια εταιρεία των Facebook και Instagram, έχει δηλώσει ότι θα εφαρμόσει τους όρους ηλικίας που θα επιβάλει η αυστραλιανή κυβέρνηση, αλλά οι επικριτές της κυβέρνησης και του μέτρου, θεωρούν ότι η τεχνολογία δεν είναι ακόμη αρκετά εξελιγμένη για να επιβάλει αποτελεσματικούς περιορισμούς.
Πως αντιδρά η κοινωνία στην απαγόρευση
Πολλοί γονείς και ειδικοί θεωρούν ότι η απαγόρευση θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της έκθεσης των νέων σε επιβλαβές ή εθιστικό περιεχόμενο, ενώ κάποιοι άλλοι προβλέπουν ότι τα παιδιά θα βρουν εναλλακτικούς τρόπους πρόσβασης και θα συνεχίσουν να περιπλανιούνται στον ψηφιακό κόσμο. Από τη μία πλευρά υπάρχουν φωνές υπεράσπισης της προστασίας, από την άλλη ανησυχίες για την απώλεια ελευθεριών και την ανάγκη για εκπαίδευση σε ασφαλή πλοήγηση στον ψηφιακό χώρο.
Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση, η αυστραλιανή απόφαση αποτελεί μια σημαντική κίνηση στον παγκόσμιο διάλογο για την προστασία των ανηλίκων από τις παγίδες των social media. Είναι μια προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι τα παιδιά θα μπορούν να απολαμβάνουν την ψηφιακή εποχή με ασφάλεια και υπευθυνότητα, ενώ η κοινωνία καλείται να βρει τις σωστές ισορροπίες ανάμεσα στην ελευθερία και την προστασία.
Τι ισχύει στην Ελλάδα για τη χρήση των social media από ανηλίκους
Η Αυστραλία δεν είναι η πρώτη χώρα που ξεκίνησε να εφαρμόζει όρους για τη χρήση των social media από ανήλικους. Αντίστοιχη νομοθεσία έχουν εφαρμόσει η πολιτεία της Φλόριντα στις ΗΠΑ που απαγορεύσει στα παιδιά κάτω των 14 ετών να ανοίγουν λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως Facebook και TikTok, ενώ η Ισπανία εξέδωσε τον Ιούνιο νέο νόμο που απαγορεύει την πρόσβαση σε social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Αυτές οι αποφάσεις αντικατοπτρίζουν μια παγκόσμια τάση περιορισμού της χρήσης των social media από τους πολύ νέους, υπό το πρίσμα της προστασίας τους από αρνητικό περιεχόμενο, εθισμούς και κινδύνους για την ψυχική υγεία.
Στην Ελλάδα, πριν από λίγους μήνες, το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που προωθεί την προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο. Ο νόμος αυτός προβλέπει ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι υποχρεωμένες να εφαρμόζουν αυστηρά μέτρα ταυτοποίησης ηλικίας, ώστε να αποτρέπουν την πρόσβαση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Επιπλέον, ο νόμος δίνει το δικαίωμα στους γονείς και κηδεμόνες να θέτουν όρια στη χρήση των μέσων και να λαμβάνουν μέτρα προστασίας, όπως η ενεργοποίηση ειδικών φίλτρων για την ασφαλή πλοήγηση των παιδιών.
Ωστόσο, η εφαρμογή των μέτρων αυτών στην πράξη αποτελεί ακόμα πρόκληση, δεδομένου ότι η τεχνολογία ταυτοποίησης της ηλικίας δεν είναι πάντα απολύτως αξιόπιστη και υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ιδιωτικότητα και την προστασία των δεδομένων των παιδιών. Ορισμένες οργανώσεις και ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποτελεσματική εφαρμογή και η παρακολούθηση πρέπει να συνδυάζονται με εκπαιδευτικά προγράμματα για την υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Πώς προβλέπεται να εφαρμοστεί ο νόμος;
Οι αρμόδιες αρχές στην Ελλάδα σχεδιάζουν να συνεργαστούν με τις πλατφόρμες ώστε να διασφαλίζουν ότι τα παιδιά κάτω των 16 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση σε περιεχόμενο που θεωρείται ακατάλληλο ή επικίνδυνο. Αυτό περιλαμβάνει την τεχνική ταυτοποίηση ηλικίας κατά την εγγραφή, την εποπτεία από τους γονείς και την ενεργοποίηση ειδικών φίλτρων. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί παραβίαση, οι πλατφόρμες θα υπόκεινται σε κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένων χρηματικών προστίμων και περιορισμών πρόσβασης. Η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου αλλά και κυρώσεων καθώς και η δημιουργία διαύλων επικοινωνίας και συνεργασίας με τις μεγάλες πλατφόρμες (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube κ.ά.) για την εφαρμογή μέτρων, περιορισμών και αποτελεσματικών τεχνολογιών ελέγχου της ηλικίας είναι μέσα στα πλαίσια που σχεδιάζει να θέσει η κυβέρνηση για τον καλύτερο έλεγχο της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανήλικους.
Ωστόσο, σημαντικό και απαραίτητο στοιχείο για την αποτελεσματικότητα του μέτρου αποτελεί η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολεία για την υπεύθυνη χρήση των social media και τους κινδύνους που κρύβει, η προώθηση εργαλείων που θα επιτρέπουν στους γονείς τον έλεγχο της πρόσβασης των παιδιών σε απαγορευμένο περιεχόμενο αλλά και η δημιουργία αρμόδιων αρχών που θα παρακολουθούν και θα ανανεώνουν την πολιτική σύμφωνα με τις τεχνολογικές εξελίξεις και ανάγκες.
Το προφανές είναι ότι οι χώρες αναγνωρίζουν τον κίνδυνο που ελλοχεύει για τους νέους από την αλόγιστη χρήση των social media και την ανάγκη δημιουργίας ενός πλαισίου για την προστασία τους.