Η νεανική παραβατικότητα στην Ελλάδα έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια αφηρημένη κοινωνιολογική έννοια ή μια σειρά από μεμονωμένα «ατυχή» περιστατικά. Τα δεδομένα του 2025 δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό ή παρερμηνείες.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
«Μέσα από τις εκθέσεις της Ελληνικής Αστυνομίας, τις δικογραφίες που καταφθάνουν στις Εισαγγελίες Ανηλίκων και την καθημερινή κλινική εμπειρία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, αναδύεται μια νέα, ανησυχητική πραγματικότητα», τονίζει ο Ψυχολόγος, Στέφανος Αλεβίζος, Επιστημονικός Σύμβουλος της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ.
Όπως επισημαίνει: «Δεν παρατηρούμε μόνο μια ποσοτική αύξηση των περιστατικών, αλλά κυρίως μια ποιοτική μετατόπιση. Η βία γίνεται σκληρότερη, οι ηλικίες των εμπλεκομένων μικρότερες, ενώ η συμμετοχή των κοριτσιών αυξάνεται στατιστικά. Στη ρίζα αυτών των πράξεων εντοπίζονται κοινοί παρονομαστές: η οικογενειακή αστάθεια, η απορρύθμιση του σχολικού πλαισίου και ένα ψηφιακό περιβάλλον που λειτουργεί χωρίς όρια και εποπτεία».
Ενώ η κοινή γνώμη συχνά αναζητά εύκολες απαντήσεις στην αυστηροποίηση των ποινών, η επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση δείχνει προς την αντίθετη κατεύθυνση: στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και την ολιστική στήριξη. Αυτό ακριβώς είναι το πεδίο δράσης του Connect Thessaloniki της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ*.
Η παραβατικότητα ως «σήμα κινδύνου» και όχι ως χαρακτηριστικό προσωπικότητας
Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι η παραβατική συμπεριφορά των νέων δεν αποτελεί ατομική παθολογία, αλλά ένα σύμπτωμα πίεσης. Είναι η κραυγή ενός παιδιού που βιώνει τραύμα, έλλειψη ορίων ή την αποδυνάμωση των υποστηρικτικών θεσμών (οικογένεια, σχολείο).
Τα υπηρεσιακά δεδομένα αναδεικνύουν διαφορετικές εκφάνσεις της ευαλωτότητας:
- Τα αγόρια: Εμφανίζουν συχνότερα σταθερά μοτίβα παραβατικής συμπεριφοράς.
- Τα κορίτσια: Καταγράφονται σε υψηλά ποσοστά στις ομάδες «υψηλού ρίσκου», με έντονη ψυχοκοινωνική ευαλωτότητα, ιστορικό κακοποίησης, αυτοτραυματισμούς και επικίνδυνες συμπεριφορές.
Σε πολλές περιπτώσεις, η οικογένεια και το σχολείο, αντί να λειτουργούν ως προστατευτικοί θώρακες, μετατρέπονται σε παράγοντες που επιτείνουν την κρίση. Η απάντηση σε αυτό το σύνθετο πρόβλημα δεν μπορεί να είναι οι οριζόντιες τιμωρίες και οι κοινωνικοί αφορισμοί.
Connect Thessaloniki: Παρεμβαίνοντας πριν η παραβατικότητα γίνει ταυτότητα
Το Connect Thessaloniki*, ένα Κέντρο Ημέρας εγκεκριμένο από το υπουργείο Υγείας, αποτελεί το ανάχωμα πριν η παραβατικότητα παγιωθεί ως μόνιμο στοιχείο της ταυτότητας του νέου. Η φιλοσοφία της παρέμβασης του Κέντρου εδράζεται σε τρεις πυλώνες:
- Αποστιγματισμός: Η πράξη αντιμετωπίζεται ως σήμα κινδύνου και όχι ως λόγος κοινωνικού αποκλεισμού.
- Ένταξη: Το παιδί δεν απομονώνεται, αλλά εισέρχεται σε ένα δομημένο και ασφαλές πλαίσιο σχέσεων.
- Ολιστικότητα: Η υποστήριξη αγκαλιάζει τον νέο, την οικογένεια, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα.
«Η ανάγκη για τέτοιες δομές αποτυπώνεται ανάγλυφα στους αριθμούς που καταγράψαμε», σημειώνει ο κ. Αλεβίζος, παραθέτοντας τα αντίστοιχα δεδομένα:
- 925 δράσεις πρόληψης και παρέμβασης.
- 7.391 θεραπευτικές πράξεις.
- 10.379 συμμετοχές νέων.
- 128 οικογένειες υπό συστηματική υποστήριξη.
- 48 παραπομπές απευθείας από την Εισαγγελία Ανηλίκων.
Αυτά τα μεγέθη δεν είναι απλοί στατιστικοί δείκτες: είναι η απόδειξη του τεράστιου όγκου των αναγκών που υπάρχουν σήμερα στην κοινωνία μας.
Η ψηφιακή ζωή ως επιταχυντής της κρίσης
Μια συχνή παρερμηνεία είναι ότι η ψηφιακή ζωή «γεννά» την παραβατικότητα. Η αλήθεια είναι διαφορετική: ο ψηφιακός κόσμος λειτουργεί ως επιταχυντής. Όταν ένας νέος βιώνει μοναξιά ή συγκρούσεις στο σπίτι, το διαδίκτυο μπορεί να μεγεθύνει την προβληματική συμπεριφορά, λόγω της υψηλής διέγερσης και της έλλειψης καθοδήγησης.
Για τον λόγο αυτό, το Connect Thessaloniki εφαρμόζει καινοτόμα εργαλεία:
- Street Outreach: Φυσική παρουσία ειδικών στα στέκια των νέων, εκεί όπου χτίζονται οι σχέσεις εμπιστοσύνης.
- Digital Mentoring: Ψηφιακή πλαισίωση για την έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων και τη διατήρηση της επικοινωνίας, προσαρμοσμένη στα σύγχρονα δεδομένα των εφήβων.
Εθνική Στρατηγική 2025–2030: Η μετάβαση από τον φόβο στην εμπιστοσύνη
Η νέα Εθνική Στρατηγική επιβεβαιώνει την επιστημονική θέση: η αστυνομία και το σωφρονιστικό σύστημα πρέπει να είναι το τελευταίο καταφύγιο, όχι η πρώτη επιλογή. Η πραγματική ασφάλεια χτίζεται στη γειτονιά, στο θρανίο, στην οικογένεια και σε εξειδικευμένες δομές ψυχικής υγείας.
Η παραβατικότητα των νέων δεν αντιμετωπίζεται με «περισσότερο φόβο» ή «σκληρότερες ποινές». Αντιμετωπίζεται με περισσότερη δουλειά στο πεδίο, με σταθερά όρια και, πάνω απ’ όλα, με τη δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης. Αυτό δεν είναι μια ουτοπική θεωρία, αλλά η μόνη επιστημονικά τεκμηριωμένη οδός για μια υγιή κοινωνία.
*Όλες οι υπηρεσίες και τα προγράμματα του Κέντρου Ημέρας «Connect Thessaloniki» παρέχονται δωρεάν.