Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Και φέτος το καλοκαίρι, μεγάλοι πληθυσμοί από κατσαρίδες έχουν κάνει την εμφάνισή τους σε αρκετές περιοχές, όχι μόνο της Αττικής αλλά και ολόκληρης της χώρας.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι υψηλές θερμοκρασίες και η αύξηση των ποσοστών υγρασίας ευνοούν την ταχύτερη αναπαραγωγή των κατσαρίδων, ιδιαίτερα στα αστικά περιβάλλοντα.
Πρέπει να ανησυχούμε για την φετινή αύξηση των κατσαρίδων;
Όπως εξηγεί η Ελένη Πατσουλά, Καθηγήτρια Παρασιτολογίας και Εντομολογίας Δημόσιας Υγείας του Τμήματος Πολιτικών Δημόσιας Υγείας ΠΑΔΑ, «στην Ελλάδα έχουμε κυρίως τρία είδη κατσαρίδας: τη γερμανική, που είναι πιο μικρή σε μέγεθος και έχει καφέ χρώμα, την ανατολική κατσαρίδα που είναι πιο μεγάλη από τη γερμανική και έχει καφέ-μαύρο χρώμα και την αμερικανική – που όλοι φοβόμαστε – , η οποία πετάει και έχει πολύ μεγάλο μέγεθος.
Πάντα τους καλοκαιρινούς μήνες υπάρχει αύξηση των πληθυσμών των κατσαρίδων, καθώς προσπαθούν να μετακινηθούν σε μέρη πιο σκιερά. Συνήθως κυκλοφορούν τις νύχτες και σε περίπτωση που δούμε κατσαρίδες μέρα αυτό είναι καμπανάκι κινδύνου καθώς σημαίνει ότι σε συγκεκριμένα σημεία του σπιτιού μας έχει συγκεντρωθεί μεγάλος πληθυσμός από κατσαρίδες. Οι συνθήκες το καλοκαίρι τις ευνοούν για να πολλαπλασιαστούν ή για να βγουν έξω να αναζητήσουν τροφή».
«Το πρόβλημα με τις κατσαρίδες είναι διαχρονικό», λέει στο DailyPharmaNews o Βλάσης Μπισμπίκης, πρ. Πρόεδρος και νυν Μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων Μυοκτονιών Ελλάδος. Όπως εξηγεί, «δεν έχουμε μέχρι στιγμής κανένα στοιχείο που να επιβεβαιώνει ότι φέτος έχουμε περισσότερες κατσαρίδες σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Το ίδιο ισχύει και για τις ιπτάμενες κατσαρίδες. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν! Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως και φέτος έχουμε πολλές κατσαρίδες».
Πόσο ανθεκτικές έχουν γίνει οι κατσαρίδες;
Καθημερινά, οι εταιρείες απεντομώσεων δέχονται δεκάδες κλήσεις από πολίτες οι οποίοι επιθυμούν να απομακρύνουν από τα σπίτια τους τις κατσαρίδες, ίσως τον πιο ανεπιθύμητο επισκέπτη του καλοκαιριού.
«Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα εμφανίζει η μικρή γερμανική κατσαρίδα», λέει ο κ. Μπισμπίκης. Όπως εξηγεί, «μια σημαντική δυσκολία για την εξόντωση της κατσαρίδας είναι το γεγονός ότι ζει στις αποχετεύσεις, κάτι που δεν επιτρέπει τον εύκολο εντοπισμό της ώστε να κάνεις απεντόμωση.
‘Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι επειδή πρόκειται για ένα εποχιακό ζήτημα, κάθε χρόνο τέτοια εποχή εμφανίζονται διάφοροι άσχετοι- από κηπουροί, υδραυλικοί μέχρι συντηρητές καυστήρων (!) – που δηλώνουν ειδικοί στις απεντομώσεις, και χωρίς να έχουν γνώση και αδειοδότηση από το κράτος, χρησιμοποιούν ακατάλληλα κα μη δραστικά εντομοκτόνα σπίτια, με αποτέλεσμα να μην εξοντώνονται αποτελεσματικά οι κατσαρίδες».
Γονίδια ανθεκτικότητας απέναντι στα εντομοκτόνα
Η εξαιρετική ικανότητα των κατσαρίδων να προσαρμόζονται σε όλα τα περιβάλλοντας τις καθιστά ιδιαίτερα ανθεκτικές, σύμφωνα με την κ. Πατσουλά. Όπως εξηγεί, « η κατσαρίδα είναι ένα πολύ ιδιαίτερο αρθρόποδο, καθώς τρέφεται με μεγάλη ποικιλία τροφών, μπορούν να φάνε τα πάντα: τρόφιμα που έχουμε εμείς αποθηκευμένα, υπολείμματα τροφών, κόπρανα, κανιβαλίζουν, δηλαδή τρώνε άλλα νεκρά αρθρόποδα. Αυτό τις καθιστά πολύ ανθεκτικές και ικανές να προσαρμοστούν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έχουν δηλαδή τρομερή προσαρμοστικότητα.
Είναι ένα αρθρόποδο που, ακόμη κι αν χάσει κάποιο μέλος του σώματός του, μπορεί να επιβιώσει. Σκεφτείτε ότι μπορεί να επιβιώσει ακόμη κι αν χάσει το κεφάλι του. Επιβιώνει χωρίς αναγκαστικά να έχει όλα τα μέλη του σώματός του. Άλλοι ζωντανοί οργανισμοί δεν μπορούν να επιβιώσουν χωρίς τα άκρα τους ή το κεφάλι τους, η κατσαρίδα μπορεί!
Επίσης, οι κατσαρίδες έχουν αναπτύξει ισχυρά γονίδια ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα, επιδεικνύοντας μεγάλη αντοχή στις τοξικές επιδράσεις των εντομοκτόνων. Αυτές τις γενετικές αλλαγές έχουν πετύχει οι κατσαρίδες να τις μεταφέρουν και στους απογόνους τους.
Από την άλλη, οι κατσαρίδες ξέρουν και κρύβονται πολύ καλά: κρύβονται σε γωνίες και χαραμάδες ή σε υγρά και σκοτεινά μέρη που είναι δύσκολο να εντοπίσουμε τις φωλιές τους».
Πόσο επικίνδυνες είναι οι κατσαρίδες για τον άνθρωπο
Οι κατσαρίδες, αν και δεν μπορούν να προκαλέσουν πανδημίες όπως τα κουνούπια, εν τούτοις μπορούν να μεταφέρουν σοβαρά παθογόνα στους ανθρώπους. Όπως εξηγεί η κ. Πατσουλά, «οι κατσαρίδες μπορούν να μεταφέρουν παθογόνους παράγοντες στα τρόφιμα του σπιτιού, καθώς βγαίνουν από τις φωλιές τους και ψάχνουν για φαγητό. Επομένως, ό,τι παθογόνα κουβαλούν, είτε στα άκρα τους είτε μέσα στο γαστρεντερολογικό τους, μπορούν να τα μεταδώσουν στα τρόφιμα που θα ακουμπήσουν και στο περιβάλλον του σπιτιού που κινούνται.
Μπορούν επίσης να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις στους ανθρώπους και να υποβαθμίζουν το περιβάλλον λόγω της δυσάρεστης οσμής που έχουν. Και το πιο σημαντικό από όλα είναι ότι οι κατσαρίδες μπορεί να είναι μηχανικοί διαβιβαστές παθογόνων, κάτι που τις διαφοροποιεί, για παράδειγμα, από τα κουνούπια ή τις σκνίπες, που είναι βιολογικοί διαβιβαστές παθογόνων.
Μηχανικός διαβιβαστής σημαίνει πως, όπου βρει και προσλάβει η κατσαρίδα κάποιο παθογόνο θα το μεταφέρει σε τρόφιμα και στο περιβάλλον του ανθρώπου. Κι αυτά τα παθογόνα είναι πολλά σε ποικιλία: είναι βακτήρια, είναι ιοί, είναι μύκητες πρωτόζωα, που μπορούν να τα βρουν σε κόπρανα ή σε άλλα μη υγιεινά περιβάλλοντα. Σε περίπτωση επομένως που καταναλώσουμε ένα τέτοιο μολυσμένο τρόφιμο θα πάρουμε το και εμείς το εν λόγω παθογόνο.
Οι πιο συχνές λοιμώξεις που μεταφέρουν οι κατσαρίδες στον άνθρωπο είναι οι βακτηριακές, κάποιοι εντεροϊοί, η σαλμονέλα, η Escherichia coli (E.coli) και σπανιότερα, σε κάποιες χώρες έχουν αναφερθεί περιπτώσεις άνθρακα, τετάνου και χολέρας».
Τα αναγκαία μέτρα πρόληψης
Οι κατσαρίδες ξέρουν και κρύβονται πολύ καλά: κρύβονται σε γωνίες και χαραμάδες ή σε υγρά και σκοτεινά μέρη που είναι δύσκολο να εντοπίσουμε τις φωλιές τους.
Όπως επισημαίνει η κ. Πατσουλά, «για να καταπολεμηθούν σωστά χρειάζεται και εξυγίανση του περιβάλλοντος. Δεν πρέπει να αφήνουμε στο σπίτι μας εκτεθειμένα τρόφιμα, πρέπει να είμαστε σχολαστικοί με την καθαριότητα. Να μην αφήνουμε εστίες ή εστίες ρύπων σε χώρους του σπιτιού μας. Διότι, πρακτικά, οι κατσαρίδες μπορούν να κρυφτούν οπουδήποτε και μπορούν να καταναλώσουν οτιδήποτε.
Σε επίπεδο αποχετεύσεων και φρεατίων έξω από τα σπίτια μας, γνωρίζω ότι οι περισσότεροι δήμοι εφαρμόζουν τακτικά προγράμματα απεντομώσεων και μυοκτονιών. Ενδεχομένως, λόγω της ανθεκτικότητας που εμφανίζουν οι κατσαρίδες, θα ήταν χρήσιμο αυτά τα προγράμματα να εφαρμόζονται συντονισμένα και με μεγαλύτερη συχνότητα».
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων Μυοκτονιών Ελλάδος Βλάση Μπισμπίκη, «υπάρχουν ορισμένα βασικά προληπτικά μέτρα που μπορούν να κρατήσουν τις κατσαρίδες μακριά από τα σπίτια μας. Αυτά είναι:
• Οι κατσαρίδες έρχονται στο σπίτι μας για να φάνε! Επομένως, το πρώτο που πρέπει να προσέχουμε είναι η καθαριότητα στο σπίτι μας. Για παράδειγμα, δεν πρέπει ποτέ να αφήνουμε το βράδυ τα πιάτα άπλυτα στο νεροχύτη γιατί οι μυρωδιές θα τραβήξουν τις κατσαρίδες.
Επίσης, δεν αφήνουμε ποτέ σε κανένα χώρο του σπιτιού εκτεθειμένα τρόφιμα ή ανοιχτές συσκευασίες τροφίμων γιατί αποτελούν πόλο έλξης για τις κατσαρίδες.
• Πρέπει να έχουμε σίτες στα παράθυρα σε όλες τις κατοικίες, ιδιαίτερα μάλιστα στα ισόγεια σπίτια όπου οι κατσαρίδες εισέρχονται πιο εύκολα.
• Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι περισσότερες κατσαρίδες δεν μπαίνουν στα σπίτια πετώντας αλλά περπατώντας! Οι περισσότερες κατσαρίδες έρχονται στα σπίτια μας μέσω των αποχετεύσεων. Επομένως φροντίζουμε να κρατάμε κλειστές όλες τις πιθανές εισόδους μέσα στο σπίτι μας, με καπάκια στα σιφώνια του μπάνιου, του νιπτήρα, της μπανιέρας κτλ.
• Προληπτική απεντόμωση στο εξωτερικό και το εσωτερικό των κατοικιών και των πολυκατοικιών, τουλάχιστον μια φορά το χρόνο όταν αρχίζει να ανεβαίνει η θερμοκρασία. Τα τελευταία χρόνια τα εντομοκτόνα είναι λιγότερο τοξικά για τον άνθρωπο, άρα λιγότερο αποτελεσματικά για τις κατσαρίδες. Επομένως, χρειάζονται τακτικές προληπτικές απεντομώσεις από ειδικούς που γνωρίζουν πώς να το κάνουν σωστά».