Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η επικίνδυνη στρατιωτική κλιμάκωση στην Μέση Ανατολή και το ενδεχόμενο ενός γενικευμένου παγκόσμιου πολέμου προκαλεί έντονα και αρνητικά συναισθήματα σε όλους μας, πόσο μάλλον στα μικρά παιδιά και τους εφήβους.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η συνεχής και καθημερινή έκθεση των παιδιών στις σκληρές εικόνες του πολέμου που μεταδίδονται από την τηλεόραση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία αλλά και στη γενικότερη ευημερία τους.
Η απώλεια ανθρώπινων ζωών, οι καταστροφές κτιριακών υποδομών από ρίψεις πυραύλων και η αιωρούμενη απειλή ενός πιθανού πυρηνικού ολέθρου δημιουργούν στα παιδιά αισθήματα λύπης, φόβου, άγχους και ανασφάλειας για το άμεσο αλλά και απώτερο μέλλον.
Το να μιλάμε στα παιδιά για τον πόλεμο μπορεί να είναι ένα δύσκολο και οδυνηρό θέμα ωστόσο, είναι σημαντικό οι γονείς να αντιληφθούν έγκαιρα τις ανησυχίες των παιδιών τους και να συζητήσουν μαζί τους, ώστε να τα βοηθήσουν να επεξεργαστούν τις σκέψεις τους και να νιώσουν πιο ασφαλή.
Η Ψυχολόγος Δρ. Βάνα Παπακίτσου εξηγεί στο DailyPharmaNews ποιος είναι ο κατάλληλος τρόπος για να μιλήσουμε στα παιδιά μας για τον πόλεμο, ανάλογα με την ηλικία τους και την συναισθηματική τους ωριμότητα.
«Ο πόλεμος, με τις βίαιες εικόνες, τις απώλειες και την ανασφάλεια που φέρει, δεν είναι εύκολο θέμα για κανέναν, πόσο μάλλον για τα παιδιά. Ωστόσο, σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες μεταδίδονται άμεσα μέσω των μέσων ενημέρωσης και του διαδικτύου, τα παιδιά συχνά εκτίθενται σε εικόνες πολέμου πολύ πριν να είναι έτοιμα να τις επεξεργαστούν. Έτσι, η ανάγκη να τους μιλήσουμε για τον πόλεμο με τρόπο προσεκτικό, ψυχολογικά κατάλληλο και υποστηρικτικό είναι επιτακτική.
Κατανόηση της αναπτυξιακής φάσης του παιδιού
Κάθε παιδί αντιλαμβάνεται διαφορετικά την έννοια του πολέμου, ανάλογα με την ηλικία του, την ψυχική του ανθεκτικότητα και τις εμπειρίες του.
Παιδιά προσχολικής ηλικίας (3-6 ετών): Τα παιδιά αυτής της ηλικίας αντιλαμβάνονται τα πράγματα κυρίως με εικόνες. Έχουν περιορισμένη ικανότητα να διαχωρίζουν την πραγματικότητα από φαντασία. Μια γενική αναφορά στο ότι «κάποιοι άνθρωποι μαλώνουν πολύ άσχημα και πληγώνουν ο ένας τον άλλο» μπορεί να είναι αρκετή.
Παιδιά σχολικής ηλικίας (6-12 ετών): Τα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν πιο αναπτυγμένη λογική σκέψη. Μπορούν να κατανοήσουν τις έννοιες της δικαιοσύνης, της αδικίας και των συνεπειών. Μπορούμε να τους εξηγήσουμε γιατί μπορεί να ξεκινήσει ένας πόλεμος, χωρίς όμως να τα φορτώνουμε με φρίκη ή απελπισία.
Έφηβοι (13+): Οι έφηβοι έχουν κρίση και ευαισθησία σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Μπορεί να θέλουν να συζητήσουν τις αιτίες, τις ευθύνες και να αναζητήσουν ενεργητικό ρόλο ή δράση. Χρειάζονται ειλικρίνεια, ανοιχτό διάλογο και χώρο για να εκφράσουν την αγωνία και τις απόψεις τους.
Η σημασία της ειλικρίνειας με μέτρο
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται όταν οι ενήλικες αποφεύγουν ή αποκρύπτουν κάτι. Η ειλικρίνεια είναι απαραίτητη, αλλά με προσαρμογή στο αναπτυξιακό επίπεδο. Δε χρειάζεται να αναφέρουμε σκληρές λεπτομέρειες, αλλά μπορούμε να δώσουμε ένα ειλικρινές και καθησυχαστικό πλαίσιο.
Για παράδειγμα: «Γίνεται ένας πόλεμος σε μια άλλη χώρα. Είναι λυπηρό, γιατί πολλοί άνθρωποι φοβούνται και προσπαθούν να προστατευτούν. Όμως υπάρχουν πολλοί που προσπαθούν να τους βοηθήσουν και να φέρουν ειρήνη».
Δίνουμε χώρο στα συναισθήματα
Τα παιδιά μπορεί να νιώσουν φόβο («μπορεί να γίνει και εδώ;»), θλίψη («γιατί τα παιδιά να υποφέρουν;»), θυμό («γιατί κάποιοι κάνουν κακό;») ή να εκφράσουν απορίες («ποιος φταίει;»).
Χρειάζεται να τα ενθαρρύνουμε να εκφράσουν ό,τι νιώθουν, χωρίς να τα απορρίπτουμε ή να τα καθησυχάζουμε υπερβολικά (π.χ. «Μην ανησυχείς, όλα είναι καλά»). Μια αποτελεσματική προσέγγιση είναι: «Καταλαβαίνω ότι φοβάσαι. Κι εγώ νιώθω άσχημα όταν σκέφτομαι τέτοια πράγματα. Είναι φυσιολογικό».
Δημιουργία αισθήματος ασφάλειας
Τα παιδιά χρειάζεται να νιώθουν ότι ο κόσμος τους είναι σταθερός και προστατευμένος. Εξηγούμε τι κάνουμε ως οικογένεια και ως κοινωνία για να προστατευτούμε. Τονίζουμε την παρουσία οργανισμών που φροντίζουν τους ανθρώπους σε εμπόλεμες περιοχές (π.χ. Ερυθρός Σταυρός, Ηνωμένα Έθνη). Μπορούμε να ενισχύσουμε το αίσθημα ασφάλειας λέγοντας: «Εδώ είμαστε ασφαλείς. Αν ποτέ συμβεί κάτι δύσκολο, θα είμαστε μαζί και θα φροντίσουμε ο ένας τον άλλον».
Συνεχής παρατήρηση και υποστήριξη
Οι αντιδράσεις των παιδιών μπορεί να είναι άμεσες ή καθυστερημένες. Οι γονείς είναι σημαντικό να παρατηρούν για αλλαγές στον ύπνο, για εξάρσεις φόβου ή άγχους και για ερωτήσεις με ένταση.
Αν δούμε επίμονες δυσκολίες, ζητάμε βοήθεια από ψυχολόγο ή σύμβουλο ψυχικής υγείας παιδιών. Ο πόλεμος είναι σκληρή πραγματικότητα. Είναι σημαντικό να σταθούμε δίπλα στα παιδιά με ειλικρίνεια, αγάπη και σοφία. Με ένα διάλογο που βασίζεται στη φροντίδα και την ελπίδα, τους δείχνουμε ότι ακόμη και στον πόνο, υπάρχει ανθρωπιά και φως».