Το θέμα της προσήλωσης των ασθενών στη θεραπεία, βρέθηκε τις τελευταίες μέρες στο επίκεντρο της συζήτησης σε σημαντικές εκδηλώσεις για την υγεία που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μας.
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η Παγκόσμια Οργάνωση για την Καρδιά (World Heart Federation) με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία που έχει η προσήλωση ή η συμμόρφωση, όπως αρχικά είχε καθιερωθεί να ονομάζεται, των ασθενών στις ιατρικές οδηγίες και τη φαρμακευτική τους αγωγή καθιέρωσε από το 2025 την 27η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Προσήλωσης.
Η προσήλωση των ασθενών στη θεραπεία που είναι δεδομένο ότι αποτελεί δομικό στοιχείο της πρόληψης κι επομένως αφορά σε μεγάλο βαθμό και τον κοινοτικό φαρμακοποιό συζητήθηκε, έστω και στο πλαίσιο της νέας πραγματικότητας με την επιστροφή των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους στα κοινοτικά φαρμακεία, στο 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εφαρμοσμένης Φαρμακευτικής (ΠΣΕΦ) το οποίο με επιτυχία διοργάνωσε ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης το Σαββατοκύριακο 28 και 29 Μαρτίου.
Η προσήλωση στη θεραπευτική αγωγή αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα επιτυχίας της φαρμακοθεραπείας, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν Φάρμακα Υψηλού Κόστους (ΦΥΚ), όπου το θεραπευτικό και οικονομικό διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Αυτό τόνισε από την πλευρά του ο κ. Κώστας Κάσσανδρος, Φαρμακοποιός MSc, PhDc, Ψυχολόγος BSc, Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χαλκιδικής στην ομιλία του για τη συμβολή του κοινοτικού φαρμακείου στα νέα δεδομένα και στην σύγχρονη φροντίδα η οποία περιλαμβανόταν στην Ενότητα «Φάρμακα Υψηλού Κόστους: Μία νέα πραγματικότητα στα κοινοτικά φαρμακεία» του 12ου ΠΣΕΦ, σημειώνοντας πως στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Προσήλωσης στη Θεραπευτική Αγωγή, αναδεικνύεται διεθνώς ότι έως και το 50% των ασθενών με χρόνια νοσήματα δεν ακολουθούν επαρκώς τη θεραπεία τους, οδηγώντας σε μειωμένη αποτελεσματικότητα, αυξημένες επιπλοκές και σημαντική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας.
Στην περίπτωση των ΦΥΚ, η μη-προσήλωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Πρόκειται για θεραπείες υψηλής κλινικής αξίας, συχνά βιολογικούς παράγοντες ή εξειδικευμένα φάρμακα, των οποίων η αποτελεσματικότητα εξαρτάται άμεσα από τη σωστή και συνεχή χορήγηση. Ακόμη και μικρές αποκλίσεις από το θεραπευτικό σχήμα μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια ανταπόκρισης, ανάπτυξη ανθεκτικότητας ή επιδείνωση της νόσου, ακυρώνοντας ουσιαστικά το κλινικό όφελος και αυξάνοντας το συνολικό κόστος φροντίδας.
Η μη-προσήλωση δεν αποτελεί απλώς ζήτημα συμμόρφωσης, αλλά ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που επηρεάζεται από κοινωνικοοικονομικούς, θεραπευτικούς, συστημικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Θεωρητικά μοντέλα, όπως το Health Belief Model και το μοντέλο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αναδεικνύουν τη σημασία των πεποιθήσεων του ασθενούς, της κατανόησης της νόσου και της σχέσης με τους επαγγελματίες υγείας. Παράλληλα, η πολυπλοκότητα της θεραπείας, οι ανεπιθύμητες ενέργειες και το κόστος αποτελούν σημαντικά εμπόδια.
Η κλινική σημασία της προσήλωσης είναι ιδιαίτερα εμφανής στο χάσμα μεταξύ efficacy και effectiveness (σ.σ. Παρόλο που στα ελληνικά και οι δύο όροι μεταφράζονται συχνά ως «αποτελεσματικότητα», στην επιστημονική και ιατρική ορολογία έχουν μια πολύ συγκεκριμένη και σημαντική διαφορά που αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες μετριέται ένα αποτέλεσμα. Έτσι ο όρος efficacy αναφέρεται στο πόσο καλά λειτουργεί μια παρέμβαση, π.χ. ένα φάρμακο ή εμβόλιο, σε ελεγχόμενες, ιδανικές συνθήκες, όπως είναι μια κλινική δοκιμή) ενώ ο όρος effectiveness αναφέρεται στο πόσο καλά λειτουργεί η ίδια παρέμβαση στον πραγματικό κόσμο, όπου οι συνθήκες δεν είναι πλέον ελεγχόμενες) ενώ τα φάρμακα παρουσιάζουν υψηλή αποτελεσματικότητα σε ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές, η πραγματική τους απόδοση στην καθημερινή πρακτική μειώνεται σημαντικά λόγω χαμηλής προσήλωσης. Δεδομένα πραγματικού κόσμου δείχνουν ότι η μειωμένη συμμόρφωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο νοσηλείας και θεραπευτικής αποτυχίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το κοινοτικό φαρμακείο αναδεικνύεται ως κομβικός χώρος παρέμβασης. Ο φαρμακοποιός, μέσω της συχνής επαφής με τον ασθενή, μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα προβλήματα προσήλωσης, να παρέχει εξατομικευμένη εκπαίδευση και να ενισχύσει τη θεραπευτική σχέση. Η ενσωμάτωση της διάθεσης των ΦΥΚ σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο φροντίδας, με ενεργό συμμετοχή του φαρμακοποιού, μπορεί να μετατρέψει τη χορήγηση από μια απλή διαδικασία διάθεσης φαρμάκων σε ουσιαστική κλινική παρέμβαση, μεγιστοποιώντας το θεραπευτικό όφελος για τον ασθενή και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας.