Νέα μελέτη έδειξε ότι η χρονικά περιορισμένη κατανάλωση τροφής (διαλειμματική νηστεία) χωρίς μείωση θερμίδων δεν βελτιώνει τη μεταβολική ή την καρδιακή υγεία.
Έρευνα από το Γερμανικό Ινστιτούτο Ανθρώπινης Διατροφής Πότσνταμ-Ρεμπρίκε (DIfE) και το Charité – Universitätsmedizin Berlin αμφισβητεί μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση γύρω από τη διαλειμματική νηστεία. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η χρονικά περιορισμένη κατανάλωση τροφής δεν οδηγεί σε μετρήσιμες βελτιώσεις στη μεταβολική ή την καρδιαγγειακή υγεία, όταν η πρόσληψη θερμίδων παραμένει αμετάβλητη. Παρ’ όλα αυτά, η ώρα των γευμάτων επηρέασε το βιολογικό ρολόι του σώματος όσων συμμετείχαν στην έρευνα. Τα ευρήματα προέρχονται από τη μελέτη ChronoFast, υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Olga Ramich, και δημοσιεύτηκαν στο Science Translational Medicine.
Η χρονικά περιορισμένη κατανάλωση τροφής (TRE) είναι μια μορφή διαλειμματικής νηστείας που περιορίζει τη λήψη τροφής σε παράθυρο έως 10 ωρών την ημέρα, ακολουθούμενο από περίοδο νηστείας τουλάχιστον 14 ωρών. Έχει γίνει δημοφιλής ως απλή στρατηγική για τον έλεγχο του βάρους και τη μεταβολική υγεία. Μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι μπορεί να προστατεύσει από την παχυσαρκία και τις μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με τη διατροφή.
Σε ανθρώπους, παλαιότερες μελέτες ανέφεραν οφέλη όπως βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, καλύτερα επίπεδα σακχάρου και χοληστερόλης, καθώς και μικρές μειώσεις στο σωματικό βάρος και στο λίπος. Έτσι, η διαλειμματική νηστεία θεωρήθηκε πολλά υποσχόμενο εργαλείο πρόληψης της ινσουλινοαντίστασης και του διαβήτη.
Αντικρουόμενα στοιχεία από προηγούμενες μελέτες
Παρά τη δημοφιλία της, η προηγούμενη έρευνα για την διαλειμματική νηστεία έχει δώσει ανάμικτα αποτελέσματα. Πολλές μελέτες δεν μπόρεσαν να ξεκαθαρίσουν αν οι βελτιώσεις οφείλονταν στο μικρότερο χρονικό παράθυρο κατανάλωσης, σε ακούσια μείωση θερμίδων ή σε συνδυασμό των δύο. Επιπλέον, οι περισσότερες δοκιμές δεν παρακολουθούσαν με ακρίβεια την πρόσληψη θερμίδων ούτε έλεγχαν άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τον μεταβολισμό.
Για να καλύψει αυτά τα κενά, η καθηγήτρια Olga Ramich, επικεφαλής του Τμήματος Μοριακού Μεταβολισμού και Εξατομικευμένης Διατροφής στο DIfE και καθηγήτρια στο Charité, σχεδίασε τη μελέτη ChronoFast. Στόχος ήταν να διερευνηθεί αν ένα οκτάωρο παράθυρο κατανάλωσης μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και άλλους μεταβολικούς δείκτες, όταν η πρόσληψη θερμίδων παραμένει σταθερή.
Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη ChronoFast
Η μελέτη είχε τυχαιοποιημένο διασταυρούμενο σχεδιασμό και περιέλαβε 31 γυναίκες με περιττό βάρος ή παχυσαρκία. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες ακολούθησε δύο διαφορετικά προγράμματα διατροφής για δύο εβδομάδες το καθένα:
- Πρώιμη TRE από τις 08:00 έως τις 16:00
- Όψιμη TRE από τις 13:00 έως τις 21:00 (lTRE)
Και στις δύο φάσεις, οι συμμετέχουσες κατανάλωναν σχεδόν πανομοιότυπα γεύματα με ίδιες θερμίδες και θρεπτικά συστατικά (ισοθερμιδική διατροφή).
Οι ερευνητές έλαβαν δείγματα αίματος σε τέσσερις επισκέψεις και πραγματοποίησαν δοκιμασίες ανοχής γλυκόζης για την αξιολόγηση του μεταβολισμού γλυκόζης και λίπους. Η συνεχής καταγραφή γλυκόζης παρακολουθούσε τα επίπεδα σακχάρου επί 24 ώρες, ενώ η πρόσληψη τροφής καταγραφόταν λεπτομερώς. Η φυσική δραστηριότητα μετρήθηκε με αισθητήρα κίνησης. Σε συνεργασία με τον καθηγητή Achim Kramer, εξετάστηκαν επίσης αλλαγές στο εσωτερικό βιολογικό ρολόι μέσω κυττάρων αίματος.
Μέτρηση του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού
Η ανθρώπινη βιολογία ακολουθεί εσωτερικούς ρυθμούς που ευθυγραμμίζονται περίπου με τη διάρκεια της ημέρας και ονομάζονται κιρκάδιοι ρυθμοί (από τα λατινικά circa και dia). Αυτοί ρυθμίζουν σχεδόν κάθε φυσιολογική λειτουργία, συμπεριλαμβανομένου του ύπνου και του μεταβολισμού. Σχεδόν όλα τα κύτταρα διαθέτουν το δικό τους «ρολόι», το οποίο επηρεάζεται από το φως, τη φυσική δραστηριότητα και την ώρα των γευμάτων.
Για την εκτίμηση της κιρκάδιας φάσης, ο καθηγητής Achim Kramer ανέπτυξε τη μέθοδο BodyTime, που απαιτεί μόνο ένα δείγμα αίματος και δίνει αντικειμενικό στιγμιότυπο του εσωτερικού χρονισμού. Η μελέτη ChronoFast επιβεβαίωσε ότι τα προγράμματα διατροφής μπορούν να μετατοπίσουν το βιολογικό ρολόι στους ανθρώπους.
Δεν διαπιστώθηκαν μεταβολικές βελτιώσεις
Παρά τις προσδοκίες από προηγούμενες έρευνες, η ChronoFast δεν έδειξε κλινικά σημαντικές αλλαγές στην ευαισθησία στην ινσουλίνη, στο σάκχαρο αίματος, στα λιπίδια ή στους δείκτες φλεγμονής μετά τις δύο εβδομάδες παρέμβασης.
«Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι τα οφέλη που παρατηρήθηκαν σε παλαιότερες μελέτες πιθανότατα οφείλονταν σε ακούσια μείωση θερμίδων και όχι στο μικρότερο χρονικό παράθυρο», εξηγεί η Ramich.
Αν και οι μεταβολικές παράμετροι δεν άλλαξαν ουσιαστικά, η ώρα των γευμάτων επηρέασε τους κιρκάδιους ρυθμούς. Η ανάλυση έδειξε ότι το εσωτερικό ρολόι μετατοπίστηκε κατά μέσο όρο 40 λεπτά στο όψιμο πρόγραμμα σε σχέση με το πρώιμο. Οι συμμετέχουσες που έτρωγαν αργότερα πήγαιναν επίσης για ύπνο και ξυπνούσαν αργότερα.
«Η ώρα πρόσληψης τροφής λειτουργεί ως σήμα για τους βιολογικούς μας ρυθμούς – παρόμοια με το φως», σημειώνει η πρώτη συγγραφέας Beeke Peters.
Οι θερμίδες φαίνεται να μετρούν περισσότερο
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία του ενεργειακού ισοζυγίου για την επίτευξη οφελών από τη διαλειμματική νηστεία.
«Όσοι θέλουν να χάσουν βάρος ή να βελτιώσουν τον μεταβολισμό τους θα πρέπει να δίνουν προσοχή όχι μόνο στο ρολόι, αλλά και στην ενεργειακή ισορροπία», καταλήγει η Ramich.
Μελλοντικές μελέτες θα εξετάσουν αν ο συνδυασμός χρονικά περιορισμένης κατανάλωσης με μείωση θερμίδων προσφέρει ισχυρότερα οφέλη, καθώς και πώς ατομικοί παράγοντες, όπως ο χρονότυπος και η γενετική, επηρεάζουν την ανταπόκριση σε διαφορετικά διατροφικά ωράρια.