Από την Κατερίνα Βουρλάκη
Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες που τρέχουν παγκόσμια, από το International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAK) αλλά και το Global Asthma Network (GAN), καταγράφεται αύξηση που φτάνει το 5-8%, σε διάφορες μορφές αλλεργίας στα παιδιά. Από ατοπική δερματίτιδα, αλλεργική ρινίτιδα αλλά και τροφικές αλλεργίες ακόμη και άσθμα, φαίνεται ότι υπάρχει σημαντικά αυξημένα περιστατικά αναφυλαξίας που χρήζουν ακόμα και νοσηλείας σε παιδιά.
Για το πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα συμπτώματα αλλά και πως μπορούμε να προφυλάξουμε τα παιδιά από δυσάρεστες καταστάσεις, μας μιλά Παιδοπνευμονολόγος Παιδοαλλεργιολόγος και Πρόεδρος της Ελληνικής Παιδοαλλεργιολογικής Εταιρείας, κ. Μάριος Παπαδόπουλος.
Παράλληλα, τονίζει τη σημασία της σωστής διάγνωσης, μέσα από στοχευμένες εξετάσεις, της συνεργασίας σχολείου και γονέων αλλά και της εκπαίδευσης του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με τα παιδιά για την εφαρμογή ενός σχεδίου δράσης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Για το σκοπό αυτό, η Ελληνική Παιδοαλεργιολογική Εταιρεία έχει καταρτίσει ενημερωτικά προγράμματα, σε σχολεία και όχι μόνο.
1. Ποιες είναι οι πιο κοινές τροφικές αλλεργίες που παρατηρούνται στα παιδιά;
Ανάλογα την ηλικία, στην βρεφική και νηπιακή ηλικία είναι το γάλα και το αβγό ενώ αλλεργίες σε ψάρια θαλασσινά και όσπρια και καρπούς εμφανίζονται νωρίς και επιμένουν και στο πέρασμα του χρόνου
2. Πώς μπορεί ένας γονιός να αναγνωρίσει ότι το παιδί του έχει τροφική αλλεργία; Υπάρχει κάποια διαφορά από την αλλεργία που μπορεί να κάνει το τσίμπημα ενός εντόμου ή την αλλεργία που μπορεί να προκληθεί από τη γύρη;
Εξαρτάται από τον υποκείμενο μηχανισμό, Στις μη άμεσες αντιδράσεις τα συμπτώματα αφορούν κυρίως στο γαστρεντερικό ενώ στις άμεσου τύπου συνήθως συμμετέχει το δέρμα με κνίδωση και αγγειοοίδημα με ή χωρίς συμπτώματα από το αναπνευστικό (βήχας, δύσπνοια, θορυβώδης αναπνοή), το γαστρεντερικό (πόνος, ναυτία έμετος) ή και το κυκλοφορικό με πτώση πίεσης, με δυνητικά εμφάνιση αναφυλαξίας.
Στα τσιμπήματα εντόμου τα παιδιά εμφανίζουν ήπιες ή πιο σοβαρές τοπικές αντιδράσεις με σπανιότερη την εκδήλωση της αναφυλαξίας, σε αντίθεση με τους ενήλικες.
Οι αντιδράσεις στη γύρη αφορούν κατά κανόνα σε συμπτώματα από τη μύτη και τα μάτια ή και βήχα, σφύριγμα στην αναπνοή και δύσπνοια
3. Ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες μιας τροφικής αλλεργίας εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα;
Τις περισσότερες φορές τα συμπτώματα υποχωρούν ακόμα και χωρίς αγωγή. Ωστόσο δυνητικά έστω και σπάνια μπορεί να υπάρχει θανατηφόρος κατάληξη. Άρα η πρόληψη είναι καθοριστικής σημασίας.
Εξίσου σημαντική είναι η διαχείριση του παιδιού με αλλεργία μετά το οξύ επεισόδιο, με επίσκεψη στο παιδοαλλεργιολογικό ιατρείο ώστε να γίνει η διάγνωση του υπεύθυνου παράγοντα και να ακολουθήσει η εφαρμογή εξατομικευμένου πλάνου διαχείρισης.
4. Υπάρχουν συγκεκριμένες εξετάσεις για τη διάγνωση των διατροφικών αλλεργιών σε παιδιά;
Η αρχική διάγνωση τίθεται κατά κανόνα με το ιστορικό. Οι εξετάσεις όπως οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού και οι αντίστοιχες αιματολογικές εξετάσεις γίνονται πάντα στοχευμένα και πάντα με στόχο να επιβεβαιώσουν ή να αποκλείσουν την ευαισθητοποίηση έναντι συγκεκριμένων αλλεργιογόνων.
Εξετάσεις που γίνονται προληπτικά χωρίς συγκεκριμένη στόχευση συχνά οδηγούν σε σύγχυση και υπερδιάγνωση.
5. Εάν ένα παιδί κάνει όλα τα αλλεργιολογικά τεστ και βρεθεί αλλεργικό σε κάτι όπως για παράδειγμα η σκόνη, πως μπορεί τελικά να προστατευτεί; Με άλλα λόγια, έχει νόημα να ξέρει κανείς σε τι είναι αλλεργικός, όταν πρόκειται για κάτι που υπάρχει παντού γύρω του;
Με τις εξετάσεις επιβεβαιώνεται ή όχι η ευαισθητοποίηση. Δηλαδή μία κατάσταση λανθασμένης αναγνώρισης από το αμυντικό μας σύστημα μίας τροφής ή ενός αεροαλλεργιογόνου ως κάτι δυνητικά επικίνδυνου.
Αν κάποιος έχει θετικά τεστ σε ακάρεα για παράδειγμα και έχει συμπτώματα όπως μπούκωμα φτάρνισμα καταρροή ή βήχα μετά την έκθεση σε οικιακή σκόνη τότε είναι αλλεργικός και χρειάζεται ρύθμιση και αγωγή για το άσθμα και την αλλεργική ρινίτιδα, εκπαίδευση για τον περιορισμό έκθεσης και πιθανά μία εξατομικευμένη πρόταση ανοσοθεραπείας για να καταφέρει να απευαισθητοποιηθεί.
Αν δεν έχει καθόλου συμπτώματα, τότε έχει αυξημένο ρίσκο να αποκτήσει, οπότε και πάλι χρειάζεται συμβουλευτική από τον παιδοαλλεργιολόγο του
6. Ένα παιδί που εμφανίζει αλλεργίες σε τροφές και όχι μόνο, θα είναι αναγκαστικά και ένας αλλεργικός ενήλικας;
Εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η αλλεργία σε καρπούς, σπόρους, όσπρια και θαλασσινά είναι κατά κανόνα επίμονες. Υπάρχει πλέον για τα περισσότερα αλλεργιογόνα, η ανοσοθεραπεία έναντι της ένοχης τροφής, η οποία γίνεται σε ειδικά παιδοαλλεργιολογικά κέντρα
7. Η διατροφή της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να επηρεάσει την πιθανότητα εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών σε ένα παιδί στην υπόλοιπη ζωή του;
Τα αποτελέσματα είναι αντικρουόμενα αλλά σίγουρα. Ως τώρα φαίνεται να κερδίζει έδαφος η πρόταση για την υιοθέτηση μίας μεσογειακής δίαιτας χωρίς αποκλεισμούς, με αποφυγή επεξεργασμένων τροφών και δίνοντας μεγάλη σημασία στην ποικιλότητα στο καθημερινό διαιτολόγιο
8. Ποιες είναι οι προληπτικές στρατηγικές για να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης διατροφικών αλλεργιών στα παιδιά; Είδαμε μία σχετική τηλεοπτική καμπάνια.
Η πρόληψη της εμφάνισης αντίδρασης σε παιδιά με γνωστή τροφική αλλεργία είναι η αποφυγή έκθεσης στο αλλεργιογόνο.
Η καμπάνια της Ελληνικής Παιδοααλλεργιολογικής Εταιρείας για την αποφυγή προσφοράς βρώσιμων κερασμάτων στο σχολικό περιβάλλον στοχεύει ακριβώς σε αυτό.
Ταυτόχρονα με την αποφυγή εμφάνισης αλλεργικής αντίδρασης, ενισχύει την συμπερίληψη και περιορίζει τον κοινωνικό αποκλεισμό για τα αλλεργικά παιδιά.
9. Ποιες ειδικές προφυλάξεις θα πρέπει να ληφθούν στο σχολείο σχετικά με κεράσματα και τα φαγητά που προσφέρονται στα παιδιά;
Διακοπή προσφοράς βρώσιμων κερασμάτων.
10. Τα κιλικία των σχολείων είναι ένας χώρος με αλλεργιογόνες τροφές και πόσο επικίνδυνες μπορεί να είναι;
Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να υπάρχουν πλήρως ενημερωμένες ετικέτες στα προϊόντα προς πώληση. Και σύστημα καταγραφής του αλλεργικού παιδιού και συνεννόηση με την οικογένεια τι μπορεί να καταναλώσει το συγκεκριμένο παιδί.
11. Είναι στα πλάνα σας κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα ενημέρωσης μέσα στα σχολεία για γονείς και δασκάλους;
Η Ελληνική Παιοαλλεργιολογική Εταιρεία με την υποστήριξη των υπεύθυνων φορέων, επιπλέον της καμπάνιας, έχει καταρτίσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ενημέρωσης – εγρήγορσης κοινού & εκπαιδευτικών με ποικίλες δράσεις στο πλαίσιο της προσπάθειας για ένα ασφαλές σχολείο και μία καλύτερη καθημερινότητα για αλλεργικά παιδιά και τις οικογένειές τους
12. Ποιες συμβουλές θα δίνατε στους εκπαιδευτικούς για την ορθή διαχείριση διατροφικών αλλεργιών στο σχολικό περιβάλλον;
Να εκπαιδευτούν στην αναγνώριση και αντιμετώπιση εμφάνισης επειγουσών αλλεργικών και μη καταστάσεων στο σχολικό περιβάλλον, με περιοδική επικαιροποίηση της εκπαίδευσης τους.
Καταγραφή των αλλεργικών μαθητών της τάξης και του σχολείου και επικαιροποίηση των οδηγιών ανά τακτά διαστήματα.
Περιοδικός έλεγχος του σχεδίου διαχείρισης αντίδρασης και της διαθεσιμότητας και της ισχύος των αντίστοιχων φαρμακευτικών σκευασμάτων που μπορεί να απαιτηθούν.
Διακοπή άμεσα της προσφοράς βρώσιμων κερασμάτων στους μαθητές του. Ένα αθώο κέρασμα γενεθλίων μπορεί να έχει τραγική κατάληξη για ένα παιδί, και έχουν συμβεί αντίστοιχα περιστατικά και στη χώρα μας. Ηπιότερες αντιδράσεις από την άλλη είναι ένα καθημερινό φαινόμενο στα σχολεία της χώρας.
13. Υπάρχουν νέες έρευνες ή εξελίξεις σχετικά με τις διατροφικές αλλεργίες που θα θέλατε να μοιραστείτε;
Η πρώιμη εισαγωγή των αλλεργιογόνων στη διατροφή των βρεφών ως ένα μέσο πρόληψης της εμφάνισης της αλλεργίας στις τροφές.
Η ανοσοθεραπεία στις τροφές και η έγκριση χρήσης βιολογικών παραγόντων στα παιδιά με δύσκολη /επίμονη τροφική αλλεργία έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες στην διαχείριση των αλλεργικών παιδιών.
14. Ποιες είναι οι στρατηγικές που πιστεύετε ότι μπορούν να εφαρμόσουν οι γονείς για την ασφαλή συμμετοχή των παιδιών τους σε κοινωνικές εκδηλώσεις όπου μπορεί να υπάρχουν κίνδυνοι από τροφικές αλλεργίες;
Διαρκή επικοινωνία της τροφικής αλλεργίας του παιδιού με ενημέρωση των υπολοίπων γονέων, δασκάλων συμμαθητών, προσωπικού εστίασης.
Να είναι εκπαιδευμένοι στην αντιμετώπιση ενδεχόμενης αντίδρασης, να υπάρχουν σχέδιο δράσης και τα απαιτούμενα σκευάσματα.
Να στέκονται πάντα στο κομμάτι της πρόληψης και να μη διστάζουν να ενημερώνουν αλλά και διεκδικούν την συμπερίληψη του αλλεργικού παιδιού στην πράξη και όχι θεωρητικά μέσα από την υιοθέτηση της αποφυγής βρώσιμων κερασμάτων.
15. Τι θα συμβουλεύατε έναν γονιό που έχει ένα παιδί με αλλεργικά συμπτώματα;
Να απευθυνθεί στο εξειδικευμένο Παιδοαλλεργιολόγο
16. Ποιες είναι οι επόμενες δράσεις της Ελληνικής Παιδοαλλεργιολογικής Εταιρείας;
Η καμπάνια αποχαρακτηρισμού των παιδιών με αναφερόμενη φαρμακευτική αλλεργία, μία πρωτοβουλία που ξεκίνησε για το τρέχον έτος από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Αλλεργιολογίας.
Όλα τα παιδιά που φέρουν την ταμπέλα ότι είναι αλλεργικά σε ένα ή περισσότερα φάρμακα θα πρέπει άμεσα να ελεγχθούν στα ειδικά παιδοαλλεργιολογικά ιατρεία και αν δεν είναι αλλεργικά να αποχαρακτηριστούν.
Η υπο-διάγνωση φαίνεται να ισχύει για 8-9/10 παιδιά που θεωρούνται αλλεργικά σε κάποιο αντιβιοτικό.
Η υπο-διάγνωση στην φαρμακευτική αλλεργία έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο τόσο για τον ασθενή όσο και για το κοινωνικό σύνολο αλλά και για το Εθνικό Σύστημα Υγείας.