Η αντίληψη ότι η παχυσαρκία αποτελεί απλώς απόρροια μειωμένης θέλησης ή «αδυναμίας χαρακτήρα» καταρρίπτεται πλέον οριστικά από τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Σήμερα, η ιατρική κοινότητα παγκοσμίως αναγνωρίζει την παχυσαρκία ως μια σύνθετη, χρόνια και υποτροπιάζουσα νευρο-ορμονική νόσο, η οποία απαιτεί την ίδια σοβαρότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και μακροχρόνια στρατηγική διαχείρισης, όπως κάθε άλλο χρόνιο νόσημα, όπως για παράδειγμα ο σακχαρώδης διαβήτης ή η υπέρταση.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Σε αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη, συζητάμε με τον κ. Ευάγγελο Φουστέρη, Παθολόγο με εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη και Ταμία της Πανελλήνιας Εταιρείας Μελέτης της Παχυσαρκίας. Ο κ. Φουστέρης μάς ξεναγεί στο σύγχρονο θεραπευτικό πλαίσιο, αναλύει τα εντυπωσιακά δεδομένα των νεότερων φαρμακευτικών αγωγών —παρουσιάζοντας μάλιστα για πρώτη φορά ελληνικά δεδομένα πραγματικού κόσμου— και τοποθετείται για τις τρέχουσες εξελίξεις γύρω από την κρατική χρηματοδότηση των θεραπειών αυτών στη χώρα μας.
1. Κύριε Φουστέρη, θα θέλαμε να αναφερθούμε στο σύγχρονο επιστημονικό πλαίσιο αναγνώρισης της παχυσαρκίας ως νόσου;
«Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει ριζικά ο τρόπος με τον οποίο η επιστημονική κοινότητα αντιλαμβάνεται την παχυσαρκία. Σήμερα αναγνωρίζεται ως μια χρόνια, πολύπλοκη και υποτροπιάζουσα νευρο-ορμονική νόσος, η οποία δεν οφείλεται απλώς σε «υπερφαγία» λόγω έλλειψης θέλησης ή αδυναμία χαρακτήρα, αλλά προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικών (σε ποσοστό έως και 70%), βιολογικών, ορμονικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ισχυρούς βιολογικούς μηχανισμούς που αντιστέκονται στην απώλεια βάρους, γεγονός που εξηγεί γιατί η μακροχρόνια διατήρησή της είναι τόσο δύσκολη χωρίς την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη.
Παράλληλα, έχει αλλάξει και η θεραπευτική μας προσέγγιση. Δεν αντιμετωπίζουμε πλέον την παχυσαρκία αποκλειστικά ως πρόβλημα αισθητικής ή αριθμών στη ζυγαριά, αλλά ως μια νόσο που συνδέεται με πολλές μεταβολικές επιπλοκές (υπερλιπιδαιμία, προδιαβήτη, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα, λιπώδη νόσο του ήπατος, υπερουριχαιμία, υπογονιμότητα κ.ά.), καθώς και μηχανικές επιπλοκές (σύνδρομο υπνικής άπνοιας, οστεοαρθρίτιδα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση κ.ά.), αλλά και τουλάχιστον 13 μορφές καρκίνου και πολλές ακόμη επιπλοκές από την ψυχοσυναισθηματική σφαίρα. Επομένως, βασικός στόχος της θεραπείας είναι η βελτίωση της συνολικής υγείας, της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς».
2. Ποια η σύγχρονη θεραπευτική παρέμβαση;
«Η σύγχρονη αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και πολυδιάστατη. Περιλαμβάνει διατροφική παρέμβαση, συστάσεις για αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, υποστήριξη αλλαγής της συμπεριφοράς, σύγχρονη φαρμακευτική αγωγή όταν ενδείκνυται και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μεταβολική–βαριατρική χειρουργική.
Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας βασίζεται όχι μόνο στον δείκτη μάζας σώματος, αλλά και στην παρουσία επιπλοκών, στη συνολική κατάσταση υγείας και στις ανάγκες κάθε ασθενούς. Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι η παχυσαρκία είναι μια νόσος που μπορεί και πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση όπως κάθε άλλη χρόνια νόσος. Σήμερα διαθέτουμε αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο επιπλοκών, να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και να παρατείνουν το προσδόκιμο επιβίωσης. Τα οφέλη, λοιπόν, από τη φαρμακευτική διαχείριση της παχυσαρκίας εκτείνονται πολύ πιο μακριά από το στενό πλαίσιο του αριθμού στη ζυγαριά. Μιλάμε, πλέον, για ανάκτηση της υγείας των πασχόντων».
3. Στο πεδίο αυτό των νεότερων φαρμακευτικών αγγών, τι νεότερο έχουμε;
«Στο πρόσφατο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Παχυσαρκίας (ECO) στην Κωνσταντινούπολη, ανακοινώθηκαν νέα δεδομένα σχετικά με τις φαρμακευτικές αγωγές που ήδη διαθέτουμε, αλλά και πολλά δεδομένα σχετικά με νέους φαρμακευτικούς παράγοντες που βρίσκονται υπό ανάπτυξη.
- α. Υψηλή αποτελεσματικότητα από την υποδορίως εβδομαδιαία χορηγούμενη Σεμαγλουτίδη στα 7.2 mg:Οι ερευνητές έδειξαν ότι οι ασθενείς που ανταποκρίνονται γρήγορα στη θεραπεία με σεμαγλουτίδη 7,2 mg –δηλαδή επιτυγχάνουν απώλεια τουλάχιστον 15% του σωματικού βάρους μέσα στις πρώτες 24 εβδομάδες– μπορούν να φτάσουν σε μέση συνολική απώλεια βάρους σχεδόν 28% μετά από 72 εβδομάδες θεραπείας. Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της απώλειας προερχόταν από τη λιπώδη μάζα, με σημαντική μείωση και του σπλαχνικού λίπους, που σχετίζεται άμεσα με τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Το σημαντικότερο όμως μήνυμα είναι ότι η πρώιμη ανταπόκριση φαίνεται να αποτελεί ισχυρό προγνωστικό δείκτη της μελλοντικής επιτυχίας της θεραπείας. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την προοπτική μιας πιο εξατομικευμένης προσέγγισης στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, ενώ επιβεβαιώνουν ότι οι σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες μπορούν να επιτύχουν αποτελέσματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν εφικτά μόνο με τη βαριατρική χειρουργική.
- β. Εβδομαδιαίως χορηγούμενη Τιρζεπατίδη: Υψηλότατη αποτελεσματικότητα που διαρκεί:Η τιρζεπατίδη είναι αυτή τη στιγμή το πιο αποτελεσματικό διαθέσιμο φάρμακο όσον αφορά στο απόλυτο ποσοστό απώλειας σωματικού βάρους (μελέτη SURMOUNT-1, -22.5%). Εξαιρετικά σημαντικά ήταν και τα αποτελέσματα της μελέτης SURMOUNT-MAINTAIN, που παρουσιάστηκαν στο ECO 2026 και επιβεβαιώνουν ότι η παχυσαρκία είναι μια χρόνια νόσος που απαιτεί μακροχρόνια θεραπεία. Οι ασθενείς που συνέχισαν την Τιρζεπατίδη στη μέγιστη ανεκτή δόση διατήρησαν σχεδόν όλη την απώλεια βάρους που είχαν πετύχει για τα πάνω από 2 έτη που διήρκησε η μελέτη, ενώ ακόμη και όσοι μείωσαν τη δόση στα 5 mg διατήρησαν σημαντικό μέρος του οφέλους. Αντίθετα, η διακοπή της θεραπείας ογήγησε σε σημαντική επαναπρόσληψη βάρους και σε μερική αναστροφή των καρδιομεταβολικών οφελών. Επομένως μιλάμε για δοσοεξαρτώμενο αποτέλεσμα που διαρκεί χωρίς ειδικά σήματα ασφάλειας. Το μήνυμα είναι σαφές: όπως συμβαίνει με την υπέρταση ή τον σακχαρώδη διαβήτη, έτσι και στην παχυσαρκία η θεραπεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια βραχυπρόθεσμη παρέμβαση, αλλά ως μια μακροχρόνια στρατηγική. Η συνέχιση της θεραπείας, στη σωστή δόση και με εξατομικευμένη προσέγγιση, είναι καθοριστική για τη διατήρηση της απώλειας βάρους και των σημαντικών οφελών για την υγεία».
4. Υπάρχουν και ελληνικά τώρα πια δεδομένα, καθώς δημοσιεύσατε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό Diabetes, Obesity & Metabolism, τα αποτελέσματα από μια πανελλαδική καταγραφή δεδομένων πραγματικού κόσμου σχετικά με την Τιρζεπατίδη στην Παχυσαρκία.
«Ναι, και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί πλέον διαθέτουμε και ελληνικά δεδομένα πραγματικού κόσμου. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη πανελλαδική πολυκεντρική μελέτη που αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της τιρζεπατίδης στην καθημερινή κλινική πράξη στην Ελλάδα. Συμμετείχαν 260 άτομα με παχυσαρκία από 16 ιατρεία παχυσαρκίας της χώρας.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Μέσα σε μόλις έξι μήνες, σχεδόν το 95% των ασθενών πέτυχε απώλεια τουλάχιστον 5% του σωματικού βάρους, σχεδόν το 78% έχασε πάνω από 10%, περίπου οι μισοί πάνω από 15%, ενώ ένας στους πέντε ξεπέρασε το 20% απώλειας βάρους. Επιπλέον, η θεραπεία παρουσίασε υψηλή συμμόρφωση και πολύ καλή ανοχή, με τις γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες να είναι συνήθως ήπιες και σπάνια να οδηγούν σε διακοπή της αγωγής. Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι τα αποτελέσματα που βλέπουμε στις μεγάλες διεθνείς κλινικές μελέτες μπορούν να επιτευχθούν και στην καθημερινή κλινική πράξη στην Ελλάδα, όταν η θεραπεία χορηγείται σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς και συνοδεύεται από συστηματική ιατρική παρακολούθηση».
5. Δυστυχώς αυτές τις ημέρες υπάρχει μια αναστάτωση από μέρους των πασχόντων με παχυσαρκία, καθώς ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ ΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ, από το ταμείο ανάκαμψης.
«Αρχικά, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη ρηξικέλευθη πρωτοβουλία από μέρους της ελληνικής κυβέρνησης να προχωρήσει στη δωρεάν διάθεση φαρμάκων διαχείρισης της παχυσαρκίας σε μέρος των πασχόντων. Σίγουρα είχε κάποια σημεία που επιδέχονταν βελτίωσης, όμως ως πρωτοβουλία ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση: Η παχυσαρκία είναι νόσος και πρέπει να αντιμετωπίζεται με τις αρχές διαχείρισης των χρόνιων νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία κλπ.
Όντως, ολοκληρώθηκε η χρηματοδότηση στο πρόγραμμα αυτό, και πολλοί πάσχοντες –κυρίως από τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα, όπου ο επιπολασμός της νόσου είναι και υψηλότερος– βοηθήθηκαν ουσιαστικά. Ευελπιστώ να αναχρηματοδοτηθεί το πρόγραμμα. Μια σημαντική βελτίωση θα ήταν, για παράδειγμα, να γίνεται η πρώτη συνταγογράφηση του φαρμάκου από δημόσια δομή και ακολούθως να δίνεται η δυνατότητα συνταγογράφησης των επόμενων δόσεων από τον ιατρό που παρακολουθεί τον ασθενή (σε δημόσια ή ιδιωτική βάση), ώστε να μειωθεί ο συνωστισμός στις δημόσιες δομές και η ταλαιπωρία των πασχόντων. Επίσης, πρέπει να σκεφθούμε σοβαρά να ακολουθήσουμε κι εμείς κάποια στιγμή το παράδειγμα της Γαλλίας, η οποία είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ενέταξε στο δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα τα φάρμακα διαχείρισης της παχυσαρκίας προ ολίγων ημερών.
Βασικά μηνύματα:
- Η παχυσαρκία δεν είναι αποτυχία χαρακτήρα. Είναι μια χρόνια νόσος που χρειάζεται θεραπεία.
- Το σώμα αντιστέκεται στην απώλεια βάρους. Αυτό είναι βιολογία, όχι έλλειψη θέλησης.
- Δεν θεραπεύουμε τη ζυγαριά. Θεραπεύουμε τον άνθρωπο.
- Ακόμη και μια απώλεια 5–10% του σωματικού βάρους μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την υγεία.
- Ο στόχος δεν είναι το τέλειο σώμα αλλά μια καλύτερη και μεγαλύτερη ζωή.
- Τα νέα φάρμακα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Δεν είναι «μαγικές ενέσεις». Δρουν σε βιολογικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν την πείνα και τον κορεσμό και πρέπει να χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο ολοκληρωμένης ιατρικής παρακολούθησης, μαζί με αλλαγές στον τρόπο ζωής».
«Η παχυσαρκία είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της δημόσιας υγείας στον 21ο αιώνα. Σήμερα, όμως, διαθέτουμε περισσότερα επιστημονικά εργαλεία από ποτέ. Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι κανείς δεν πρέπει να μένει μόνος απέναντι στην παχυσαρκία: υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία και πραγματική ελπίδα. Και το προσεχές μέλλον προμηνύεται ακόμη πιο ελπιδοφόρο».
*Ο Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D. είναι Παθολόγος με εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Ιατρικός Διευθυντής Mediterranean Diabetes & Obesity Clinics Ταμίας Πανελλήνιας Εταιρείας Μελέτης της Παχυσαρκίας