Ο καρκίνος των ωοθηκών θεωρείται από τους πιο ύπουλους αντιπάλους της γυναικολογικής ογκολογίας. Παγκοσμίως, ευθύνεται για τον θάνατο για περισσότερους από 200.000 θανάτους κάθε χρόνο (περίπου 207.000 έως 235.000 ετήσιους θανάτους, ανάλογα με τα επίσημα επιδημιολογικά δεδομένα και τις διεθνείς καταγραφές) και, παρότι εμφανίζεται λιγότερο συχνά από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ή τον καρκίνο του ενδομητρίου, παραμένει ο πιο θανατηφόρος γυναικολογικός καρκίνος, καθώς δεν υπάρχει μέχρι σήμερα κάποιο αξιόπιστο τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου που να επιτρέπει την έγκαιρη ανίχνευσή του.
Επιμέλεια συνέντευξης: Ρούλα Σκουρογιάννη
Σεπτέμβριος – Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών | 20ή Σεπτεμβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Γυναικολογικής Ογκολογίας (World GO Day)
Στις αναπτυγμένες χώρες, αποτελεί πλέον τον δεύτερο πιο συχνό γυναικολογικό καρκίνο, με τα περισσότερα περιστατικά να διαγιγνώσκονται δυστυχώς σε προχωρημένο στάδιο, ακριβώς επειδή τα πρώιμα συμπτώματά του συγχέονται εύκολα με πιο ήπιες και καθημερινές παθήσεις.
Για να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί συμβαίνει αυτό, ποιες γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο και πότε πρέπει κανείς να ανησυχήσει, μιλήσαμε με τον Γυναικολόγο – Ογκολόγο, Δρ. Βασίλειο Σιούλα*.
· Πόσο συχνός είναι σήμερα ο καρκίνος των ωοθηκών;
«Ο καρκίνος των ωοθηκών αποτελεί σήμερα τον δεύτερο πιο συχνό γυναικολογικό καρκίνο στις αναπτυγμένες χώρες. Σύμφωνα με τα διεθνή στατιστικά, τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου των ωοθηκών θα διαγνωστούν σε προχωρημένο στάδιο, δηλαδή όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει αρκετά. Ο σημαντικότερος λόγος που εμποδίζει την έγκαιρη διάγνωση είναι η απουσία χαρακτηριστικών συμπτωμάτων στα αρχικά στάδια».
· Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες κινδύνου;
«Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Ο πρώτος είναι η ηλικία άνω των 60 ετών. Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η πρώιμη έναρξη της περιόδου ή η καθυστερημένη εμμηνόπαυση, καθώς και η γενετική προδιάθεση —κυρίως οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και το σύνδρομο Lynch— σε συνδυασμό με το κληρονομικό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών ή του μαστού στην οικογένεια. Επιπλέον, η ατοκία και η υπογονιμότητα, καθώς και η ενδομητρίωση, αποτελούν, επίσης, αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου».
· Είναι αλήθεια ότι ο καρκίνος των ωοθηκών δεν ξεκινά πάντα από τις ωοθήκες;
«Ακριβώς. Ο πιο συχνός τύπος καρκίνου των ωοθηκών λέγεται υψηλής κακοήθειας, ορώδες καρκίνωμα και, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύαμε για πολλά χρόνια, σχεδόν ποτέ δεν ξεκινάει στην πραγματικότητα από τις ίδιες τις ωοθήκες. Η αρχική κυτταρική αλλοίωση ονομάζεται STIC (serous tubal intraepithelial carcinoma) και εντοπίζεται στις σάλπιγγες. Δυστυχώς, το STIC δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν διαγιγνώσκεται ούτε με το γυναικολογικό υπερηχογράφημα ούτε με τους καρκινικούς δείκτες. Με εξαίρεση την τυχαία ανεύρεσή του σε βιοψία μετά από αφαίρεση των σαλπίγγων, δεν υπάρχει σήμερα κάποιος τρόπος έγκαιρης αναγνώρισής του».
· Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος;
«Στα συμπτώματα, που μπορεί να προκαλέσει ο καρκίνος των ωοθηκών, περιλαμβάνονται η διάταση της κοιλιάς, η απώλεια όρεξης ή ο γρήγορος κορεσμός με το φαγητό, καθώς και το άλγος ή το αίσθημα πίεσης στην περιοχή της πυέλου, της κοιλιάς ή στην οσφύ. Πολλές γυναίκες αναφέρουν επίσης ανεξήγητες μεταβολές στο σωματικό βάρος ή έντονο αίσθημα κόπωσης, αλλαγές στις εντερικές συνήθειες —κυρίως νεοεμφανιζόμενη δυσκοιλιότητα— καθώς και συμπτώματα από το ουροποιητικό σύστημα, όπως η συχνουρία ή η επιτακτική ανάγκη για ούρηση. Τέλος, η αιμορραγία ή οι ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις μετά την εμμηνόπαυση αποτελούν επίσης σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται».
· Πότε πρέπει μια γυναίκα να ανησυχήσει πραγματικά;
«Από όσα περιέγραψα γίνεται αντιληπτό πως τα συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών δεν είναι χαρακτηριστικά και μπορούν να συνοδεύουν και άλλες, συνήθως καλοήθεις, παθήσεις, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή την ενδομητρίωση. Όταν, όμως, επιμένουν για περισσότερες από δύο εβδομάδες —για παράδειγμα ένα επίμονο «φούσκωμα» της κοιλιάς— δεν θα πρέπει να αγνοούνται, ακόμη και αν τελικά, μετά την επίσκεψη σε Γυναικολόγο εξειδικευμένο στην Ογκολογία, αποδειχθεί η καλοήθης φύση τους. Αυτό ισχύει εξίσου και για τις νεότερες γυναίκες, ειδικά όταν το οικογενειακό τους ιστορικό αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου».
· Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο ρόλος του γυναικολόγου ογκολόγου, ακόμη και για υγιείς γυναίκες;
«Είναι ευρέως γνωστό πως οι Γυναικολόγοι που έχουν εξειδικευτεί στην Ογκολογία είναι οι πιο κατάλληλοι ιατροί για να χειρουργούν ασθενείς με πρώιμο και προχωρημένο καρκίνο ωοθηκών, αφού οδηγούν στα καλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Στις μέρες μας, όμως, ο ρόλος τους είναι καίριος ακόμα και στις υγιείς γυναίκες. Χάρη στην αφοσίωσή τους σε θέματα γυναικολογικού καρκίνου, δίνουν τον χρόνο που κάθε γυναίκα χρειάζεται για να εκπαιδευτεί διεξοδικά πάνω στους προδιαθεσικούς παράγοντες του καρκίνου των ωοθηκών και στα “ύπουλα” συμπτώματά του, ενθαρρύνοντάς την να μιλήσει άμεσα για οτιδήποτε νέο παρατηρήσει. Αναλύουν, επίσης, λεπτομερώς το οικογενειακό ιστορικό της κάθε γυναίκας, ώστε να αναγνωρίσουν όσες θα ωφελούνταν από γονιδιακό έλεγχο μέσω εξέτασης αίματος. Τέλος, συζητούν μαζί της τα πλεονεκτήματα της προφυλακτικής αφαίρεσης των σαλπίγγων, με ή χωρίς τις ωοθήκες, στο τέλος του οικογενειακού προγραμματισμού, απαντούν στις αγωνίες της και, το σημαντικότερο, εξατομικεύουν τη σύστασή τους ανάλογα με τον ξεχωριστό κίνδυνο που η κάθε γυναίκα έχει για να εκδηλώσει καρκίνο των ωοθηκών».