Όταν μιλάμε για ψυχική υγεία, σκεφτόμαστε συνήθως συζήτηση, θεραπεία, φάρμακα. Σπάνια σκεφτόμαστε το σώμα: τον ύπνο που χάνεται, την ενέργεια που εξαντλείται, την αναπνοή που γίνεται κοφτή, την κίνηση που σταματά, χωρίς να το καταλάβουμε, να είναι μέρος της καθημερινότητας.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Κι όμως, πολλοί άνθρωποι που αντιμετωπίζουν κάποιο ζήτημα ψυχικής υγείας περιγράφουν ακριβώς αυτά. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών (Π.Σ.Φ.) φέρνει στο προσκήνιο αυτή τη σύνδεση και διοργανώνει ανοιχτή διαδικτυακή εκδήλωση για το κοινό και για τους επαγγελματίες υγείας.
Μια εκδήλωση που ανοίγει τη συζήτηση
Το Επιστημονικό Τμήμα «Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία» του Π.Σ.Φ. διοργανώνει την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026, στις 18:30, ανοιχτή ενημερωτική εκδήλωση με θέμα «Η Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία». Η εκδήλωση γίνεται διαδικτυακά* και απευθύνεται στο ευρύ κοινό, στους επαγγελματίες υγείας και σε όποιον θέλει να καταλάβει καλύτερα τη σχέση ανάμεσα στο σώμα, την κίνηση και την ψυχική υγεία.
Στόχος των διοργανωτών είναι να αναδειχθεί, με επιστημονικά τεκμηριωμένο αλλά κατανοητό τρόπο, πώς οι φυσικοθεραπευτικές παρεμβάσεις μπορούν να στηρίξουν τη σωματική λειτουργικότητα, την καθημερινή δραστηριότητα, τη συμμετοχή και, συνολικά, την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν ζητήματα ψυχικής υγείας. Η εκδήλωση φιλοδοξεί επίσης να ανοίξει ευρύτερο διάλογο για τη θέση της φυσικοθεραπείας στη σύγχρονη φροντίδα ψυχικής υγείας και για τη σημασία της συνεργασίας των επαγγελματιών υγείας.
Γιατί η ψυχική υγεία αφορά και το σώμα
Ο λόγος που ο Σύλλογος επιμένει σε αυτή τη θεματική είναι απλός: η ψυχική και η σωματική υγεία είναι στενά συνδεδεμένες και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως δύο ξεχωριστοί κόσμοι. Η κίνηση, η φυσική δραστηριότητα, η σωματική λειτουργία, η αναπνοή, ο ύπνος, η ενέργεια και η δυνατότητα συμμετοχής στην καθημερινότητα συνθέτουν την ποιότητα ζωής και επηρεάζουν το πώς νιώθουμε.
Τα παγκόσμια στοιχεία δείχνουν πόσο μεγάλο είναι το ζήτημα. Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) «World mental health today», που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ οι περισσότεροι δεν λαμβάνουν επαρκή υποστήριξη. Σύμφωνα με τους ίδιους δείκτες, γύρω στο 14% των εφήβων ηλικίας 10-19 ετών ζει με ψυχική διαταραχή, ενώ μόλις το 9% των ανθρώπων με κατάθλιψη λαμβάνει επαρκή θεραπεία. Οι άνθρωποι με σοβαρές ψυχικές παθήσεις έχουν επίσης μικρότερο προσδόκιμο ζωής από τον γενικό πληθυσμό.
Το τελευταίο δεδομένο συνδέεται άμεσα με το σώμα. Οι διεθνείς μελέτες αναφέρουν ότι οι άνθρωποι με σοβαρή ψυχική νόσο ζουν περίπου 10 έως 20 χρόνια λιγότερο, κυρίως λόγω σωματικών συνοδών νοσημάτων, όπως τα καρδιαγγειακά και ο διαβήτης. Η ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας θεωρείται βασικό εργαλείο για τη μείωση αυτού του χάσματος. Για τον λόγο αυτό ειδικοί επιστήμονες του χώρου, μεταξύ των οποίων μέλη της Διεθνούς Οργάνωσης Φυσικοθεραπευτών στην Ψυχική Υγεία (IOPTMH), έχουν υποστηρίξει ότι οι φυσικοθεραπευτές μπορούν να λειτουργήσουν ως «γέφυρα» ανάμεσα στη σωματική και στην ψυχική υγεία.
Τι ακριβώς κάνει η φυσικοθεραπεία στην ψυχική υγεία
Η φυσικοθεραπεία στην ψυχική υγεία αξιοποιεί την επιστημονική γνώση και τις φυσικοθεραπευτικές παρεμβάσεις, όπως η θεραπευτική άσκηση και η σωματική δραστηριότητα, με στόχο την υποστήριξη της σωματικής λειτουργικότητας και της ενεργού συμμετοχής στην καθημερινή ζωή. Σύμφωνα με τον ορισμό που χρησιμοποιείται στη διεθνή βιβλιογραφία, αφορά την ανθρώπινη κίνηση, τη λειτουργία, τη φυσική δραστηριότητα και την άσκηση, τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό πλαίσιο.
Η ερευνητική βάση για το κομμάτι της άσκησης είναι αξιόλογη. Μια συστηματική ανασκόπηση με δικτυακή μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο BMJ, με 218 μελέτες και πάνω από 14.000 συμμετέχοντες, έδειξε μέτριες μειώσεις στα συμπτώματα κατάθλιψης με διάφορες μορφές άσκησης, όπως περπάτημα ή τρέξιμο, γιόγκα και ασκήσεις δύναμης. Τα αποτελέσματα ήταν ανάλογα με την ένταση που συνιστούσε το πρόγραμμα. Μια ανασκόπηση ανασκοπήσεων του 2023 κατέληξε ότι η φυσική δραστηριότητα πρέπει να αποτελεί βασική προσέγγιση στη διαχείριση της κατάθλιψης, του άγχους και του ψυχολογικού στρες. Οι συγγραφείς της πρώτης μελέτης υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι η εμπιστοσύνη στα ευρήματα είναι χαμηλή έως πολύ χαμηλή λόγω του κινδύνου μεροληψίας στις μελέτες. Επομένως, τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά αλλά όχι οριστικά, και αφορούν την άσκηση γενικά και όχι αποκλειστικά τη φυσικοθεραπεία.
Συμπληρωματική και όχι υποκατάστατη
Σε αυτό το σημείο ο Π.Σ.Φ. είναι σαφής: η φυσικοθεραπεία δεν αντικαθιστά τον ρόλο των άλλων επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, ως μέρος μιας ολοκληρωμένης διεπιστημονικής προσέγγισης. Η συμβολή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα πλαίσιο φροντίδας όπου διαφορετικοί επαγγελματίες υγείας συνεργάζονται με επίκεντρο τις ανάγκες, τις δυνατότητες και τις εμπειρίες του κάθε ανθρώπου. Με άλλα λόγια, ο ψυχίατρος, ο ψυχολόγος και ο φυσικοθεραπευτής δεν ανταγωνίζονται, αλλά καλύπτουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας φροντίδας.
«Να ακουστούν οι βιωμένες εμπειρίες»
Το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ψυχικής Υγείας (WFMH) είναι «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change», δηλαδή «Να ακουστούν οι βιωμένες εμπειρίες: Αληθινές φωνές, πραγματική αλλαγή». Στο επίκεντρο βρίσκονται οι εμπειρίες των ανθρώπων που έχουν αντιμετωπίσει προβλήματα ψυχικής υγείας. Το μήνυμα υπογραμμίζει ότι οι φωνές τους πρέπει να ακούγονται και να επηρεάζουν ουσιαστικά τον σχεδιασμό των υπηρεσιών και των πρακτικών φροντίδας.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε διάγνωση υπάρχει ένας άνθρωπος με τη δική του εμπειρία, τις δικές του ανάγκες και τη δική του καθημερινότητα. Το μήνυμα απευθύνεται σε όλους τους επαγγελματίες υγείας: να ακούν και να λαμβάνουν υπόψη την εμπειρία του ανθρώπου όταν σχεδιάζουν και παρέχουν φροντίδα. Μέσα από το Επιστημονικό Τμήμα «Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία», ο Π.Σ.Φ. συμμετέχει ενεργά σε αυτή τη συζήτηση, αναδεικνύοντας την κίνηση και τη σωματική λειτουργία ως μέρος μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης.
Μια φροντίδα που βλέπει τον άνθρωπο στο σύνολό του
Η ψυχική υγεία αφορά τον άνθρωπο στο σύνολό του: το μυαλό, το σώμα, τις σχέσεις και την καθημερινότητα. Όσο αυτή η εικόνα γίνεται κοινός τόπος για τους επαγγελματίες και το κοινό, τόσο περισσότερες πόρτες ανοίγουν για υποστήριξη. Η φυσικοθεραπεία μπορεί να είναι μία από αυτές, πάντα σε συνεργασία με τους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας. Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα, η διαδικτυακή εκδήλωση της Κυριακής 11 Οκτωβρίου είναι ένα καλό σημείο αφετηρίας.
*Σύνδεσμος διαδικτυακής παρακολούθησης: https://www.