Στην ενίσχυση των καταναλωτών με σαφείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες πληροφορίες για την ασφάλεια των τροφίμων παραμένει προσηλωμένη η εκστρατεία Safe2Eat της EFSA για το 2026, βοηθώντας τους να λαμβάνουν συνειδητές αποφάσεις σχετικά με τα τρόφιμα που καταναλώνουν καθημερινά.
Η Ελλάδα είναι σταθερά παρούσα στην εκστρατεία για πέμπτη χρονιά αναγνωρίζοντας τη σημασία και τη χρησιμότητά της. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων μέσω στρατηγικών συνεργασιών και συνεχούς επικοινωνίας συνδράμει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των Ελλήνων πολιτών. Όπως εξηγεί μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Αντώνιος Ζαμπέλας, πρόεδρος του ΔΣ του ΕΦΕΤ και καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στόχος είναι η ενδυνάμωση και ευαισθητοποίηση των καταναλωτών για έγκυρη πληροφόρηση και κριτική σκέψη σε θέματα ασφάλειας τροφίμων και διατροφής.
Την ίδια στιγμή, ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι ενισχύεται όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον των Ελλήνων για την ασφάλεια των τροφίμων, όπως αποτυπώθηκε στο Ειδικό Ευρωβαρόμετρο του 2025. Συγκεκριμένα, η ασφάλεια των τροφίμων, με ποσοστό 61% είναι ο δεύτερος βασικός παράγοντας (πρώτος, το κόστος με 67%) που επηρεάζει τις αποφάσεις των Ελλήνων καταναλωτών για την αγορά τροφίμων. Ο πρόεδρος του ΕΦΕΤ υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της κριτικής σκέψης απέναντι στις διατροφικές πληροφορίες που διακινούνται κυρίως μέσω διαδικτύου και social media, τονίζοντας ότι οι πολίτες πρέπει να αναζητούν έγκυρες και επιστημονικά τεκμηριωμένες πηγές ενημέρωσης.
Παράλληλα, σημειώνει ότι το 2025 οι αναφορές καταναλωτών προς τον ΕΦΕΤ σημείωσαν αύξηση 21%, με αιχμή τα περιστατικά παρουσίας ξένων σωμάτων και μη ασφαλών τροφίμων, εξέλιξη που εντείνει τις πιέσεις για αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά. Ο κ. Ζαμπέλας αποδίδει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στη στοχευμένη εποπτεία και την εμπειρία του προσωπικού, προειδοποιεί όμως ότι η χρόνια υποστελέχωση και η υποχρηματοδότηση του Φορέα δυσκολεύουν το έργο των ελεγκτικών μηχανισμών.
Στο πλαίσιο αυτό, προέχουν η ενίσχυση του προσωπικού, η καλύτερη διασύνδεση των υπηρεσιών, οι θεσμικές αλλαγές για την ενοποίηση των ελέγχων τροφίμων στη χώρα και η δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής Τροφίμων και Διατροφικής Πολιτικής.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του προέδρου του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων Αντώνιου Ζαμπέλα στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και την Μαρία Τσιβγέλη
ΕΡ: Ποια είναι τα βασικά μηνύματα που θέλει να περάσει η φετινή εκστρατεία Safe2Eat στους Έλληνες καταναλωτές και πώς διαφοροποιούνται από τις προηγούμενες χρονιές;
ΑΠ: Η εκστρατεία, στο σύνολό της, έχει ως στόχο την ευαισθητοποίηση και εξοικείωση των καταναλωτών σε θέματα ασφάλειας τροφίμων και διατροφής με την παροχή σαφών, επιστημονικά τεκμηριωμένων στοιχείων και συμβουλών, ώστε να είναι σε θέση να κάνουν συνειδητές επιλογές τροφίμων. Σε συνέχεια του προηγούμενου έτους, διατηρούμε την έμφαση στην κατανόηση των διατροφικών αναγκών και στην υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής, ένα θέμα που εξακολουθεί να απασχολεί έντονα το κοινό και να συνδέεται με πολλαπλές πτυχές της υγείας και της ευημερίας.
Παράλληλα, η εκστρατεία επανέρχεται δυναμικά στο ζήτημα της σπατάλης τροφίμων, αναδεικνύοντας όχι μόνο την περιβαλλοντική αλλά και την κοινωνική του διάσταση, και προσφέροντας πρακτικούς τρόπους περιορισμού της. Τέλος, καθώς όλο και περισσότεροι καταναλωτές εκφράζουν το ενδιαφέρον τους για την ασφάλεια των τροφίμων και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία τους, αποφασίσαμε να εστιάσουμε στα τροφιμογενή νοσήματα, ως τρίτη θεματική ενότητα της εκστρατείας.
ΕΡ: Με ποιους τρόπους ο ΕΦΕΤ αξιοποιεί την επιστημονική γνώση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) ώστε να την μετατρέψει σε απλές και πρακτικές συμβουλές για την καθημερινότητα των πολιτών;
ΑΠ: Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πολλών ερευνών, όπως και του Ευρωβαρόμετρου, οι καταναλωτές βρίσκουν πολύ συχνά την γλώσσα για την ασφάλεια των τροφίμων πολύ εξειδικευμένη και «τεχνική». Έτσι, είτε πρόκειται για άρθρα, είτε για παραγωγή υλικού για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είτε για συνεργασίες με influencers στα πλαίσια της Safe2Eat, αλλά και γενικότερα σε όποια επικοινωνιακή μας δράση για την ενημέρωση των καταναλωτών, προσπαθούμε να μετατρέπουμε την επιστημονική γνώση σε πρακτικές, απτές συμβουλές που βρίσκουν εφαρμογή στην καθημερινότητα. Για παράδειγμα, τι σημαίνουν οι ενδείξεις στην ετικέτα, πώς μπορούμε να προστατευτούμε από την σαλμονέλα, ποιες είναι οι ποσότητες τροφίμων που καλύπτουν τις ανάγκες μας σε θρεπτικά συστατικά κ.λ.π.
ΕΡ: Ποιες είναι οι σημαντικότερες δράσεις και πρωτοβουλίες που σχεδιάζονται στην Ελλάδα στο πλαίσιο της εκστρατείας για το 2026;
ΑΠ: Όπως κάθε χρονιά, θα έχουμε μια ποικιλία επικοινωνιακών δράσεων, όπως διαφημίσεις, υλικό για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συνεντεύξεις και άρθρα σε έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο σχετικά με το περιεχόμενο της καμπάνιας και τις επιμέρους θεματικές ενότητες, αλλά και συνεργασία με influencers, καθώς έχει φανεί ότι αποδίδουν σημαντικά. Επειδή, στόχος μας είναι να απευθυνόμαστε σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό, φέτος προγραμματίζουμε μια διαφορετική συνεργασία, με ραδιοφωνικούς σταθμούς κι ελπίζουμε να προσελκύσουμε με αυτόν τον τρόπο κι άλλους καταναλωτές να γνωρίσουν την προσπάθειά μας.
ΕΡ: Με δεδομένα τα θετικά αποτελέσματα των προηγούμενων ετών, πώς αξιολογείτε την αλλαγή στη στάση και τη συμπεριφορά των καταναλωτών απέναντι στην ασφάλεια των τροφίμων;
ΑΠ: Σύμφωνα με τις ετήσιες αναφορές της EFSA, η Safe2Eat έχει σημαντική αναγνωρισιμότητα πλέον στην Ελλάδα, κάτι που το βλέπουμε κι εμείς από την ανταπόκριση των καταναλωτών αλλά και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Το έντονο ενδιαφέρον των Ελλήνων καταναλωτών για την ασφάλεια των τροφίμων όμως αποτυπώθηκε εύγλωττα στο Ειδικό Ευρωβαρόμετρο του 2025 για την ασφάλεια των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματά του, η ασφάλεια των τροφίμων, με ποσοστό 61% είναι ο δεύτερος βασικός παράγοντας (πρώτος, το κόστος με 67%) που επηρεάζει τις αποφάσεις των Ελλήνων καταναλωτών για την αγορά τροφίμων. Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ανέρχεται σε ποσοστό 46%. Τα θέματα ασφάλειας τροφίμων για τα οποία έχουν ακούσει σχετικά και τους απασχολούν περισσότερο είναι τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα, τα πρόσθετα στα τρόφιμα, οι τροφικές δηλητηριάσεις και τα κατάλοιπα αντιβιοτικών, ορμονών ή στεροειδών στο κρέας. Σχεδόν ένας στους δύο καταναλωτές ενδιαφέρεται εξίσου για την υγιεινή διατροφή και για τους κινδύνους από τα τρόφιμα.
ΕΡ: Πώς μπορεί ο μέσος πολίτης να αναπτύξει κριτική σκέψη σχετικά με τις διατροφικές επιλογές του και ποιος είναι ο ρόλος του ΕΦΕΤ σε αυτή τη διαδικασία;
ΑΠ: Οι διατροφικές πληροφορίες σήμερα είναι παντού και αυτό συνιστά από μόνο του μια σημαντική πρόκληση. Μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο καταναλωτής έρχεται καθημερινά σε επαφή με απόψεις και συστάσεις που συχνά στερούνται επιστημονικής τεκμηρίωσης, είτε επειδή προκύπτουν από παρερμηνεία ερευνητικών δεδομένων, είτε επειδή εξυπηρετούν άλλες σκοπιμότητες.
Δεν είναι, όμως, ρεαλιστικό να αναμένουμε από κάθε πολίτη να παρακολουθεί συστηματικά την επιστημονική βιβλιογραφία. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να καλλιεργήσει μια κριτική στάση: να εξετάζει την προέλευση της πληροφορίας, να αναζητά επιβεβαίωση από αξιόπιστους φορείς και να μην αποδέχεται ως δεδομένο οτιδήποτε παρουσιάζεται με βεβαιότητα χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του ΕΦΕΤ θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Πέρα από την εποπτεία της υγιεινής και της ασφάλειας των τροφίμων, καθώς και τον έλεγχο της ορθότητας της επισήμανσής τους, ο ΕΦΕΤ συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς και πανεπιστημιακά ιδρύματα και συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση πολιτικών σχετικά με τη διατροφή σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, επενδύουμε στη διάχυση έγκυρης και επιστημονικά τεκμηριωμένης πληροφορίας προς το κοινό, μέσα από τα επίσημα μέσα κοινωνικής μας δικτύωσης, αλλά και τη συνεργασία με τις επιχειρήσεις τροφίμων στα πλαίσια βελτίωσης των συστημάτων τους.
Η ανάπτυξη κριτικής σκέψης στις διατροφικές επιλογές δεν είναι αποκλειστικά ατομική ευθύνη. Προϋποθέτει τόσο αξιόπιστους και διαφανείς θεσμούς όσο και ενεργούς πολίτες. Ως ΕΦΕΤ, επενδύουμε στην αξιοπιστία και στη διαφάνεια και καλούμε τους πολίτες να επιλέγουν συνειδητά και να εμπιστεύονται και να αξιοποιούν την πληροφόρηση που τους παρέχουμε.
ΕΡ: Πώς διαμορφώθηκαν το 2025 οι αναφορές των καταναλωτών προς τον ΕΦΕΤ που σχετίζονται με την ασφάλεια, την υγιεινή και την επισήμανση των τροφίμων. Ποια κατηγορία τροφίμων συγκέντρωσε τον μεγαλύτερο αριθμό παραπόνων που αναφέρθηκαν στον ΕΦΕΤ;
ΑΠ: Το 2025 ο ΕΦΕΤ παρέλαβε περίπου 2.400 αναφορές, αριθμός αυξημένος σε ποσοστό περίπου 21%, σε σχέση με το 2024. Από αυτές, το 24% αφορούσε επιχειρήσεις τροφίμων, ενώ το υπόλοιπο αφορούσε τρόφιμα. Από το συνολικό πλήθος, τον μεγαλύτερο αριθμό αναφορών συγκέντρωσε η ύπαρξη ξένου σώματος στο προϊόν (23,6%), και η κατηγορία των μη ασφαλών τροφίμων (20%). Ακολούθησαν με χαμηλότερα ποσοστά η εκδήλωση διατροφικών διαταραχών, προβλήματα στην επισήμανση των προϊόντων, μη τήρηση των κανόνων υγιεινής και προϊόντα με υπέρβαση της ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας. Εδώ, θα ήθελα να σημειώσω ότι ΕΦΕΤ εφαρμόζει διαδικασίες αξιολόγησης των εισερχόμενων αναφορών, ώστε να ελέγχεται η αξιοπιστία τους, προτού προβεί στις απαραίτητες ενέργειες.
ΕΡ: Πόσο αποτελεσματικοί είναι οι έλεγχοι που γίνονται από τον ΕΦΕΤ στην αγορά και ποιες βελτιώσεις είναι αναγκαίο να γίνουν για την καλύτερη και πιο αποτελεσματική λειτουργία του Φορέα;
ΑΠ: Η αποτελεσματικότητα των επισήμων ελέγχων που διενεργούνται από τον ΕΦΕΤ διασφαλίζεται με την οργάνωσή τους στη βάση ανάλυσης επικινδυνότητας, καθώς και με τη διαρκή εκπαίδευση του προσωπικού του φορέα που εργάζεται με αυταπάρνηση, επαγγελματισμό και υπερβάλλοντα ζήλο, δεδομένων των ζητημάτων της χρόνιας υποστελέχωσης, υποχρηματοδότησης του φορέα αλλά και των προβλημάτων που απορρέουν από πολλές συναρμοδιότητες. Προσπαθούμε να διασφαλίσουμε την αποτελεσματικότητα σε εθνικό επίπεδο με το σχεδιασμό προγραμμάτων ελέγχων από την κεντρική μας υπηρεσία στη βάση της προτεραιοποίησης όπως αυτή απορρέει από αποτελέσματα προηγούμενων ετών, αλλαγές νομοθεσίας, πληροφορίες από υπηρεσίες της Ε.Ε. και πλήθος άλλων παραμέτρων, καθώς και με τη συνεχή συνεργασία με τις Αρμόδιες Αρχές, όπως οι ελεγκτικοί μηχανισμοί των Περιφερειών.
Βελτιώσεις που είναι αναγκαίο να γίνουν για την καλύτερη και πιο αποτελεσματική λειτουργία του Φορέα σχετίζονται κυρίως με την ενίσχυση των επιθεωρήσεων θέτοντας ως βασική προτεραιότητα την πρόσληψη προσωπικού κυρίως μέσω προκηρύξεων ΑΣΕΠ και δευτερευόντως μέσω της κινητικότητας ων δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και με την αύξηση της χρηματοδότησης του φορέα.
Επιπλέον στην κατεύθυνση της βελτίωσης θεωρώ αναγκαία η διασύνδεση όλων των Αρμοδίων Αρχών των Περιφερειακών Ενοτήτων με το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του ΕΦΕΤ, ενώ γενικότερα αναγκαίες κρίνονται και διαρθρωτικές αλλαγές που σχετίζονται με την ουσιαστική ενοποίηση του συστήματος επισήμων ελέγχων στη χώρα και τη δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής Τροφίμων και Διατροφικής Πολιτικής, επιλύοντας χρόνια ζητήματα κατακερματισμού και επικαλύψεων αρμοδιοτήτων μεταξύ υπουργείων και υπηρεσιών.
ΑΠΕ-ΜΠΕ