Λιγότεροι από τους μισούς γνωρίζουν ότι τα GLP-1 είναι συνταγογραφούμενα φάρμακα
Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Μια έρευνα της Αρχής Προτύπων Διαφήμισης (Advertising Standards Authority – ASA) διαπίστωσε ότι η πλειοψηφία των ενηλίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο ανησυχεί ότι οι διαφημίσεις για υπηρεσίες ενέσεων απώλειας βάρους «στοχεύουν σε ευάλωτο κοινό» – και ότι λιγότεροι από τους μισούς γνωρίζουν ότι τα GLP-1 είναι συνταγογραφούμενα φάρμακα.
Η εν λόγω έρευνα που έγινε σε 2.000 ενήλικους πολίτες διαπίστωσε ότι το 65% πιστεύει ότι οι διαφημίσεις για υπηρεσίες απώλειας βάρους «ασκούν πίεση στους ανθρώπους να χάσουν βάρος», με την πλειονότητά τους να θεωρείται ότι απευθύνονται σε γυναίκες χρησιμοποιώντας βασικά στοιχεία του marketing και του branding (π.χ. «μαρτυρίες πελατών με τη χρήση των σωστών εικόνων και χρωμάτων) για να τις οδηγήσουν στο αποτέλεσμα που επιδιώκουν.
Οι καταναλωτές αντέδρασαν αρνητικά στις διαφημίσεις που απευθύνονται σε γυναίκες σε «συγκεκριμένα στάδια ζωής», με ορισμένες να θεωρούνται ότι ασκούν πίεση στις γυναίκες να «ανακάμψουν» μετά τον τοκετό ή μετά την έναρξη της εμμηνόπαυσης.
Άλλες διαφημίσεις που προκάλεσαν αρνητική ανταπόκριση περιλάμβαναν εκείνες που τόνιζαν «διακριτική» συσκευασία, η οποία θεωρήθηκε ότι υπονοούσε ότι «οι άνθρωποι θα έπρεπε να ντρέπονται» για την αγορά αυτών των φαρμάκων, ή εκείνες με «τακτικές πώλησης πίεσης», όπως μηνύματα με γνώμονα τις τιμές ή χρονικά περιορισμένες προσφορές.
Η έρευνα διαπίστωσε ότι μόνο το 46% του κοινού γνωρίζει ότι τα GLP-1 είναι φάρμακα που χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή και ότι το ένα τρίτο γνωρίζει ότι υπάρχουν περιορισμοί σχετικά με τη διαφήμιση των φαρμάκων που χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή.
Ο εποπτικός φορέας για τη διαφήμιση ανέφερε ότι οι διαφημιζόμενοι έχουν υιοθετήσει «νέες προσεγγίσεις μάρκετινγκ» για να επωφεληθούν από αυτόν τον «αναπτυσσόμενο τομέα», με τα ευρήματα να υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι ερμηνεύουν τις διαφημίσεις ως ενέσεις απώλειας βάρους μέσα από έναν συνδυασμό έμμεσων και άμεσων «σημάτων», ακόμη και όταν δεν κατονομάζεται ένα συγκεκριμένο φάρμακο. Σήματα που έχουν να κάνουν με οπτικές ενδείξεις (π.χ. συσκευές ένεσης (πένες) και βελόνες, εικόνες «πριν και μετά» που υποδηλώνουν μία γρήγορη μεταμόρφωση του σώματος που σχετίζεται με τις ενέσεις), με τη χρησιμοποιούμενη γλώσσα και ορολογία (π.χ. ένεση αδυνατίσματος) με κλινικούς και στατιστικούς ισχυρισμούς (π.χ. Ισχυρισμοί για «εύκολη», «άκοπη» ή «ταχεία» απώλεια βάρους συνδέονται συχνά με την αντίληψη των ενέσεων ως «μαγική λύση») και με στρατηγικές μάρκετινγκ (π.χ. κλινικά αποδεδειγμένο, ιατρική διαχείριση βάρους).
Να σημειωθεί εδώ ότι στην Αγγλία (και συνολικά στο Ηνωμένο Βασίλειο), η διαφήμιση συνταγογραφούμενων φαρμάκων για τη διαχείριση βάρους στο ευρύ κοινό απαγορεύεται αυστηρά βάσει της νομοθεσίας και των κανονισμών των αρμόδιων αρχών. Τέτοια φάρμακα δεν επιτρέπεται να διαφημίζονται απευθείας στους καταναλωτές. Αυτό ισχύει για όλα τα μέσα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών δικτύων (Instagram, TikTok) και των influencers.
Σε ό,τι αφορά τα φαρμακεία μπορούν να προωθούν τις υπηρεσίες τους και όχι το φάρμακο καθαυτό. Μπορούν δηλαδή να διαφημίζουν “Weight Management Services” (Υπηρεσίες Διαχείρισης Βάρους) ή “Consultations” (Ιατρικές Συμβουλές). Πληροφορίες για συγκεκριμένα φάρμακα επιτρέπεται να υπάρχουν μόνο σε εσωτερικές σελίδες ιστοτόπων (όχι στην αρχική), ώστε να τις βλέπει ο χρήστης μόνο αφού έχει αναζητήσει ενεργά τη συγκεκριμένη θεραπεία.
Επιστρέφοντας στην έρευνα, τα ευρήματά της δείχνουν ότι το 6% του βρετανικού κοινού έχει χρησιμοποιήσει ενέσεις απώλειας βάρους και ένα επιπλέον 18 % θα σκεφτόταν να τις χρησιμοποιήσει.
Η ASA δήλωσε: «Ενώ οι ιατρικές περιγραφές όπως «ενέσεις απώλειας βάρους» ή «ενέσιμη θεραπεία για την απώλεια βάρους» παραμένουν οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενοι όροι, το 56% του πληθυσμού χρησιμοποιεί μη ιατρική, εμφανισιακά επικεντρωμένη γλώσσα, όπως ενέσιμη θεραπεία για «χοντρούς», για «αδύναμους» ή για «αδυνάτισμα».
Στο πλαίσιο των προσπαθειών επιβολής του νόμου, η ASA ανέλυσε πάνω από 95.000 μοναδικές πληρωμένες διαδικτυακές διαφημίσεις από 44 φαρμακεία και διαδικτυακές κλινικές που διαφημίζονταν στο Google, το Meta, το TikTok και σε διαφημίσεις προβολής. Περίπου 35.000 διαφημίσεις αφορούσαν υπηρεσίες διαχείρισης βάρους.
Όπως δήλωσε μεταξύ Φεβρουαρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026 εντόπισε περίπου 900 διαφημίσεις από 38 εταιρείες που αξιολόγησε ως «πιθανές να παραβιάζουν τους κανόνες» προωθώντας στο κοινό ενέσεις απώλειας βάρους.
Αυτές οι ενέργειες ελέγχων έχουν επιφέρει ποσοστό συμμόρφωσης 99% από τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, δήλωσε η εποπτική αρχή.
Η Jessica Tye της ASA ανέφερε ότι «Τα τελευταία δύο χρόνια, έχουμε δει τις προσεγγίσεις που υιοθετούνται στις διαφημίσεις να εξελίσσονται – όπως η χρήση εικόνων στυλό ένεσης ή οπτικών στοιχείων σε συσκευασίες, μεταξύ άλλων πιθανών δεικτών που παραπέμπουν σε ενέσεις απώλειας βάρους. Οι έρευνές μας και οι αποφάσεις μας, η παρακολούθηση και η επιβολή με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης έχουν οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση στον αριθμό των φαρμακείων και κλινικών που τηρούν πλέον τους κανόνες.
Αυτό είναι ευπρόσδεκτο, αλλά η τελευταία μας έρευνα δείχνει πόσο πολύ έχει μπει η απώλεια βάρους στη συνείδηση του κοινού και πώς ερμηνεύουν και ανταποκρίνονται στις διαφημίσεις. Δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τον τομέα, να συνεργαζόμαστε με τη Ρυθμιστική Αρχή Φαρμάκων και Προϊόντων Υγειονομικής Περίθαλψης (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency – MHRA) και το Γενικό Φαρμακευτικό Συμβούλιο (General Pharmaceutical Council – GPhC) και να λαμβάνουμε μέτρα όπου εμφανίζονται προβληματικές διαφημίσεις».
Η Dionne Spence, επικεφαλής της επιβολής του νόμου στην GPhC, δήλωσε: «Τα ευρήματα της ASA υπογραμμίζουν το τεράστιο δημόσιο ενδιαφέρον για τα φάρμακα διαχείρισης βάρους. Η υπεύθυνη διαφήμιση από τα φαρμακεία και άλλους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης είναι ζωτικής σημασίας, καθώς βοηθά στη διασφάλιση ότι το κοινό μπορεί να λαμβάνει τεκμηριωμένες αποφάσεις και προστατεύει τους ανθρώπους από δυνητικά μη ασφαλείς ή παραπλανητικές πληροφορίες.
Έχουμε καταστήσει σαφές στους ιδιοκτήτες και τις ομάδες φαρμακείων ότι πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες και τους κανόνες της MHRA και της ASA ανά πάσα στιγμή. Είναι καλό να βλέπουμε ότι το 99% των διαφημίσεων φαρμάκων για τη διαχείριση βάρους πληρούν πλέον τις οδηγίες και τους κανόνες για τη διαφήμιση φαρμάκων, μετά την κοινή μας συνεργασία με την ASA και την MHRA, και δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά».
Στη χώρα μας ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος με δελτίο Τύπου που εξέδωσε πριν από σχεδόν τρία χρόνια είχε αναδείξει το πρόβλημα, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για την αυξημένη ζήτηση τέτοιων φαρμάκων αναφερόμενος σε συγκεκριμένο τότε σκεύασμα που είχε εξαφανιστεί από τα ράφια των φαρμακείων και το έψαχναν ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, επειδή το ζητούσαν άνθρωποι που ήθελαν να χάσουν βάρος καθώς ρυθμίζει την όρεξη και βοηθά στην απώλεια βάρους.