Έξι έως οκτώ εμπύρετες αναπνευστικές λοιμώξεις μέσα σε έναν χρόνο μπορεί να εμφανίσει ένα απολύτως υγιές παιδί προσχολικής ηλικίας, ενώ ο αριθμός τους ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος όταν πηγαίνει σε βρεφονηπιακό σταθμό.
Οι αλλεπάλληλες ιώσεις, επομένως, δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι υπάρχει πρόβλημα στο ανοσοποιητικό. Η φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού, η βαρύτητα των λοιμώξεων και το αν μεσολαβούν διαστήματα χωρίς συμπτώματα είναι τα στοιχεία που βοηθούν τους γιατρούς να ξεχωρίσουν το αναμενόμενο από εκείνο που χρειάζεται διερεύνηση.
Αυτά επισημαίνει ο καθηγητής Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικών Λοιμώξεων και μάχιμος γιατρός στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», Αθανάσιος Μίχος, μιλώντας στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου, «104,9 Μυστικά Υγείας». Ο καθηγητής εξηγεί πότε οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις αποτελούν λόγο ανησυχίας, σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινή αποχή από τον παιδικό σταθμό και τι βοηθά ουσιαστικά την άμυνα του οργανισμού, πέρα από τις υποσχέσεις των σκευασμάτων για την ενίσχυσή της.
Δεν μετρά μόνο πόσες φορές αρρωσταίνει το παιδί
Οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις αναπνευστικού αποτελούν συχνό λόγο προσέλευσης των γονιών στον παιδίατρο και στον λοιμωξιολόγο. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο κ. Μίχος, ο αριθμός των επεισοδίων δεν αρκεί για να εκτιμηθεί αν υπάρχει πρόβλημα στην άμυνα του οργανισμού. Ένα από τα πρώτα στοιχεία που εξετάζουν οι παιδίατροι είναι η ανάπτυξη. «Όταν το παιδί συνεχίζει να παίρνει βάρος και ύψος κανονικά, η εικόνα είναι καθησυχαστική. Αντίθετα, η στασιμότητα του βάρους σε συνδυασμό με συχνές λοιμώξεις αποτελεί ένδειξη που χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο. Ανάλογη σημασία έχει η σοβαρότητα των επεισοδίων. Διαφορετικά αξιολογούνται οι απλές αναπνευστικές λοιμώξεις που υποχωρούν χωρίς ειδική θεραπεία και διαφορετικά εκείνες που απαιτούν επανειλημμένα αντιβιοτικά, ή νοσηλεία». Οι γιατροί εξετάζουν επίσης αν το παιδί αναρρώνει πλήρως ανάμεσα στα επεισόδια, καθώς και το είδος των μικροοργανισμών που προκαλούν τις λοιμώξεις. Ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι οι πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες είναι σπάνιες καταστάσεις. «Όταν, όμως, συνυπάρχουν συγκεκριμένα ανησυχητικά χαρακτηριστικά, θα πρέπει να ακολουθεί στοχευμένη εργαστηριακή διερεύνηση.
Όταν ο πυρετός επιστρέφει ή ο βήχας επιμένει
Η επανεμφάνιση συμπτωμάτων δεν σημαίνει πάντοτε ότι το παιδί κόλλησε έναν καινούργιο ιό. Σύμφωνα με τον καθηγητή, όταν ο πυρετός και ο έντονος βήχας επιστρέφουν ενώ η αρχική εικόνα έδειχνε να βελτιώνεται, ο γιατρός εξετάζει, μεταξύ άλλων, το ενδεχόμενο βακτηριακής επιλοίμωξης. «Υπάρχουν, όμως, και καταστάσεις που δεν οφείλονται σε λοίμωξη. Ο παρατεινόμενος και ειδικά νυκτερινός βήχας για παράδειγμα, μπορεί να σχετίζεται με άσθμα. Γι’ αυτό η διάρκεια, η πορεία και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των συμπτωμάτων έχουν καθοριστική σημασία για την αξιολόγηση».
Ξεχωριστή προσοχή χρειάζεται και όταν οι λοιμώξεις επανέρχονται στο ίδιο σημείο. Οι επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες, ιδίως όταν συνοδεύονται από επίμονη παρουσία υγρού στο αυτί, μπορεί να επηρεάσουν την ακοή και την ανάπτυξη του λόγου, λέει ο διακεκριμένος παιδίατρος, για να επισημάνει στη συνέχεια ότι σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται αξιολόγηση από παιδίατρο και ωτορινολαρυγγολόγο.«Συχνά μπορεί να χρειαστούν και σωληνάκια αερισμού. Γιατί ένα παιδί που δεν ακούει δεν μπορεί να μιλήσει κιόλας. Αντίστοιχα, οι συχνές αμυγδαλίτιδες και οι άπνοιες στον ύπνο χρειάζονται διερεύνηση. Ο καθηγητής σημειώνει ότι σήμερα η απόφαση για αφαίρεση των αμυγδαλών λαμβάνεται με αυστηρότερα κριτήρια. «Σύμφωνα με τις νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες, χρειάζονται τουλάχιστον επτά βακτηριακές λοιμώξεις το χρόνο, ή επεισόδια άπνοιας και δεν αποτελεί αυτόματη λύση για κάθε παιδί που αρρωσταίνει συχνά».
Παιδικός σταθμός: Ο πρώτος χρόνος φέρνει συχνές λοιμώξεις, όχι ενοχές
Η έναρξη του παιδικού σταθμού συχνά συνοδεύεται από διαδοχικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα κατά τον πρώτο χρόνο Ο κ. Μίχος τονίζει ότι οι γονείς χρειάζεται να είναι προετοιμασμένοι για αυτή την περίοδο, χωρίς, όμως, να αισθάνονται ενοχές για την επιλογή τους. Όπως εξηγεί, δεν υπάρχει μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλες τις οικογένειες ως προς την ηλικία έναρξης, καθώς συνυπολογίζονται η εργασία των γονιών και οι δυνατότητες φροντίδας του παιδιού. Ο ίδιος εκτιμά ότι το διάστημα μεταξύ δεύτερου και τρίτου έτους ζωής μπορεί να είναι μια καλή περίοδος, αναγνωρίζοντας ότι οι πρακτικές ανάγκες συχνά επιβάλλουν διαφορετικές επιλογές. «Κατά τη διάρκεια των λοιμώξεων μπορεί να χρειαστούν απουσίες ακόμη και μίας ή δύο εβδομάδων. Σε βρέφη με πολύ συχνά επεισόδια, ο παιδίατρος ενδέχεται να συστήσει μεγαλύτερη περίοδο αποχής, ενός ή δύο μηνών, ανάλογα με την περίπτωση». Για τον περιορισμό της μετάδοσης, ο καθηγητής δίνει έμφαση στον καλό αερισμό, στον καθαρισμό των χώρων και των παιχνιδιών και στην τήρηση του προγράμματος εμβολιασμού.
Τέσσερις σύμμαχοι της άμυνας — χωρίς «μαγικά» σκευάσματα
Ισορροπημένη διατροφή, καλός ύπνος, τακτική σωματική δραστηριότητα και εμβολιασμός είναι, σύμφωνα με τον κ. Μίχο, οι τέσσερις βασικοί παράγοντες που στηρίζουν την άμυνα των παιδιών. Ερωτηθείς για βιταμίνες, προβιοτικά και προϊόντα που υπόσχονται λιγότερες λοιμώξεις, επισημαίνει ότι γύρω από αυτά έχει αναπτυχθεί μια μεγάλη αγορά, χωρίς αντίστοιχα επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού. Όπως τονίζει, δεν υπάρχει κάποιο «μαγικό» σκεύασμα στο φαρμακείο που να κάνει το ανοσοποιητικό να λειτουργεί καλύτερα. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η συχνή ανάγκη χορήγησης αντιβιοτικών πρέπει να αξιολογείται, καθώς η επαναλαμβανόμενη χρήση τους συνδέεται με την επιλογή ανθεκτικών βακτηρίων.
Αυξάνονται σταδιακά οι αναπνευστικές λοιμώξεις — ο ρόλος της πρόληψης
Για την εικόνα της περιόδου, ο καθηγητής αναφέρει ότι παρατηρείται σταδιακή αύξηση της προσέλευσης στα εξωτερικά και ιδιωτικά ιατρεία, αλλά και των νοσηλειών. «Κυκλοφορούν κυρίως ρινοϊοί, αδενοϊοί και εντεροϊοί, ενώ ακόμη δεν έχει καταγραφεί αύξηση του RSV. Η κορύφωση των αναπνευστικών λοιμώξεων, όπως σημειώνει, συνήθως αναμένεται τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην πρόληψη της νόσησης από RSV μέσω του εμβολιασμού των εγκύων και της χορήγησης μονοκλωνικού αντισώματος στα βρέφη, επισημαίνοντας τη συμβολή αυτών των παρεμβάσεων στη μείωση των νοσηλειών. Ευρύτερα ο καθηγητής, χαρακτηρίζει το ελληνικό πρόγραμμα εμβολιασμού πολύ καλό και τονίζει ότι η αξία του αποτυπώνεται καθημερινά στα παιδιατρικά ιατρεία και στα νοσοκομεία, μέσα από τη μείωση των σοβαρών λοιμώξεων και των εισαγωγών.