Μία στις δύο γυναίκες στη μέση ηλικία ζει με χρόνιο πόνο, που συχνά αποδίδεται αυτόματα στην ηλικία ή αγνοείται. Η Αθανασία Παππά εξηγεί πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και τι μπορεί να βοηθήσει.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Ένας πόνος που δεν πρέπει να «κουβαλιέται» αθόρυβα
Πονάνε οι αρθρώσεις το πρωί. Ο ύπνος είναι ελαφρύς και διακόπτεται. Η κούραση μένει, και η διάθεση πέφτει. Για πολλές γυναίκες στα 40 και στα 50 τους, αυτά τα σημάδια θεωρούνται «μέρος της ηλικίας», κάτι που πρέπει να υπομείνουν χωρίς να το συζητήσουν.
Η Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 18 Οκτωβρίου, έρχεται φέτος να ξεκαθαρίσει ότι αυτό δεν ισχύει. Την καθιέρωσε το 2009 η International Menopause Society (IMS), ο διεθνής επιστημονικός φορέας που ιδρύθηκε το 1978. Κάθε χρόνο η IMS επιλέγει ένα κεντρικό θέμα και το αναλύει σε μια επιστημονική έκθεση, το White Paper. Το 2024 η έκθεση αφορούσε την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης, ενώ πέρυσι ανέδειξε τον ρόλο του τρόπου ζωής στη διαχείριση της εμμηνόπαυσης, με τη μεσογειακή διατροφή να προκρίνεται ως το πιο τεκμηριωμένο διατροφικό πρότυπο. Το 2026 το θέμα είναι ο χρόνιος πόνος στη μέση ηλικία.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τη νέα επιστημονική ανασκόπηση της IMS, περίπου μία στις δύο γυναίκες στη μέση ηλικία βιώνει χρόνιο πόνο. Ο μυοσκελετικός πόνος, δηλαδή ο πόνος στους μυς και στις αρθρώσεις, αφορά περίπου το 71% των γυναικών στην περιεμμηνόπαυση, τη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση. Πόνος θεωρείται χρόνιος όταν επιμένει ή επανέρχεται για περισσότερο από τρεις μήνες. Επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία και τις καθημερινές δραστηριότητες, ενώ παραμένει συχνά ανεπαρκώς αναγνωρισμένος και αντιμετωπισμένος.
Το μήνυμα στη χώρα μας της Ελληνικής Εταιρείας Εμμηνόπαυσης (ΕΛ.ΕΤ.ΕΜ) για φέτος είναι «Χρόνιος πόνος στη μέση ηλικία – Από την αναγνώριση στην τεκμηριωμένη φροντίδα». Η εμμηνόπαυση είναι μια φυσιολογική φάση της ζωής και συμβαίνει, συνήθως, ανάμεσα στα 45 και τα 55 έτη. Παρότι ο πόνος είναι συχνός, δεν είναι αναπόφευκτος και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην εμμηνόπαυση. Οι ορμονικές αλλαγές παίζουν ρόλο, αλλά μαζί τους συμμετέχουν η ηλικία, η μυοσκελετική υγεία, ο ύπνος, η διάθεση και η σωματική δραστηριότητα. Οι εξάψεις, η κόπωση, η δυσκολία συγκέντρωσης και ο πόνος αλληλοεπηρεάζονται: ο πόνος χειροτερεύει τον ύπνο, και ο κακός ύπνος κάνει τον πόνο δυσκολότερο στη διαχείριση.
Για το πώς μπορεί μια γυναίκα να αναγνωρίσει τον πόνο της και να ζητήσει τη σωστή βοήθεια, μιλήσαμε με την Αθανασία Παππά, Πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Εμμηνόπαυσης.
Πόνος της εμμηνόπαυσης ή κάτι άλλο; Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε
· Ο μυοσκελετικός πόνος είναι ο πιο συχνός στην περιεμμηνόπαυση, αλλά δεν αποδίδεται πάντα σε αυτήν. Πώς μπορεί μια γυναίκα να καταλάβει αν ο πόνος που νιώθει σχετίζεται με την εμμηνόπαυση ή κρύβει κάτι άλλο; Ποια χαρακτηριστικά του πρέπει να την οδηγήσουν άμεσα στον γιατρό και ποιοι ειδικοί εμπλέκονται συνήθως στη διερεύνηση;
«Ως επισκέπτρια υγείας, βλέπω συχνά γυναίκες που αποδίδουν κάθε ενόχληση στην εμμηνόπαυση ή αντίθετα την αγνοούν. Ο πόνος της περιεμμηνόπαυσης είναι συνήθως διάχυτος, κυρίως στις αρθρώσεις και τους μύες, και συνοδεύεται από εξάψεις, διαταραχές ύπνου, αλλαγές διάθεσης ή του κύκλου. Η διάγνωση όμως ανήκει πάντα στον γιατρό.
Παραπέμπουμε άμεσα όταν ο πόνος:
- είναι έντονος, ξαφνικός ή εντοπισμένος
- επιδεινώνεται προοδευτικά ή ξυπνά τη γυναίκα τη νύχτα
- συνοδεύεται από πυρετό, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση
- συνοδεύεται από πρήξιμο και ερυθρότητα στις αρθρώσεις, μούδιασμα ή αδυναμία
- αφορά τον θώρακα, με δύσπνοια ή ταχυκαρδία (επείγον)
Πρώτο σημείο αναφοράς είναι ο γυναικολόγος ή ο προσωπικός ιατρός. Ανάλογα με την περίπτωση εμπλέκονται ορθοπεδικός, ρευματολόγος, ενδοκρινολόγος, παθολόγος και φυσικοθεραπευτής. Ο ρόλος μας είναι να ακούσουμε, να καταγράψουμε τα συμπτώματα και να καθοδηγήσουμε τη γυναίκα στον σωστό ειδικό».
Άσκηση, ύπνος, διατροφή: τι μπορεί να κάνει η ίδια η γυναίκα
· Η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι το μόνο εργαλείο. Ποιες αλλαγές στην καθημερινότητα βοηθούν στη διαχείριση του πόνου; Τι είδους άσκηση προτείνετε, πόσο σημαντικοί είναι ο ύπνος και η διατροφή και τι θα συμβουλεύατε μια γυναίκα που φοβάται ότι η κίνηση θα επιδεινώσει τον πόνο της;
«Η τακτική άσκηση είναι από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα. Συστήνω συνδυασμό αερόβιας δραστηριότητας (περπάτημα, κολύμβηση, ποδήλατο), ενδυνάμωσης με αντιστάσεις για τους μύες και τα οστά, και ασκήσεων ισορροπίας και ευλυγισίας (γιόγκα, pilates).
Ο ύπνος είναι καθοριστικός, γιατί η έλλειψή του αυξάνει την αντίληψη του πόνου. Στη διατροφή προτείνω Μεσογειακό πρότυπο με επαρκές ασβέστιο, βιταμίνη D και πρωτεΐνη, καθόλου ζάχαρη και αλκοόλ, και καλή ενυδάτωση.
Σε όσες φοβούνται ότι η κίνηση θα χειροτερέψει τον πόνο, εξηγώ ότι η ακινησία συνήθως τον επιδεινώνει. Ξεκινάμε ήπια και σταδιακά, με καθοδήγηση από ειδικό όταν χρειάζεται. Μια ήπια ενόχληση είναι αναμενόμενη, ενώ ο έντονος ή οξύς πόνος είναι σήμα να σταματήσουμε και να μιλήσουμε με τον γιατρό».
Ταμπού και άνιση πρόσβαση: τι πρέπει να αλλάξει
· Πώς διαμορφώνεται σήμερα η εικόνα στην Ελλάδα όσον αφορά την ενημέρωση και την πρόσβαση των γυναικών σε εξειδικευμένη φροντίδα για την εμμηνόπαυση; Τι θα θέλατε να αλλάξει, τόσο από την πλευρά του ιατρικού κόσμου όσο και από την πλευρά των ίδιων των γυναικών, ώστε ο πόνος να αναγνωρίζεται νωρίτερα;
«Η ενημέρωση βελτιώνεται, αλλά η εμμηνόπαυση παραμένει σε μεγάλο βαθμό ταμπού. Πολλές γυναίκες θεωρούν τα συμπτώματα φυσιολογικό τίμημα που πρέπει να υπομείνουν σιωπηλά. Η πρόσβαση σε εξειδικευμένη φροντίδα εξαρτάται από τον τόπο διαμονής και τις οικονομικές δυνατότητες, και οι εξειδικευμένες δομές είναι λίγες και συγκεντρωμένες στα αστικά κέντρα. Στην Ελληνική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης επιδιώκουμε να στηρίξουμε την έγκυρη ενημέρωση, τόσο των γυναικών όσο και των επαγγελματιών υγείας με την κατάλληλη επιστημονική ομάδα που μας στηρίζει και τους ευχαριστούμε όλους θερμά.
Από τον ιατρικό και υγειονομικό κόσμο θα θέλαμε περισσότερη εκπαίδευση, περισσότερο χρόνο στο ραντεβού, διεπιστημονική συνεργασία και ισχυρότερο ρόλο της πρωτοβάθμιας φροντίδας και της πρόληψης. Από τις γυναίκες θα θέλαμε να μιλούν ανοιχτά για τα συμπτώματά τους, να ζητούν βοήθεια νωρίς και να μην αποδέχονται τον πόνο ως “κάτι που θα περάσει”».
