Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Ανοσοποίησης (19–25 Απριλίου 2026), αναδεικνύεται εκ νέου ο καθοριστικός ρόλος των εμβολιαστικών προγραμμάτων ως θεμελιώδους πυλώνα για τη δημόσια υγεία και την πρόληψη σοβαρών ασθενειών.
Το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, «Για κάθε γενιά, τα εμβόλια λειτουργούν», υπογραμμίζει την ανάγκη διατήρησης υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Τα εμβολιαστικά προγράμματα αποτελούν επένδυση με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού, καθώς, μαζί με την πρόσβαση σε ασφαλές νερό, συγκαταλέγονται στις παρεμβάσεις με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στη μείωση της θνησιμότητας και στη διατήρηση του υφιστάμενου πληθυσμού . Η σωστή εφαρμογή τους περιορίζει τη δημοσιονομική επιβάρυνση από νοσήματα που μπορούν να προληφθούν, μειώνει τις χαμένες ώρες εργασίας και αυξάνει την παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού . Η πρόσφατη πανδημία κατέδειξε τη σημασία τους, με τον εμβολιασμό κατά της COVID-19 να σώζει 2,5 εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως την περίοδο 2020–2024, αντιστοιχώντας σε 15 εκατομμύρια κερδισμένα έτη ζωής . Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων προκλήσεων -όπως η γήρανση του πληθυσμού, η κλιματική αλλαγή και η μικροβιακή αντοχή- τα εμβόλια αποτελούν ασπίδα προστασίας για τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και την κοινωνική ευημερία. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου το ποσοστό των 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω σε 34% έως το 2025.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η μικροβιακή αντοχή προκαλεί ήδη πάνω από 1,3 εκατομμύρια θανάτους ετησίως και εκτιμάται ότι θα αποτελέσει την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως έως το 2050. Στην Ελλάδα, η κατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει εξαιρετικά υψηλή, τόσο στην κοινότητα όσο και στα νοσοκομεία, με 28,5 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 20 . Αντίστοιχα, η απειλή της ΜΑ προκύπτει από τη μεγάλη έρευνα την οποία είχε διενεργήσει το 2023 ο Εθνικός Οργανισμός Δημοσίας Υγείας (ΕΟΔΥ) σε δέκα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία της χώρας μας. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στον επιπολασμό των Νοσοκομειακών λοιμώξεων (ΝΛ), ενώ καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ΜΑ στην Ευρώπη για συγκεκριμένα μικροβιακά στελέχη. Τα ποσοστά ΜΑ στην Ελλάδα παρουσιάζουν αύξηση σε σχέση με τα προ της πανδημίας COVID-19 έτη .
Ο εμβολιασμός αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες και αποτελεί πράξη ατομικής και συλλογικής ευθύνης, καθώς μέσω της ανοσίας κοινότητας τα οφέλη επεκτείνονται στο σύνολο του πληθυσμού. Στην Ελλάδα, η αποτίμηση της αξίας επένδυσης σε εμβολιασμούς, και η πολλαπλασιαστική επιστροφή, δημοσιεύεται σε πρόσφατη μελέτη σύμφωνα με την οποία η ορθή εφαρμογή των συστάσεων για εννέα (9) εμβολιασμούς ρουτίνας για παιδιά ηλικίας 2 μηνών έως 11 ετών, που στοχεύουν 14 νοσήματα που προλαμβάνονται με εμβόλια: διφθερίτιδα, ηπατίτιδα Α, ηπατίτιδα Β, αιμόφιλος ινφλουέντζας τύπου Β, ιλαρά, μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος, παρωτίτιδα, κοκκύτη, πνευμονιοκοκκική νόσο, πολιομυελίτιδα, ροταϊό, ερυθρά, τέτανο και ανεμοβλογιά αποτρέπει 447.221 κρούσματα ασθενειών, 242 θανάτους, και την απώλεια 6.682 ετών ζωής στην κοόρτη του 2022 ((82.700 παιδιά). Επιπλέον, η ύπαρξη του παιδιατρικού ΕΠΕ συσχετίστηκε με εξοικονόμηση σχεδόν €201,4 εκατομμυρίων. Λαμβάνοντας υπόψη το κόστος του προγράμματος εμβολιασμού, τα μειωμένα έξοδα θεραπείας, τη μειωμένη απώλεια εργασίας, τη βελτιωμένη ποιότητα ζωής και λιγότερους θανάτους, κάθε 1 ευρώ που επενδύεται σε εμβολιασμούς προβλέπεται να αποφέρει 8,5 ευρώ σε εξοικονόμηση κοινωνικού κόστους στη χώρα μας. Επιπροσθέτως, πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η ανοσοποίηση των βρεφών στην Ελλάδα με το μονοκλωνικό αντίσωμα μπορεί να αποτρέψει ετησίως 2.716 νοσηλείες και να οδηγήσει σε εξοικονόμηση άνω των €20 εκατ .
Οι εξελίξεις στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης εμβολίων χαρακτηρίζονται από έντονη τεχνολογική πρόοδο, διευρυμένη εστίαση σε νοσήματα και σημαντικό αριθμό υποψήφιων προϊόντων σε προχωρημένα στάδια ανάπτυξης. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογικών πλατφορμών και καινοτόμων προσεγγίσεων ενισχύει τη δυνατότητα πρόληψης και αντιμετώπισης υφιστάμενων και αναδυόμενων απειλών για τη δημόσια υγεία.
Η Ελλάδα, διαθέτει ένα από τα πιο σύγχρονα εμβολιαστικά προγράμματα, τόσο στην κάλυψη του παιδικού όσο και του εφηβικού και ενήλικου πληθυσμού. Ωστόσο, οι νέες προκλήσεις υποδηλώνουν την ανάγκη λήψης μέτρων με στόχο την ευρεία εφαρμογή των προγραμμάτων ώστε η Πολιτεία να αποκομίσει το μεγαλύτερο δυνατό όφελος της επένδυσης. Σε αυτή την κατεύθυνση κρίσιμοι αναδεικνύονται οι κάτωθι παράγοντες:
1. Θέσπιση διακριτών και σαφώς καθορισμένων σταδίων για την ανάπτυξη και αποζημίωση των εμβολιαστικών προγραμμάτων,
2. Θέσπιση εμβολιαστικών στόχων που αντανακλούν τη δέσμευση των αρχών υγείας,
3. Ανάπτυξη και εφαρμογή μηχανισμών καταγραφής και παρακολούθησης της εμβολιαστικής κάλυψης,
4. Σχεδιασμός βιώσιμου προϋπολογισμού που ανταποκρίνεται στις υγειονομικές ανάγκες και στις επιστημονικές εξελίξεις,
5. Δημιουργία συμμαχιών όλων των εμπλεκόμενων φορέων για την ανάδειξη της αξίας του εμβολιασμού.
Η επένδυση στην πρόληψη σήμερα διαμορφώνει ένα πιο ανθεκτικό σύστημα υγείας για το αύριο, προστατεύοντας όχι μόνο το άτομο αλλά και το σύνολο της κοινωνίας. Η συνέχιση της πολιτικής στήριξης, η απλοποίηση των ρυθμιστικών διαδικασιών και η διαρκής επένδυση στην καινοτομία είναι καθοριστικής σημασίας ώστε αυτές οι επιστημονικές εξελίξεις να μεταφραστούν σε απτά οφέλη για τη δημόσια υγεία.