Ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με τον σοβαρό κίνδυνο μιας νέας αναζωπύρωσης της επιδημίας του HIV, καθώς η διεθνής χρηματοδότηση κατέγραψε κατακόρυφη πτώση κατά σχεδόν ένα πέμπτο μέσα στον τελευταίο χρόνο. Την ανησυχητική αυτή προειδοποίηση απευθύνει η αρμόδια υπηρεσία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για το AIDS (UNAIDS), με αφορμή την έκδοση της νέας ετήσιας έκθεσής της.
Από τη Ρούλα Σκουρογιάννη
Η καταλυτική αυτή μεταβολή συνδέεται άμεσα με τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ουάσινγκτον κάλυπτε ιστορικά το 75% της διεθνούς χρηματοδότησης για την καταπολέμηση του HIV. Ωστόσο, με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, διατάχθηκε η προσωρινή αναστολή όλων των σχετικών κονδυλίων. Παρά το γεγονός ότι λίγες ημέρες αργότερα αποκαταστάθηκαν οι πόροι για τις σωτήριες θεραπευτικές παρεμβάσεις, η πλειονότητα των προγραμμάτων πρόληψης παρέμεινε στον «αέρα» ή περικόπηκε δραστικά.
Μια επικίνδυνη καμπή για τις κατακτήσεις δεκαετιών
Σε μια εκτενή έκθεση 60 σελίδων, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου για το AIDS στη Βραζιλία, το UNAIDS υπογραμμίζει ότι η διεθνής κοινότητα έχει εισέλθει σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας. Αυτή η αναταραχή απειλεί ευθέως να ανατρέψει προόδους δεκαετιών που επιτεύχθηκαν με τεράστιο κόπο. Χωρίς μια ανανεωμένη δέσμευση και άμεση δράση, η υφήλιος κινδυνεύει να διολισθήσει εκ νέου σε μια ανεξέλεγκτη έξαρση της νόσου.
Τα στοιχεία της έκθεσης είναι αποκαλυπτικά: η χρηματοδότηση μειώθηκε κατά 18% μέσα στο 2025, φτάνοντας τα 7,3 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν είκοσι ετών. Η εξέλιξη αυτή θέτει σε άμεσο κίνδυνο την ιστορική πρόοδο που είχε οδηγήσει τις νέες λοιμώξεις HIV και τους θανάτους από AIDS στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 30 ετών. Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, η σημερινή ευθραυστότητα της παγκόσμιας απόκρισης θα ανατρέψει αυτά τα επιτεύγματα, εκτός εάν αποκατασταθεί η διεθνής αλληλεγγύη και αντιμετωπιστούν οι κοινωνικές ανισότητες.
Εκτός στόχου η εξάλειψη του AIDS έως το 2030
Παράλληλα, το UNAIDS επαναλαμβάνει ότι ο παγκόσμιος στόχος για την εξάλειψη της επιδημίας του AIDS έως το 2030 βρίσκεται πλέον εκτός τροχιάς. Οι δραστικές μειώσεις των πόρων, σε συνδυασμό με άλλες παράλληλες κρίσεις δημόσιας υγείας όπως οι εξάρσεις του ιού Έμπολα, παρακωλύουν τις προσπάθειες των υγειονομικών αρχών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, περίπου 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι μολύνθηκαν από τον ιό HIV.
Αν και οι επιπτώσεις από τις περικοπές της εξωτερικής βοήθειας αντισταθμίστηκαν εν μέρει από την αύξηση των εγχώριων δαπανών ορισμένων κρατών —περιορίζοντας τη συνολική μείωση των διαθέσιμων πόρων για τον HIV στο 6%— η προσαρμογή αυτή δεν κατέστη δυνατή για όλες τις χώρες.
Στο στόχαστρο η υποσαχάρια Αφρική και η πρόληψη
Οι σοβαρότερες συνέπειες των περικοπών καταγράφηκαν στα προγράμματα πρόληψης στην υποσαχάρια Αφρική, μια περιοχή που συγκεντρώνει περίπου το ήμισυ των νέων λοιμώξεων παγκοσμίως. Τα εθνικά δεδομένα από χώρες όπως το Καμερούν, η Νιγηρία και η Ζάμπια δείχνουν μια δραματική πτώση, που ξεπερνά το 50%, στον αριθμό των ατόμων που λαμβάνουν προληπτική αγωγή πριν από την έκθεση στον ιό (PrEP).
Οι διακοπές στη χρηματοδότηση προκάλεσαν ισχυρά πλήγματα όχι μόνο στην πρόληψη και στις διαγνωστικές εξετάσεις, αλλά και σε κρίσιμες παραμέτρους των θεραπευτικών προγραμμάτων. Ιδιαίτερα επηρεάστηκαν οι υπηρεσίες που δομούνται και παρέχονται από τις ίδιες τις τοπικές κοινότητες, οι οποίες αποτελούν τον βασικότερο κρίκο για την προσέγγιση των πλέον ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων.