Το ελληνικό καλοκαίρι είναι συνδεδεμένο με τις βουτιές στη θάλασσα και τις παρατεταμένες ώρες κάτω από τον ήλιο. Ωστόσο, πίσω από την ευεργετική επίδρασή του κρύβεται ένας απρόσμενος κίνδυνος.
Η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία δεν προκαλεί μόνο πρόωρη γήρανση ή επώδυνα εγκαύματα. Στην πραγματικότητα, ο ήλιος μπορεί να επηρεάσει άμεσα την άμυνα του οργανισμού, ανοίγοντας την πόρτα σε «κοιμώμενους» ιούς να δράσουν ανεξέλεγκτα, με βασικό πρωταγωνιστή τον ιό HPV (Ιός των Ανθρώπινων Θηλωμάτων).
«Η μόλυνση από τον HPV είναι η πιο συχνή ιογενής λοίμωξη του δέρματος και των βλεννογόνων παγκοσμίως. Αν και οι περισσότεροι συνδέουν τον HPV αποκλειστικά με σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, στην πραγματικότητα πολλά στελέχη του, από τα περίπου 200 που είναι γνωστά μέχρι στιγμής, μεταδίδονται με την απλή δερματική επαφή. Αυτά ακριβώς τα στελέχη ευθύνονται για τις κοινές δερματικές αλλοιώσεις που βλέπουμε συχνά στο σώμα μας.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 80% του πληθυσμού θα έρθει σε επαφή με κάποιο στέλεχος του ιού κατά τη διάρκεια της ζωής του, ενώ σχεδόν 1 στους 3 άνδρες παγκοσμίως είναι αυτή τη στιγμή μολυσμένος με τον ιό.
Δυστυχώς, δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει τον ίδιο τον ιό HPVαπό τον οργανισμό, αλλά υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες για τις βλάβες και τα συμπτώματα που προκαλεί», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος δρ Χρήστος Στάμου.
«Μετά από τις καλοκαιρινές διακοπές παρατηρείται έξαρση των δερματικών βλαβών που προκαλεί ο HPV. Η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου προκαλεί τοπική καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος της επιδερμίδας. Αυτή η προσωρινή εξασθένηση της άμυνας επιτρέπει στον ιό να πολλαπλασιαστεί και να εκδηλωθεί. Έτσι, εμφανίζονται νέες μυρμηγκιές ή υποτροπιάζουν παλαιότερες αλλοιώσεις.
Η δε χρόνια έκθεση στον ήλιο σε συνδυασμό με συγκεκριμένα δερματικά στελέχη του HPV λειτουργεί συνεργατικά, αυξάνοντας αποδεδειγμένα τον κίνδυνο εμφάνισης μη-μελανωματικού καρκίνου του δέρματος, ιδιαίτερα ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, σε ευαίσθητα άτομα», προσθέτει.
Πώς η υπεριώδης ακτινοβολία «ναρκώνει» την άμυνα του δέρματος
Το ανθρώπινο δέρμα διαθέτει ένα εξαιρετικά εξελιγμένο, τοπικό ανοσοποιητικό σύστημα. Στην πρώτη γραμμή αυτής της άμυνας βρίσκονται εξειδικευμένα κύτταρα (Langerhans), τα οποία επιτηρούν την επιδερμίδα και εξουδετερώνουν εξωτερικούς εισβολείς, όπως οι ιοί.
Ωστόσο, η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου (κυρίως η UVB) ανατρέπει αυτή την ισορροπία. Όταν το δέρμα εκτίθεται υπερβολικά στον ήλιο, οι ακτίνες UV προκαλούν μια βιολογική διαδικασία που ονομάζεται φωτοανοσοκαταστολή.
Ουσιαστικά, η ακτινοβολία μειώνει τον αριθμό και την αποτελεσματικότητα των κυττάρων Langerhans, αδρανοποιώντας προσωρινά την τοπική ανοσολογική απόκριση.
Αυτή η προσωρινή εξασθένηση της άμυνας δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για τη δραστηριοποίηση του HPV. Αν ο ιός βρίσκεται ήδη στο δέρμα σε λανθάνουσα κατάσταση χωρίς να προκαλεί συμπτώματα, η απουσία ισχυρής τοπικής άμυνας του επιτρέπει να ενεργοποιηθεί, να πολλαπλασιαστεί και τελικά να οδηγήσει στην εμφάνιση ορατών δερματικών βλαβών.
Οι κλινικές εκδηλώσεις: Τι εμφανίζεται στο δέρμα μετά την ηλιοθεραπεία
Η δραστηριοποίηση του ιού HPV λόγω της φωτοανοσοκαταστολής εκδηλώνεται με συγκεκριμένες αλλοιώσεις στην επιφάνεια του δέρματος. Οι πιο συχνές περιλαμβάνουν τις κοινές μυρμηγκιές (warts), οι οποίες εμφανίζονται ως μικρά, σκληρά εξογκώματα κυρίως στα χέρια, στα γόνατα ή στα πέλματα των ποδιών.
Εκτός από τις κοινές μυρμηγκιές, η εξασθένηση της τοπικής άμυνας μπορεί να οδηγήσει και στην εκδήλωση οξυτενών κονδυλωμάτων στην πρωκτογεννητική περιοχή, στην περίπτωση που υπάρχει μόλυνση από τα αντίστοιχα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα στελέχη του ιού.
Σύμφωνα με κλινικές μελέτες, υπάρχουν στελέχη του ιού που όταν συνδυαστούν με τη χρόνια και παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, λειτουργούν συνεργατικά, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανάπτυξης προκαρκινικών αλλοιώσεων, καθώς και μη-μελανωματικού καρκίνου του δέρματος.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Αν και ο ιός HPV μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε άτομο εκτεθεί σε αυτόν, η πιθανότητα εκδήλωσης ή υποτροπής των δερματικών βλαβών μετά από έκθεση στον ήλιο δεν είναι ίδια για όλους. Υπάρχουν συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού που είναι πιο ευάλωτες στη διαδικασία της φωτοανοσοκαταστολής.
Τα άτομα με ανοιχτόχρωμο φωτότυπο δέρματος (τύπου Ι και ΙΙ κατά την κλίμακα Fitzpatrick), τα οποία παθαίνουν εύκολα ηλιακά εγκαύματα και μαυρίζουν δύσκολα, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Το δέρμα τους διαθέτει λιγότερη μελανίνη, με αποτέλεσμα η υπεριώδης ακτινοβολία να διεισδύει βαθύτερα και να προκαλεί εντονότερη καταστολή των κυττάρων του τοπικού ανοσοποιητικού συστήματος.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τα άτομα που είναι ήδη ανοσοκατεσταλμένα, όπως οι ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνων και λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, ή άτομα με χρόνια νοσήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συστηματική ανοσοκαταστολή σε συνδυασμό με την τοπική δράση του ήλιου πολλαπλασιάζει την πιθανότητα εμφάνισης εκτεταμένων μυρμηγκιών και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του δέρματος.
Τέλος, αυξημένο κίνδυνο παρουσιάζουν όσοι έχουν ήδη ενεργό ιστορικό βλαβών HPV ή παραμελούν συστηματικά τη χρήση αντηλιακής προστασίας κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, επιτρέποντας στις ακτίνες UV να δρουν ανεξέλεγκτα πάνω στο δέρμα.
Πώς μπορεί να αποφευχθεί η ενεργοποίηση του ιού το καλοκαίρι
Η προστασία του δέρματος από την υπεριώδη ακτινοβολία είναι το βασικότερο βήμα για την πρόληψη της φωτοανοσοκαταστολής και την αποτροπή της έξαρσης του HPV. Η λήψη συγκεκριμένων μέτρων κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών μπορεί να διατηρήσει το τοπικό ανοσοποιητικό σύστημα του δέρματος ισχυρό.
- Χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος: Είναι απαραίτητη η καθημερινή εφαρμογή (και ανανέωση) αντηλιακού με υψηλό δείκτη προστασίας (SPF 30 ή 50), το οποίο προστατεύει τόσο από τις ακτίνες UVA όσο και από τις UVB, μειώνοντας την ανοσοκαταστολή της επιδερμίδας.
- Αποφυγή έκθεσης τις πολύ ζεστές ώρες: Συνιστάται ο περιορισμός της απευθείας έκθεσης στον ήλιο μεταξύ των ωρών 11:00 και 16:00.
- Χρήση προστατευτικού ρουχισμού: Καπέλα με φαρδύ γείσο, γυαλιά ηλίου και ρούχα με ειδική προστασία UV (UPF) προσφέρουν ένα επιπλέον φυσικό φράγμα ενάντια στην ακτινοβολία.
- Πρόληψη μέσω εμβολιασμού: Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρωτογενούς πρόληψης, καθώς προστατεύει από τα πιο επικίνδυνα ογκογόνα στελέχη του ιού και μειώνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης σχετικών αλλοιώσεων.
«Ο Σεπτέμβριος και η επιστροφή από τις καλοκαιρινές διακοπές είναι η καταλληλότερη στιγμή για να προγραμματιστεί ένας προληπτικός δερματολογικός έλεγχος. Εάν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού αναπτυχθούν νέες μυρμηγκιές ή άλλες ύποπτες βλάβες, η σύγχρονη δερματολογία προσφέρει οριστική λύση.
Η πλέον εξελιγμένη μέθοδος επιλογής είναι η χρήση Laser, η οποία ξεχωρίζει γιατί προσφέρει μια εξαιρετικά σύντομη, στοχευμένη και ουσιαστικά ανώδυνη θεραπεία με κορυφαία αποτελεσματικότητα και άριστο αισθητικό αποτέλεσμα.
Παράλληλα, ανάλογα με την περίπτωση, υπάρχουν και εναλλακτικές επιλογές όπως η κρυοθεραπεία, η χειρουργική αφαίρεση ή ειδικές τοπικές ανοσοτροποποιητικές κρέμες.
Οι βλάβες του HPV αντιμετωπίζονται πλέον γρήγορα και με απόλυτη ασφάλεια, αρκεί να μην αμελείται η έγκαιρη επίσκεψη στον ειδικό», καταλήγει ο δρ Στάμου.