Έντονο προβληματισμό προκαλεί στις ευρωπαϊκές οργανώσεις κατά του καρκίνου η προτεινόμενη αρχιτεκτονική του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι η αλλαγή στον τρόπο κατανομής των ευρωπαϊκών κονδυλίων ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη συνέχιση σημαντικών δράσεων για την πρόληψη, την έρευνα, τη θεραπεία και την υποστήριξη των ασθενών.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενταχθεί η χρηματοδότηση για την υγεία σε ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο, μαζί με τομείς όπως η βιοτεχνολογία, η γεωργία και η βιοοικονομία, μέσω του νέου Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (European Competitiveness Fund). Η απουσία ενός διακριτού προγράμματος υγείας δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο θα διασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες κατά του καρκίνου.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει προγράμματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών: από την πρόληψη και τον εμβολιασμό έως την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών μεθόδων, την καινοτομία στις θεραπείες, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ασθενών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις δράσεις συνδέονται με το ευρωπαϊκό σχέδιο «Beating Cancer Plan» και την αποστολή «Cancer Mission», δύο βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αντιμετώπιση της νόσου. Η χρηματοδότησή τους στηρίζεται σήμερα, μεταξύ άλλων, στο πρόγραμμα EU4Health και στο ερευνητικό πρόγραμμα Horizon Europe, των οποίων η υφιστάμενη περίοδος εφαρμογής εκτείνεται έως το 2030.
Η χρονική σύμπτωση με την έναρξη του νέου δημοσιονομικού πλαισίου το 2028 εντείνει την αβεβαιότητα για τη συνέχεια των χρηματοδοτήσεων και τη βιωσιμότητα των έργων μετά το τέλος της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου.
Οι προειδοποιήσεις των οργανώσεων
Τον κίνδυνο διακοπής σημαντικών ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών υπογράμμισε, σε δηλώσεις της στο Euronews, η πρόεδρος της European Cancer Organisation, Ισαμπέλ Ρούμπιο. Όπως ανέφερε, προγράμματα που έχουν ήδη απτά αποτελέσματα, συμβάλλοντας στην κατάρτιση γιατρών, στην εκπροσώπηση των νέων ανθρώπων που νοσούν από καρκίνο και στην ανάπτυξη θεραπευτικών επιλογών για ασθενείς με περιορισμένες δυνατότητες αντιμετώπισης, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με ένα αβέβαιο χρηματοδοτικό μέλλον.
Ανάλογη ανησυχία εκφράζεται και από τους φορείς που υλοποιούν ευρωπαϊκά προγράμματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ECHoS, μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην υποστήριξη της εφαρμογής των ευρωπαϊκών πολιτικών για τον καρκίνο σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Ο συντονιστής του έργου, Χούγο Σοάρες, δήλωσε στο ίδιο μέσο ότι οι υπεύθυνοι προσπαθούν να διαχειριστούν την αβεβαιότητα, διατηρώντας την αισιοδοξία τους, αλλά ταυτόχρονα προετοιμάζονται και για ένα δυσμενέστερο ενδεχόμενο.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι η διακοπή της χρηματοδότησης σε πρωτοβουλίες που έχουν προοπτικές να οδηγήσουν σε τεχνολογικές και θεραπευτικές εξελίξεις θα αποτελούσε χαμένη ευκαιρία για την Ευρώπη. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη να υπάρξει μια οργανωμένη στρατηγική σταδιακής απεξάρτησης των επιτυχημένων έργων από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, αντί να διακοπούν απότομα οι πόροι με τη λήξη των υφιστάμενων προγραμμάτων το 2030.
Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι αντιδράσεις
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η νέα χρηματοδοτική δομή δεν αποκλείει τη συνέχιση των δράσεων υγείας, καθώς τα έργα που χρηματοδοτούνται σήμερα από το EU4Health θα μπορούν, σε γενικές γραμμές, να διεκδικήσουν πόρους από τα νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ανάλογη θέση έχει εκφράσει και η Γερμανία, υποστηρίζοντας ότι τα υφιστάμενα προγράμματα θα πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης. Ωστόσο, αρκετά κράτη μέλη εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά. Η Ισπανία έχει ζητήσει τη διατήρηση ενός αυτόνομου προγράμματος για την υγεία, ενώ το Λουξεμβούργο και η Σλοβενία έχουν επισημάνει την ανάγκη διασφάλισης της συνέχειας των επενδύσεων στη δημόσια υγεία και την πρόληψη. Από την πλευρά της, η Εσθονία θεωρεί ότι καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι ειδικές προβλέψεις και οι κανόνες χρηματοδότησης που θα περιλαμβάνονται στα νέα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Στη συζήτηση έχει παρέμβει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ευρωβουλευτές να εκφράζουν προβληματισμό για τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει η νέα χρηματοδοτική αρχιτεκτονική στην πρόληψη και τη δημόσια υγεία.
Η αρμόδια επιτροπή δημόσιας υγείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει ζητήσει τη διατήρηση του EU4Health ως αυτοτελούς προγράμματος, καθώς και την ενίσχυση της χρηματοδότησης της πρόληψης μέσω του Horizon Europe.
Επιπλέον, σε έκθεση που εγκρίθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου, διατυπώνεται αίτημα για τη διάθεση τουλάχιστον 10,05 δισ. ευρώ στην υγεία στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 2028-2034, εκ των οποίων 2,5 δισ. ευρώ θα κατευθύνονται ειδικά σε δράσεις κατά του καρκίνου.
Στο ίδιο πλαίσιο, η European Cancer Organisation ζητά να προβλεφθούν τουλάχιστον 10 δισ. ευρώ για την υγεία και να δημιουργηθεί ειδικό χρηματοδοτικό ταμείο για τον καρκίνο, ύψους τουλάχιστον 2 δισ. ευρώ. Ζητά, επίσης, οι συγκεκριμένοι πόροι να προστατευθούν από τον ανταγωνισμό με άλλες βιομηχανικές και εμπορικές προτεραιότητες, μέσω σαφών και μακροπρόθεσμων χρηματοδοτικών δεσμεύσεων.
Όπως είναι γνωστό, η τελική διαμόρφωση του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 βρίσκεται στα χέρια των κρατών μελών, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαθέτει δικαίωμα έγκρισης ή απόρριψης του συνολικού πλαισίου.