Η Ελλάδα πραγματοποιεί σταθερά βήματα προόδου στην εμβολιαστική θωράκιση των παιδιών και των εφήβων έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ωστόσο η «απόσταση» από τους στόχους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) παραμένει σημαντική. Για πρώτη φορά, η χρήση των ψηφιακών δεδομένων της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) επιτρέπει μια λεπτομερή αποτύπωση της πραγματικότητας, αναδεικνύοντας τόσο τις επιτυχίες όσο και τις παθογένειες του συστήματος πρόληψης. Ρούλα Σκουρογιάννη
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο διεθνές περιοδικό Vaccine, αποτελεί προϊόν συνεργασίας του ΕΚΠΑ, της ΗΔΙΚΑ και του Υπουργείου Υγείας. Αναλύοντας ανωνυμοποιημένα δεδομένα για την περίοδο 2022–2024 σε παιδιά ηλικίας 9–15 ετών, η έρευνα προσφέρει έναν πολύτιμο οδικό χάρτη για τη χάραξη πολιτικής υγείας με ορίζοντα το 2030.
Τα στοιχεία: Άνοδος στα αγόρια, «στασιμότητα» στα κορίτσια
Η ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών φαίνεται να αποδίδει καρπούς με ταχύτατους ρυθμούς.
· Έναρξη Εμβολιασμού (τουλάχιστον 1 δόση): Στα κορίτσια η κάλυψη ανέβηκε από το 34,7% (2022) στο 41,4% (2024). Στα αγόρια, η αύξηση είναι εντυπωσιακή, τριπλασιάζοντας τα ποσοστά τους από 10,8% σε 31,4% μέσα σε δύο μόλις χρόνια.
· Πλήρης Κάλυψη (2 δόσεις) στα 15 έτη: Εδώ εντοπίζεται η μεγάλη πρόκληση. Στα κορίτσια το ποσοστό αγγίζει το 52,5% το 2024, που σημαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια παραμένει ατελώς προστατευμένο. Στα αγόρια, παρά την πρόοδο, μόνο το 27,7% είναι πλήρως εμβολιασμένο μέχρι το 15ο έτος.
Το «αγκάθι» της καθυστερημένης έναρξης
Παρά τις επίσημες συστάσεις για έναρξη του εμβολιασμού στις ηλικίες 9–11 ετών, τα δεδομένα δείχνουν σαφή καθυστέρηση. Το 2024, μόλις το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών αυτής της κρίσιμης ηλικιακής ομάδας είχαν λάβει την πρώτη δόση. Η καθυστέρηση αυτή μειώνει τη στρατηγική αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού, ο οποίος είναι βέλτιστος όταν χορηγείται πριν από την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας.
Γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες: Η Ελλάδα των «δύο ταχυτήτων»
Η ανάλυση ανά Περιφέρεια αποκαλύπτει ένα ανησυχητικό χάσμα πρόσβασης:
· Η Πρωτοπόρος Κρήτη: Καταγράφει σταθερά τα υψηλότερα ποσοστά κάλυψης στη χώρα.
· Το Αιγαίο στο «Κόκκινο»: Οι περιφέρειες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου εμφανίζουν τις χαμηλότερες επιδόσεις, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές περιοχές στην πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης.
Εξίσου έντονες είναι και οι κοινωνικές ανισότητες. Τα παιδιά που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδας εμφανίζουν τριπλάσια χαμηλότερα ποσοστά έναρξης εμβολιασμού σε σχέση με τους γεννημένους στην Ελλάδα συνομιλήκους τους, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ειδικές παρεμβάσεις σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και μετανάστες.
Τα ψηφιακά δεδομένα ως «όπλο» Δημόσιας Υγείας
Η συγκεκριμένη μελέτη αναδεικνύει κάτι παραπάνω από ποσοστά: τη δύναμη των Big Data. Η αξιοποίηση της ΗΔΙΚΑ επιτρέπει πλέον στο κράτος:
1. Τον εντοπισμό «τυφλών σημείων» ανά ταχυδρομικό κώδικα και κοινωνική ομάδα.
2. Τη διαμόρφωση εξατομικευμένων παρεμβάσεων αντί για γενικές καμπάνιες.
3. Τη διαρκή αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών.
Ανάγκη για μια νέα Εθνική Στρατηγική
Οι ερευνητές της μελέτης είναι σαφείς: Η επίτευξη του στόχου του ΠΟΥ για 90% πλήρη κάλυψη έως το 2030 απαιτεί κάτι παραπάνω από τη διαθεσιμότητα του εμβολίου. Απαιτεί:
· Ενδυνάμωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας για την ενημέρωση των γονέων.
· Στοχευμένες δράσεις στις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
· Πολιτικές ένταξης για παιδιά από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα.
Η ψηφιακή ετοιμότητα της χώρας είναι το πρώτο βήμα. Το δεύτερο είναι η μετατροπή αυτών των δεδομένων σε πολιτική πράξη που θα εξαλείψει τον καρκίνο που προκαλεί ο HPV στην Ελλάδα.
Δείτε ολόκληρη τη δημοσίευση στο https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41308249/