Οι χημικές ουσίες PFAS, γνωστές και ως «παντοτινά χημικά» επειδή είναι ιδιαίτερα ανθεκτικές στη διάσπαση, φαίνεται ότι επιταχύνουν τη βιολογική γήρανση, με τους άνδρες μέσης ηλικίας να είναι η πιο ευάλωτη ομάδα, όπως διαπιστώνει έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Jiao Tong της Σανγκάης, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Frontiers in Aging».
Τα «παντοτινά χημικά» χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά ισχυρούς μοριακούς δεσμούς, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ανθεκτικά στη διάσπαση. Χρησιμοποιούνται ευρέως σε αντικολλητικές επιστρώσεις, αδιάβροχα υφάσματα, αφρούς πυρόσβεσης, συσκευασίες τροφίμων, καθαριστικά προϊόντα και πλαστικά. Νέα PFAS έχουν κυκλοφορήσει στην αγορά για χρήση σε data centers τεχνητής νοημοσύνης. Η ρύπανση από PFAS ανιχνεύεται ολοένα και συχνότερα σε νερό, έδαφος και ιστούς οργανισμών, ενώ ορισμένες από αυτές έχουν συνδεθεί με καρκίνους στον άνθρωπο, παχυσαρκία, υπογονιμότητα και ορμονικές διαταραχές.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δημόσια διαθέσιμα δεδομένα από 326 άνδρες και γυναίκες, που εγγράφηκαν την περίοδο 1999-2000 στην αμερικανική Εθνική Έρευνα Εξέτασης Υγείας και Διατροφής NHANES. Στα δείγματα αίματος των συμμετεχόντων είχαν μετρηθεί οι συγκεντρώσεις έντεκα PFAS, καθώς και η «μεθυλίωση» του DNA, ένας επιγενετικός δείκτης που ρυθμίζει την έκφραση των γονιδίων. Επιπλέον, κάθε συμμετέχων συμπλήρωσε ένα ερωτηματολόγιο που ανέφερε δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά στοιχεία και παράγοντες του τρόπου ζωής.
Τα δεδομένα αυτά αναλύθηκαν με τη βοήθεια αλγόριθμων που εκτιμούν τη βιολογική ηλικία ενός ατόμου. Προηγούμενες αναλύσεις της NHANES είχαν δείξει ότι υψηλότερες συγκεντρώσεις PFAS στο αίμα συνδέονται με ταχύτερη βιολογική γήρανση, πιθανόν μέσω αυξημένης φλεγμονής.
Συνολικά, οι συγκεντρώσεις PFAS δεν διέφεραν μεταξύ ανδρών και γυναικών ή μεταξύ ηλικιακών ομάδων. Η μελέτη όμως έδειξε ότι δύο από τα «παντοτινά χημικά», το PFNA και το PFOSA, που χρησιμοποιούνται συνήθως σε καταναλωτικά και βιομηχανικά προϊόντα και αντέχουν στη θερμότητα και τη διάβρωση, ανιχνεύθηκαν στο αίμα του 95% των συμμετεχόντων. Υψηλότερες συγκεντρώσεις αυτών των δύο ουσιών ήταν ισχυροί προγνωστικοί παράγοντες για ταχύτερη επιγενετική γήρανση σε άνδρες ηλικίας 50-64 ετών, όχι όμως και στις γυναίκες.
Σύμφωνα με την πρώτη συγγραφέα της μελέτης, δρ Για-Κιαν Ξου, από την Ιατρική Σχολή του συγκεκριμένου πανεπιστημίου, η μέση ηλικία αποτελεί «ευαίσθητο βιολογικό παράθυρο», κατά το οποίο ο οργανισμός γίνεται πιο ευάλωτος σε στρεσογόνους παράγοντες που σχετίζονται με την ηλικία.
Ο δρ Ξιανγκγουέι Λι, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, προσθέτει ότι οι άνδρες ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς οι δείκτες γήρανσης που αναλύθηκαν επηρεάζονται σημαντικά από παράγοντες τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, που μπορεί να επιδεινώσει τις επιβλαβείς επιδράσεις αυτών των ρύπων.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να επεκτείνουν το πεδίο των περιορισμών πέρα από τις «παλαιές» PFAS, συμπεριλαμβάνοντας και ουσίες, όπως το PFNA και το PFOSA.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:
https://www.frontiersin.org/journals/aging/articles/10.3389/fragi.2025.1722675/full
ΑΠΕ-ΜΠΕ