Γιατί συνεχίζουμε να κάνουμε τις ίδιες επιλογές, ακόμη κι όταν υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές; Νέα έρευνα δείχνει ότι και μόνο η επανάληψη μιας απόφασης μπορεί να αλλάξει σταδιακά τις προτιμήσεις μας, κάνοντας τις γνώριμες επιλογές να μας φαίνονται καλύτερες από τις υπόλοιπες.
Αντί ο εγκέφαλος να αξιολογεί κάθε φορά όλες τις διαθέσιμες επιλογές από την αρχή, συχνά «θυμάται» τι επέλεξε προηγουμένως και τείνει να επαναλάβει την ίδια απόφαση. Αυτή η νοητική συντόμευση ενδέχεται να εξηγεί πολλές καθημερινές συνήθειες αλλά και αποφάσεις που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν παράλογες.
Μια πρόσφατη μελέτη από το TUD Dresden University of Technology δείχνει ότι οι προηγούμενες επιλογές μας μπορούν να επηρεάζουν τις σημερινές αποφάσεις πολύ περισσότερο από όσο θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Communications Psychology, προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουμε καθημερινές αποφάσεις και διαμορφώνουμε συνήθειες.
Γιατί κερδίζουν οι γνώριμες επιλογές
Γιατί επιστρέφουμε τόσο συχνά σε κάτι που γνωρίζουμε, ακόμη κι όταν μπροστά μας υπάρχει μια φαινομενικά καλύτερη επιλογή;
Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Stefan Kiebel, καθηγητή Cognitive Computational Neuroscience στο TUD, επιχείρησε να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα μέσα από μια μεγάλης κλίμακας μελέτη.
Οι ερευνητές ανέλυσαν εννέα νέα πειράματα λήψης αποφάσεων, καθώς και έξι σύνολα δεδομένων από προηγούμενες δημοσιευμένες έρευνες. Συνολικά, τα δεδομένα αφορούσαν περισσότερους από 700 συμμετέχοντες.
Στόχος ήταν να διερευνηθεί πώς οι άνθρωποι μαθαίνουν αρχικά την αξία διαφορετικών επιλογών και ποιες από αυτές προτιμούν αργότερα, όταν οι ίδιες επιλογές παρουσιάζονται σε διαφορετικούς συνδυασμούς και νέα περιβάλλοντα.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, Dr. Ben Wagner, πολλές φαινομενικά «παράλογες» προτιμήσεις μπορεί να προκύπτουν απλώς επειδή οι άνθρωποι τείνουν να επαναλαμβάνουν μια ενέργεια που είχαν προτιμήσει στο παρελθόν.
Αυτή η επανάληψη μπορεί αργότερα να οδηγήσει στην επιλογή του ίδιου πράγματος σε ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο, ακόμη και όταν υπάρχουν ισοδύναμες ή καλύτερες εναλλακτικές.
Οι προηγούμενες αποφάσεις καθοδηγούν τις επόμενες
Τα αποτελέσματα έδειξαν έντονη τάση των ανθρώπων να επαναλαμβάνουν αποφάσεις που έχουν ήδη πάρει, ακόμη και όταν η προηγούμενη επιλογή δεν είναι πλέον η καλύτερη για τις νέες συνθήκες.
Αντί να συγκρίνουμε κάθε φορά προσεκτικά τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα όλων των διαθέσιμων επιλογών, μπορεί να βασιζόμαστε στη μνήμη της προηγούμενης απόφασής μας.
Με άλλα λόγια, το «αυτό επέλεξα την προηγούμενη φορά» μπορεί να λειτουργεί ως νοητική συντόμευση και να αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα να κάνουμε ακριβώς το ίδιο ξανά.
Η επανάληψη αλλάζει αυτό που θεωρούμε καλύτερο
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η επανάληψη δεν επηρέαζε μόνο το ποια επιλογή έκαναν οι συμμετέχοντες.
Επηρέαζε και το πόσο καλή θεωρούσαν την ίδια την επιλογή.
«Το εντυπωσιακό ήταν πόσο έντονα η επανάληψη από μόνη της μπορεί να αλλάξει τις προτιμήσεις», εξηγεί ο Wagner. Οι επιλογές που είχαν γίνει περισσότερες φορές όχι μόνο προτιμούνταν συχνότερα αργότερα, αλλά αξιολογούνταν και ως καλύτερες.
Αυτό σημαίνει ότι οι προηγούμενες αποφάσεις μας ενδέχεται να μην καθορίζουν απλώς τι θα επιλέξουμε την επόμενη φορά. Μπορούν σταδιακά να επηρεάζουν και την αντίληψή μας για την αξία μιας επιλογής.
Από τις αγορές μέχρι τις καθημερινές μας συνήθειες
Ο μηχανισμός αυτός μπορεί να βοηθήσει στην ερμηνεία πολλών συμπεριφορών της καθημερινής ζωής.
Μπορεί, για παράδειγμα, να επηρεάζει τις αγορές μας, τις καθημερινές ρουτίνες και γενικότερα τις συνήθειές μας, εξηγώντας γιατί εξακολουθούμε να επιλέγουμε ένα γνώριμο προϊόν, μια συγκεκριμένη λύση ή έναν συγκεκριμένο τρόπο δράσης, ακόμη κι όταν υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές.
Τα ευρήματα προσφέρουν παράλληλα στους επιστήμονες έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης της ανθρώπινης λήψης αποφάσεων και θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στην ψυχολογία, στην έρευνα της συμπεριφοράς αλλά και στον σχεδιασμό περιβαλλόντων στα οποία οι άνθρωποι καλούνται καθημερινά να κάνουν επιλογές.