Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η αξονική τομογραφία είναι μια δοκιμασμένη τεχνολογία απεικόνισης ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματική διάγνωση σοβαρών προβλημάτων σε οστά, μύες, όργανα και αιμοφόρα αγγεία.
Οι αξονικές τομογραφίες (CT ή CAT) χρησιμοποιούν ακτίνες Χ για να δημιουργήσουν μια τρισδιάστατη εικόνα ενός ασθενούς. Ωστόσο, επειδή βασίζονται στην ιονίζουσα ακτινοβολία, η οποία είναι γνωστό καρκινογόνο, η υπερβολική χρήση αυτής της τεχνολογίας θα μπορούσε να ευθύνεται για ένα σημαντικό ποσοστό καρκίνων που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, αποκαλύπτει μια αμερικανική μελέτη.
Με αφετηρία αυτό το δεδομένο, ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) θέλησε να υπολογίζει ποιος μπορεί να είναι ο πιθανός κίνδυνος καρκίνου από τη χρήση αξονικής τομογραφίας.
Για να το διαπιστώσουν, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδικά μαθηματικά μοντέλα για να υπολογίσουν πόσοι από τους ασθενείς ήταν πιθανό να εκδηλώσουν καρκίνο, βάσει της έκθεσής τους στην ακτινοβολία των αξονικών τομογραφιών.
Στην μελέτη, που χρηματοδοτήθηκε από τα Εθνικά Ιδρύματα Υγείας (NIH) των ΗΠΑ, εντάχθηκαν συνολικά 61,5 εκατομμύρια ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε 93 εκατομμύρια αξονικές τομογραφίες στις ΗΠΑ, το 2023.
Σε αυτές περιλαμβάνονταν 3,1 εκατομμύρια αξονικές τομογραφίες σε 2,6 εκατομμύρια παιδιά και 89,9 εκατομμύρια αξονικές τομογραφίες σε 58,9 εκατομμύρια ενήλικες. Η ηλικιακή ομάδα που έκανε τις περισσότερες αξονικές τομογραφίες ήταν οι ενήλικες 60 έως 69 ετών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, η χρήση αξονικών τομογραφιών το 2023 θα προκαλέσει 102.700 καρκίνους σε όλη τη ζωή, συμπεριλαμβανομένων 93.000 καρκίνων σε ενήλικες και 9.700 καρκίνων σε παιδιά. Αυτό ισοδυναμεί με περίπου το 5% του συνολικού αριθμού νέων κρουσμάτων ετησίως στις ΗΠΑ, υποθέτοντας ότι δεν θα υπάρξει καμία αλλαγή στο ποσοστό χρήσης αξονικής τομογραφίας και στα ευρήματα καρκίνου.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι η ακτινοβολία που εκπέμπεται από τις αξονικές τομογραφίες αυξάνει τον κίνδυνο αναπτύξεως διαφόρων μορφών καρκίνου, τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά.
Η ηλικιακή ομάδα με την υψηλότερη συχνότητα καρκίνου λόγω αξονικών τομογραφιών διαπιστώθηκε ότι είναι τα άτομα 50-59 ετών. Σε αυτές τις ηλικίες αναμένεται πάνω από το 20% των κρουσμάτων.
Τα παιδιά που υποβλήθηκαν σε αξονική τομογραφία πριν από τα πρώτα τους γενέθλια είχαν 10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα.
«Οι προβλεπόμενοι κίνδυνοι καρκίνου ανά αξονική τομογραφία εκτιμήθηκαν ότι ήταν υψηλότεροι μεταξύ των παιδιών που υποβλήθηκαν σε αξονική τομογραφία σε ηλικία κάτω του 1 έτους και μειώθηκαν με την ηλικία έκθεσης», σημείωσαν οι ερευνητές. «Ωστόσο, παρά τον υψηλότερο κίνδυνο ανά εξέταση στα παιδιά, η υψηλότερη χρήση συνέβαλε σε περισσότερους προβλεπόμενους καρκίνους στους ενήλικες».
Η ανάλυση διαπίστωσε επίσης ότι οι αξονικές τομογραφίες της κοιλιάς και της λεκάνης ήταν πιο πιθανό να οδηγήσουν σε καρκίνο στους ενήλικες, ενώ οι αξονικές τομογραφίες κεφαλής ήταν ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα παιδιά.
Οι πιο συχνοί κακοήθεις όγκοι
Όπως διαπιστώθηκε, οι πιο συχνοί προβλεπόμενοι καρκίνοι σε ενήλικες ήταν ο καρκίνος του πνεύμονα, ο καρκίνος του παχέος εντέρου, η λευχαιμία, ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης και ο καρκίνος του στομάχου.
Οι καρκίνοι σε ενήλικες συσχετίζονται συχνότερα με αξονικές τομογραφίες που έγιναν στην κοιλιά και στην πύελο, στον θώρακα, στη σπονδυλικής στήλης, σε ολόκληρο το σώμα και την κεφαλή.
Οι πιο συχνοί προβλεπόμενοι καρκίνοι στα παιδιά ήταν ο καρκίνος του θυρεοειδούς, ο καρκίνος του πνεύμονα, ο καρκίνος του μαστού, η λευχαιμία και ο καρκίνος της στοματικής κοιλότητας ή του φάρυγγα. Οι καρκίνοι στα παιδιά συσχετίζονται συχνότερα με αξονικές τομογραφίες κεφαλής, κοιλίας και πυέλου, σπονδυλικής στήλης, θώρακα και ολόκληρου του σώματος.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μελέτη αναδεικνύει τις αξονικές τομογραφίες ως ένα εξίσου σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο, μαζί με το αλκοόλ και την παχυσαρκία. Τα νέα αυτά ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία του περιορισμού της δόσης ακτινοβολίας, όπου είναι δυνατόν, και της αποφυγής των περιττών αξονικών τομογραφιών, εάν άλλες διαδικασίες χαμηλής ακτινοβολίας ή χωρίς ακτινοβολία μπορούν να προσφέρουν την ίδια διαγνωστική αξία.
«Οι αξονικές τομογραφίες σώζουν ζωές, αλλά συχνά παραβλέπουμε τους δυνητικούς κινδύνους τους. Εάν δεν αλλάξουν οι ισχύουσες πρακτικές, στο μέλλον είναι πολύ πιθανό να δούμε πολλούς περισσότερους καρκίνους εξαιτίας τους», δήλωσε η Δρ. Dr. Rebecca Smith-Bindman, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Ακτινολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας & Βιοστατιστικής στο UCSF.
Ωστόσο, όπως τονίζουν οι ερευνητές, ενώ δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τους κινδύνους που σχετίζονται με την έκθεση σε ακτινοβολία, οι αξονικές τομογραφίες παραμένουν ανεκτίμητες για τη διάγνωση προβλημάτων υγείας που όταν αντιμετωπιστούν σώζουν ζωές και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.
Πηγή: JAMA Internal Medicine