Από τον Χαράλαμπο Πετρόχειλο
Η εκστρατεία του αντιγριπικού εμβολιασμού για την περίοδο 2026/2027 βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας, ακολουθώντας το θεσμοθετημένο πλαίσιο των τελευταίων ετών.
Αυτήν την περίοδο παραλαμβάνονται σταδιακά τα αντιγριπικά εμβόλια από τα ιδιωτικά φαρμακεία ενόψει της έκδοσης της ετήσιας εγκυκλίου από το Υπουργείο Υγείας που θα σηματοδοτήσει και την έναρξη των εμβολιασμών που παραδοσιακά τοποθετείται στις αρχές Οκτωβρίου (πέρυσι ξεκίνησε στις 3 Οκτωβρίου).
Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας συστήνει ο εμβολιασμός να ολοκληρώνεται κατά προτίμηση από τα μέσα Οκτωβρίου έως τα τέλη Νοεμβρίου. Καθώς απαιτούνται περίπου 2 εβδομάδες για την ανάπτυξη αντισωμάτων, ο έγκαιρος εμβολιασμός προλαμβάνει την έξαρση του επιδημικού κύματος που στην Ελλάδα κορυφώνεται τον Ιανουάριο. Ωστόσο το πότε θα αρχίσει μαζικά ο κόσμος να φτάνει στα φαρμακεία για να εμβολιαστεί έχει να κάνει και με τις καιρικές συνθήκες με τους περισσότερους να κάνουν το βήμα αυτό όταν ο καιρός αρχίσει να χαλάει, να βάζει κρύο και να βρέχει. Εάν πάντως κάποιος χάσει το αρχικό παράθυρο, ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.
Η Διαδικασία στα Φαρμακεία
Η νομοθεσία διαχωρίζει τα εμβόλια σε δύο βασικές κατηγορίες.
Σε αυτά που χορηγούνται χωρίς Ιατρική Συνταγή (Δωρεάν για Ενήλικες Υψηλού Κινδύνου):
Εδώ έχουμε τα συμβατικά / τετραδύναμα εμβόλια.
Οι πολίτες που ανήκουν στις ομάδες αυξημένου κινδύνου (άνω των 60, άτομα με χρόνια νοσήματα κ.λπ.) μπορούν να μεταβούν απευθείας στο φαρμακείο.
Ο φαρμακοποιός διενεργεί τον εμβολιασμό και τον καταχωρεί απευθείας στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών με το ΑΜΚΑ του πολίτη.
Σε εκείνα που χορηγούνται με Ηλεκτρονική Ιατρική Συνταγή:
Η κατηγορία αυτή έχει να κάνει αποκλειστικά με τα νέα ενισχυμένα αντιγριπικά εμβόλια, τα οποία προορίζονται για άτομα άνω των 60 ή 65 ετών (ανάλογα με το σκεύασμα).
Γι’ αυτά απαιτείται επίσκεψη σε γιατρό για συνταγογράφηση προτού γίνει η εκτέλεση και ο εμβολιασμός στο φαρμακείο.
Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού του Υπουργείου Υγείας, ο εμβολιασμός συστήνεται ισχυρά για:
- Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.
- Παιδιά (από 6 μηνών) και ενήλικες με χρόνια νοσήματα (άσθμα, καρδιοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική/ηπατική νόσο, ανοσοκαταστολή).
- Έγκυες γυναίκες (σε οποιοδήποτε τρίμηνο), λεχωίδες και θηλάζουσες.
- Άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία.
- Υγειονομικό προσωπικό και εργαζόμενους σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας.
- Φροντιστές ατόμων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο ή όσοι διαμένουν με βρέφη κάτω των 6 μηνών.
Τα συνήθη προβλήματα
Η έναρξη της εμβολιαστικής περιόδου, αν και αποτελεί μια δοκιμασμένη διαδικασία, συνοδεύεται σχεδόν κάθε χρόνο από μια σειρά διαχειριστικών, τεχνικών και κοινωνικών προβλημάτων.
Πολλά από αυτά τα προβλήματα μετακυλίονται άμεσα στα φαρμακεία και τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι βρίσκονται στην «πρώτη γραμμή» εξυπηρέτησης του κοινού.
Στα γενικά προβλήματα κατά της έναρξη της εμβολιαστικής περιόδου περιλαμβάνονται:
- Το Φαινόμενο του «Πρώιμου Εμβολιασμού»: Πολλοί πολίτες σπεύδουν να εμβολιαστούν πολύ νωρίς (π.χ. αρχές Σεπτεμβρίου). Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ανοσία μειώνεται κατά 8-9% ανά μήνα. Αν κάποιος εμβολιαστεί πολύ νωρίς, ίσως είναι απροστάτευτος κατά την κορύφωση της γρίπης (Ιανουάριο–Φεβρουάριο).]
- Σύγχυση για τους Τύπους των Εμβολίων: Οι αλλαγές στη σύνθεση των εμβολίων (π.χ. η μετάβαση από τετραδύναμα σε τριδύναμα σκευάσματα ανάλογα με τα στελέχη που ορίζει ο ΠΟΥ) προκαλούν συχνά απορίες και ανασφάλεια στους πολίτες.
- Εμβολιαστική Κόπωση & Παραπληροφόρηση: Παρατηρείται άρνηση ή αναβλητικότητα από μερίδα του πληθυσμού λόγω κορεσμού από τις συνεχείς καμπάνιες εμβολιασμού (γρίπη, COVID-19, πνευμονιόκοκκος).
Υπάρχουν όμως και προβλήματα που αφορούν άμεσα τα Φαρμακεία και τους Φαρμακοποιούς και έχουν να κάνουν με:
Γραφειοκρατία και Ψηφιακές Δυσλειτουργίες
- Καθυστερήσεις στην ΗΔΙΚΑ: Τις πρώτες ημέρες της έναρξης, συχνά οι νέοι κωδικοί των εμβολίων (λόγω αλλαγής σκευασμάτων ή τιμών) δεν έχουν ενημερωθεί έγκαιρα στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι φαρμακοποιοί να μην μπορούν να εκτελέσουν συνταγές ή να καταχωρήσουν εμβολιασμούς.
- Πίεση Χρόνου για Καταχώρηση: Η υποχρεωτική καταχώρηση κάθε εμβολίου στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών απαιτεί χρόνο, τον οποίο ο φαρμακοποιός πρέπει να διαθέσει κατά τη διάρκεια λειτουργίας του φαρμακείου, συχνά και λόγω των εποχικών ιώσεων, με παράλληλη αυξημένη κίνηση.
Εφοδιαστική αλυσίδα και τοπικές ελλείψεις
- Ανισορροπία στην Κατανομή: Παρότι σε εθνικό επίπεδο οι δόσεις επαρκούν, τις πρώτες εβδομάδες παρατηρούνται τοπικές ελλείψεις (κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αττική) λόγω της απότομης αύξησης της ζήτησης. Οι φαρμακοποιοί αναγκάζονται να διαχειριστούν τη δυσαρέσκεια των πολιτών που δεν βρίσκουν αμέσως το εμβόλιο.
- Διαχείριση των «Ενισχυμένων» Εμβολίων: Επειδή τα ενισχυμένα εμβόλια (για άτομα άνω των 60/65 ετών) απαιτούν υποχρεωτικά ιατρική συνταγή, δημιουργείται συχνά ένταση στο φαρμακείο όταν πολίτες απαιτούν να τα κάνουν χωρίς συνταγή, αγνοώντας το νόμο.
Λειτουργική Πίεση & Διαχείριση Χώρου
- Φόρτος Εργασίας χωρίς Ραντεβού: Στα φαρμακεία, η προσέλευση για το συμβατικό αντιγριπικό γίνεται χωρίς ραντεβού. Αυτό δημιουργεί συνωστισμό.
- Ασφάλεια και Πρωτόκολλα: Ο φαρμακοποιός πρέπει να ελέγξει το ιστορικό του ασθενούς (αλλεργίες, προηγούμενες παρενέργειες), να διενεργήσει την ένεση με ασφάλεια και να κρατήσει τον πολίτη στο χώρο για λίγα λεπτά για την αποφυγή τυχόν αλλεργικής αντίδρασης (αναφυλαξία). Αυτό απαιτεί υποδομή και χρόνο που αποσπά τον φαρμακοποιό από την υπόλοιπη λειτουργία του καταστήματος.
Το μεγάλο στοίχημα για τον Πανελλήνιο αλλά και τους τοπικούς φαρμακευτικούς συλλόγους είναι η καλύτερη δυνατή διαχείριση όλων των παραπάνω.
Μία σημαντική αλλαγή
Φέτος πάντως θα υπάρξει μία σημαντική αλλαγή που θα βοηθήσει στο να μην παρατηρηθούν τα προβλήματα που υπήρξαν πέρσι τα τετραδύναμα αντιγριπικά εμβόλια και την αποζημίωσή τους από τον ΕΟΠΥΥ προς τα φαρμακεία που τα είχαν αγοράσει για να τα διαθέσουν στους πολίτες.
Πιο συγκεκριμένα όταν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) εισηγήθηκαν τη μετάβαση από τα τετραδύναμα στα τριδύναμα εμβόλια (λόγω της εξαφάνισης του στελέχους Yamagata), ο ΕΟΠΥΥ αποφάσισε ξαφνικά να σταματήσει την κρατική αποζημίωση για τα τετραδύναμα σκευάσματα. Οι φαρμακοποιοί όμως που είχαν ήδη κάνει τον προγραμματισμό και είχαν προμηθευτεί/παραλάβει χιλιάδες δόσεις τετραδύναμων εμβολίων από τις φαρμακευτικές εταιρείες βρέθηκαν σε οικονομικό αδιέξοδο καθώς με την ξαφνική άρση της αποζημίωσης, κινδύνευσαν να μείνουν με τεράστια απλήρωτα αποθέματα, αφούτο σύστημα δεν επέτρεπε να συνταγογραφηθούν δωρεάν στους ασφαλισμένους. Τελικά μετά από έντονες πιέσεις και διαπραγματεύσεις του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου με το Υπουργείο Υγείας και τον ΕΟΠΥΥ, εκδόθηκε έκτακτη διευκρινιστική οδηγία. Το κράτος επέτρεψε μια μεταβατική περίοδο αποζημίωσης των τετραδύναμων εμβολίων που είχαν ήδη αγοραστεί, ώστε να μην υποστούν οικονομική καταστροφή τα φαρμακεία.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του (ΠΟΥ και του ΕΜΑ από την τρέχουσα περίοδο 2026/2027, η αγορά μεταβαίνει οριστικά στα τριδύναμα αντιγριπικά εμβόλια.
Ο λόγος είναι ότι το στέλεχος B/Yamagata του ιού της γρίπης έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί παγκοσμίως, οπότε αφαιρέθηκε από τη σύνθεση των εμβολίων για να αποφευχθεί η περιττή έκθεση σε αυτό.
Η φετινή περίοδος χαρακτηρίζεται από την επικράτηση των στελεχών Influenza A (κυρίως H3N2 και H1N1) έναντι της γρίπης Β. Στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος βρίσκεται ο υποκλάδος Κ (subclade K), μια μεταλλαγμένη παραλλαγή του στελέχους H3N2 της γρίπης Α. Εμφάνισε γρήγορη διασπορά διεθνώς, γεγονός που οδήγησε στην πλήρη ανανέωση της σύνθεσης των φετινών εμβολίων ώστε να τον καλύπτουν επαρκώς. Έτσι τα εμβόλια φέτος έμειναν να περιέχουν δύο στελέχη γρίπης Α και ένα γρίπης Β της γραμμής Victoria.